نوع مقاله : پژوهشی
عنوان مقاله English
نویسندگان English
The dominant jurisprudential doctrine and the prevailing view among Iranian legal scholars maintain that in cases of contractual breach, the primary remedy is the specific performance of the obligation. Consequently, an initial right of rescission is traditionally rejected because it is viewed as being in conflict with the principle of the binding force of contracts (pacta sunt servanda). This position rests on the belief that the principal obligation holds substantive value; therefore, if performed, even with a delay, no compensable damage remains. Within this traditional framework, the loss of “temporal desirability” of performance is not recognizedas damage, as the concept of damage in jurisprudence has historically been confined to the actual diminution of property. However, this interpretation ignores the loss of opportunities that could have been realized through timely performance. Recently, some scholars have proposed a new approach, which is consistent with other legal systems, to identify a right of rescission alongside the possibility of compelling performance. This article employs a descriptive-analytical method to examine judicial practices and jurisprudential foundations concerning the recognition of an initial right of rescission. It concludes that if a delay in performance constitutes a “fundamental breach,” the removal of harm, which is a matter determined by customary understanding rather than abstract ijtihad, necessitates the recognition of an initial right of rescission. This is particularly relevant when monetary compensation is disproportionate to the harm suffered, or when compelling performance fails to adequately redress the damage according to customary standards.
کلیدواژهها English
فهرست منابع
الف. فارسی
اسماعیلی، محسن و حیدری، محمدمهدی (۱۳۹۹). «بررسی و تحلیل امکان فسخ ابتدایی در فقه امامیه»، پژوهشنامه میانرشتهای فقهی، دوره ۹، شماره ۱.
امامی، سید حسن (۱۳۷۳). حقوق مدنی، جلد نخست، چاپ سیزدهم، تهران: اسلامیه.
بابایی، ایرج و آزادبخت، شبیر (۱۴۰۳). «مطالعه تطبیقی مسئولیت مدنی ناشی از هتک شهرت در حقوق ایران، آمریکا و انگلیس»، مجله حقوقی دادگستری، دوره ۸۸، شماره ۱۲۵.
بابائی، ایرج (۱۴۰۴). «نقش عنصر زمان در انجام تعهدات قراردادی و ضمانت اجرای عدم انجام به موقع تعهد»، پژوهش حقوق خصوصی، دوره ۱۳، شماره ۵۰.
دارویی، عباسعلی (۱۳۹۳). «فسخ به جهت نقض قرارداد»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، دوره ۶، شماره ۱۰.
ریاحی، علیاصغر و صادقی، محمود و پارساپور، محمدباقر (۱۳۹۷). «تقدم حق الزام به اجرای تعهد بر حق فسخ در آرای دادگاههای ایران و نقد آن»، حقوق خصوصی، دوره ۱۵، شماره ۲.
سعادت مصطفوی، مصطفی و هوشمند فیروزآبادی، حسین (۱۳۸۹). «عدمالنفع»، حقوق اسلامی، دوره ۷، شماره ۲۶.
سکوتی نسیمی، رضا و شمالی، نگار (۱۳۹۰). «جایگاه عدمالنفع در نظام حقوقی ایران»، فقه و حقوق اسلامی، دوره ۲، شماره ۲.
شعاریان، ابراهیم و صاحبجمع، سارا (۱۴۰۰). «سلسله مراتب و تغییر ضمانت اجراهای نقض قرارداد، رویکرد اسناد بینالمللی و حقوق ایران»، مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، دوره ۱۲، شماره ۲۴.
شهیدی، مهدی (۱۴۰۱). آثار قراردادها و تعهدات، چاپ شانزدهم، تهران: مجد.
شهیدی، مهدی (۱۴۰۱). شروط ضمن عقد، چاپ شانزدهم، تهران: مجد.
شهیدی، مهدی (۱۳۸۳). اصول قراردادها و تعهدات، چاپ سوم، تهران: مجد.
صادقی مقدم، محمدحسن و شیخ، جواد (۱۳۹۸). «از استرداد تا فسخ: مطالعه تطبیقی سیر تاریخی شناسایی حق فسخ و مبنای آن در نظام حقوقی ایران و آمریکا»، دانش حقوق مدنی، دوره ۸، شماره ۱.
صادقی نشاط، امیر (۱۳۸۸). «حق فسخ قرارداد با وجود امکان الