مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

کاربرد اصل مساوات در تضمین دادرسی بی‌طرفانۀ کیفری

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 قاضی دادگستری، دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد تهران شمال)، تهران، ایران
2 استادیار گروه حقوق جزا و جرم‌‌شناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد تهران شمال)، تهران، ایران
چکیده
در این مقاله، «کاربرد اصل مساوات در تضمین دادرسی بی‌طرفانه کیفری» با روش توصیفی ـ تحلیلی، مورد پژوهش قرار گرفته است. بررسی ابعاد و زوایای اصول «مساوات» و «بی‌طرفی» مقرر در مواد 2 و 3 قانون آیین دادرسی کیفری و تشریح وجوه اشتراک و افتراق و نیز تبیین نقش این دو شاخصۀ آیینی در ارزیابی عملکرد قضات و سیاست تضمینی قانون‌گذار، ازجمله اهداف این تحقیق است. هرچند تأکید بر اجرای اصل مساوات در قانون اساسی، دلالت بر جایگاه ممتاز این ‌اصل در امنیت قضایی کشور دارد اما یافته‌های تحقیق بر آن است که قانون‌گذار در اِعمال سیاست کیفری خود، از تمام ظرفیت‌های این ‌مهم در استانداردسازی رفتار قضات بهره نجُسته و در مواجهه با کنوانسیون‌های جهانی و استراتژی یگانگی حقوق بین‌الملل، راهبرد شفافی را در پیش نگرفته است. مآلاً اینکه امروزه قابلیت و اقتدار نظام، اقتضای آن را دارد تا با ابتنای به اصول ثابت و متغیّر دین اسلام و فقه پویای جعفری و برحسب مقتضیات زمان، حتی‌المقدور هم‌آوا با حقوق بین‌الملل، به بازنگری فنی قوانین بپردازد و در موارد مغایر، موضع قاطع خود را اعلام نماید. و با شفاف‌سازی قوانین و تبیین ملاک موجه بودن آرای قضایی و تصریح عنصر روانی تخلفات و تخلف‌‌انگاری خاص نقض اصول مساوات و بی‌طرفی در مراحل و مقاطع مختلف دادرسی همراه با مجازات‌ مناسب، مراجع قضایی و نظارتی را در انجام این امر خطیر یاری دهد و از انباشت پرونده‌ها و طرح فاحش اِعمال مقررات مادۀ 477 قانون آیین دادرسی کیفری جلوگیری به عمل آورد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

principle of equality in guaranteeing impartial criminal proceedings

نویسندگان English

ali amiri 1
Javadj Tahmasebi 2
Batool Pakzad 2
1 Judge of Justice, Ph.D. in Criminal Law and Criminology, Islamic Azad University (Tehran North Branch), Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Humanities, Islamic Azad University (North Tehran Branch), Tehran, Iran
چکیده English

In this article, "Application of the principle of equality in guaranteeing impartial criminal proceedings" has been researched by descriptive-analytical method. Examining the dimensions and angles of the principles of "equality" and "impartiality" set forth in Articles 2 and 3 of the Code of Criminal Procedure and explaining the commonalities and differences and explaining the role of these two rituals in evaluating the performance of judges and the legislator's guarantee policy, are among the objectives of this study. Although the emphasis on the implementation of the principle of equality in the constitution indicates the privileged position of this principle in the judicial security of the country, but, the findings of the study suggest that the legislature in implementing its criminal policy, has not used all the capabilities of this important in standardizing the behavior of judges and in the face of global conventions and the strategy of the unity of international law, it has not adopted a clear strategy. The result is that, today the capability and authority of the system has the ability to technically revise the laws in accordance with the fixed and changing principles of Islam and Jafari dynamic jurisprudence and in accordance with the requirements of the time, and declare its firm position on conflicting issues. By specifying the role of the psychological element in violations and stating the prohibition of violation of the principles of equality and impartiality in different stages of the trial along with appropriate punishments, the criterion of justification of judicial rulings should also be stated and prevented the accumulation and formation of cases subject to the provisions of Article 477 of the Code of Criminal Procedure.

کلیدواژه‌ها English

Equality Principle&‌‌‌rdquo
Legal Equality&‌‌‌rdquo
Judicial Equality&‌‌‌rdquo
Principle of Impartiality&‌‌‌rdquo
Impartial Procedure&‌‌‌rdquo
&‌‌‌ldquo
Fair Trial&‌‌‌rdquo

 

 

 

فهرست منابع
الف. فارسی
*       احمدوند ، محسن ، قبولی ، محمدتقی، فخلعی، محمدتقی، نگرشی نو در مفاد قاعده نفی سبیل و نسبت سنجی آن با اصل عدالت در روابط بین‌المللی، فصلنامه علمی پژوهشی فقه، سال بیست و سوم، 1395، شماره اول.
*       احمدی، ابراهیم، انعطاف ‌ناپذیر دانستن نقش‌های جنسیتی و دفاع از تبعیض‌های جنسیتی ، پژوهشنامة زنان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ، سال نهم، بهار 1397 ، شمارة اول،
*       احمدی، محمد عارف، دادرسی منصفانه، 1396، تهران، نشر میزان.
*       اکبری لائیمی، مرتضی، اجرای حق تعیین سرنوشت، تقابل حقوق بشر با حاکمیت دولت‌ها، مجله حقوقی، زمستان 1395، تهران، شماره 96.
*       امیدی،جلیل،رستمی، سهیلا،دیه زن و رویارویی دو دیدگاه در فقه اهل تسنن،فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 40، زمستان 1389،تهران، شماره4.
*       امینی،محمدامین، مریوانی ، ناصر، عربیان، اصغر، واکاوی مستندات نابرابری دیه مسلمان و غیرمسلمان در فقه اسلامی، دوفصلنامه علمی فقه مقارن سال هشتم، شماره 16 ،پاییز و زمستان 1399 .
*       انصاری و طاهری، مسعود و محمدعلی، دانشنامه حقوق خصوصی، 1384، ج3، تهران ، انتشارات محراب فکر.
*       باقری‌نژاد، زینب، اصول آیین دادرسی کیفری، 1394، چاپ اول، تهران، انتشارات خرسندی.
*       بشیریه، حسین، لیبرال و محافظه کاری، 1379، نشریه‌نی، چاپ دوم.
*       تسخیری، محمد علی،اسلام و توسعه و نقش زن مسلمان، اسفند 1383 و فروردین 1384، فصلنامه بازتاب اندیشه، ش 59 و 60
*       تقی‌زاده، سیدحسن، زندگی‌طوفانی، خاطرات ، 1368، به کوشش ایرج افشار، تهران، انتشارات محمدعلی علمی.
*       جعفری لنگرودی،محمدجعفر، مبسوط ترمینولوژی حقوق، 1388، جلد2، چاپ چهارم، تهران، گنج دانش.
*       جوادی آملی، عبداالله، زن در آئینه جلال و جمال،۱۳۷۵، چاپ پنجم، تهران مرکز نشر دانشگاهی رجا.
*       حاجی‌عزیزی،بیژن ، بررسی فقهی و حقوقی دیه زنان، 1384، تهران ، مرکز پژوهش های مجلس.
*       حسنوند، محمد و اکبری ، مینا، گذار قاعده تقنینی به قاعده گذاری قضایی در رویه قضایی دیوان عدالت اداری با تأکید بر حقوق استخدامی، مجله حقوقی دادگستری ، دوره 84، زمستان 1399، شماره 112،
*       حشمتی، ماشاءالله، مفهوم مساوات در نهضت مشروطه ،آبان ماه 1384، معرفت، شماره 95 .
*       حیدرزاده، هادی، تعقیب انتظامی قضات،1377 ، نشرآزاده، تهران چاپ دوم.
*       خامنه‌ای،علی، رساله‌اجویه‌الاستفتائات، بهار1389،انتشارات بین‌المللی المهدی،تهران، چاپ شانزدهم.
*       دلماس مارتی، می‌ری ، نظام‌های بزرگ سیاست جنایی، ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی، 1395، تهران نشر میزان.
*       دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، دانشگاه تهران، تهران بی‌تا.
*       ذاکریان، مهدی، 1383 ، اسرائیل شناسی، امریکا شناسی، سری چهاردهم، شماره 2، تهران ، مرکز مطالعات بین الملل.
*       زراعت، عباس، اصول آیین دادرسی کیفری ایران، 1382، چاپ اول، انتشارات مجد،تهران.
*       رسول‌زاده خویی، اسماعیل، قضاوت‌ها و حکومت عدالت‌خواهی علی بن‌ابیطالب(ع)، 1374، چاپ ششم، تهران انتشارات یاسین.
*       سازمان بسیج اساتید دانشگاه ها و مراکز علمی،  پژوهشی و آموزشی کشور ، تعارضات بین قوانین موضوعه ایران ، فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی، دوره3، شماره 5 ، تیر1393.
*       سروش، عبدالکریم، مدارا و مدیریت، 1376 ، صراط، چاپ اول.
*       شاه حیدری پور، محمدعلی، و همتی، مجتبی، شرح اصول رفتار (بنگلور)، 1396، معاونت توسعه قضایی قوه قضاییه مرکز مطالعات توسعه قضایی، تهران، انتشارات خرسندی.
*       شیرازی، سیدمحمد، الفقه کتاب الدیات.
*       ضیائی بیگدلی، محمد، حقوق‌بین‌الملل عمومی، پائیز 1373، تهران، انتشارات گنج‌دانش.
*       طهماسبی، جواد، آیین دادرسی کیفری، بهار 1396، جلداول، چاپ سوم، نشر میزان، تهران.
*       طهماسبی، جواد، پاکزاد، بتول و امیری، علی، کاربرد مدیریت ارجاع در تضمین دادرسی بی طرفانه کیفری، مجله حقوقی دادگستری ، دوره 85، شماره 114، تابستان 1400 .
*       عمیدزنجانی، عباسعلی، کلیات‌ قانون‌اساسی،1387، تهران، انتشارات‌ مجد.
*       فره‌بخش، مجتبی، جرم‌انگاری فایده‌گرایانه، زمستان 1392،، چاپ اول، تهران، نشر میزان.
*       فاضلی، عبدالرضا، جامعه مطلوب در اندیشه فقهی - سیاسی شهید مدرس،پائیز 1386 ،گنجینه معارف، تهران شماره 57.
*       فضائلی، مصطفی، دادرسی عادلانه، 1394، چاپ سوم، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی، تهران شهردانش.
*       فضائلی، مصطفی، جایگاه و اصول دادرسی عادلانه در حقوق بشر و دکتری قضایی اسلام، پژوهشی تطبیقی حقوق اسلام و غرب، پاییز 1393، تهران، شماره 1.
*       قربانی، زین‌العابدین، اسلام‌وحقوق بشر،1348، انتشارات صدر، تهران.
*       کریم‌زاده، احمد، نظارت انتظامی در نظام قضایی، پائیز1380، چاپ اول، تهران، روزنامه رسمی.
*       محقق داماد، سید مصطفی، حقوق بشر، دانشنامه امام علی، 1382، ج5، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
*       محمدی کنگ سلفی، احسان، دادرسی عادلانه در قلمرو کیفری ایران، 1394، چاپ اول، تهران،انتشارات مجد.
*       محمودی، پدرام، اصول راهبردی دادرسی منصفانه، 1396، چاپ اول،تهران، انتشارات مجد.
*       مصباح یزدی، محمدتقی، حقوق و سیاست در قرآن،1391، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
*       مطهری، مرتضی، اسلام و مقتضیات زمان، 1374،ج1،تهران، انتشارات صدرا.
*       معمار، ثریا، تحلیل جامعه مفهوم عدالت از دیدگاه حضرت علی (ع)، پائیز 1393، فصلنامه علمی- پژوهشی شیعه شناسی،قم، شماره 47.
*       معین، محمد،  فرهنگ فارسی،1371،تهران، انتشارات امیر کبیر.
*       مکارم شیرازی، ناصر، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، بهمن1370، شماره 27.
*       موسوی خمینی، روح ا...، صحیفه ، ج‏20، 1396 .
*       منتسکیو، شارل لوئی دو سکوندن، روح القوانین: به انضمام درآمدی بر روح القوانین ،1370، ج1، ترجمه علیاکبر مهتدی، امیرکبیر، تهران،
*       ناجی زواره، مرتضی، دادرسی بی‌طرفانه درامور کیفری، 1394، چاپ دوم، تهران، موسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهردانش.
*       ناجی زواره، مرتضی، دادرسی بی‌طرفانه در امور کیفری، مجله حقوقی، پاییز 1385، تهران، شماره 56 و57.
*       نصر حامد ابوزید،متن، قدرت، حقیقت، 1393، نشر نیلوفر.
*       ویل دورانت، لذات فلسفه، مترجم: عباس زریاب خوئی، چاپ بیست و هفتم، 1400، انتشارات علمی.
*       هاشمی، سیدمحمد، حقوق‌بشر و آزادیهای اساسی، پائیز 1384، چاپ اول،تهران، نشر میزان.
ب. عربی
*       قرآن کریم
*       نهج البلاغه
*       فقه الرضا، 1406ق، موسسه آل البت الاحیاء التراث.
*       ابن بابویه قمی، ابوجعفرمحمد بن حسین (شیخ صدوق)، من لایحضر الفقیه، 1413ق، ج3، چاپ دوم، قم ، جامعه مدرسین حوزه علمیه.
*       ابن‌عربی، محمد بن‌عبدالله، احکام‌القرآن، دار‌الجیل، چاپ اول، بیروت.
*       طباطبایی حائری، سید علی بن محمد، ریاض المسائل، بی‌تا، ، قم مؤسسه آل البیت.
*       طباطبایی، محمدحسین، المیزان، 1374،انتشارات اسلامی، قم.
*       طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، 1412ق. بیروت،لبنان، دارالمعرفه.
*       حلی، ابن ادریس، احمد بن محمد، السرائر،587 -588 ، ج3 ، قم، دفتر مطالعات اسلامی.
*       عوده، عبدالقادر، الموعه، العصریه فی‌الفقه الجنایی الاسلامی،2001 م، جز دوم، جلد اول، مصر، دارا الشروق للنشر والتوزیع.
*       کلینی، الکافی، اصول کافی، 1407ق ، ج7، قم، دارالحدیث.
*       نجفی، محمدحسین ( صاحب جواهر)جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، داراحیاء التراث العربی،  بیروت، چاپ هفتم.
*       محقق‌حلی، ابوالقاسم نجم‌الدین جعفربن‌الحسن، شرایع‌الاسلام،1409ق، جلد4، تهران ، انتشارات استقلال.
 
ج. انگلیسی
 
*       American Convention on Human Rights, 1969
*       Kray, L. J., Howland, L., Russell, A. G., & Jackman, L. M. (2017). The effects of implicit Gender role theories on gender system justification: Fixed beliefs strengthen masculinity to Preserve the status quo. Journal of Personality and Social Psychology, 112(1), 98
*       European Convention on Human Rights, 1950
*       Human Rights Act 2019
*       Inter-American Convention to Preveent and Punish Torture (Inter-American Convention on Torture
*       International Covenant on Civil and Political Rights, 1966
*       Jaggar, Alison. (1994) "Part One: Equality. Introduction." In Living with Contradictions: Controversies in Feminist Social Ethics. Boulder, CO: Westview Press
*       Universal Declaration of Human Rights , 1948
دوره 87، شماره 121
بهار 1402
صفحه 21-45

  • تاریخ دریافت 08 آذر 1400
  • تاریخ بازنگری 09 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 18 اردیبهشت 1401
  • تاریخ اولین انتشار 11 تیر 1401
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1402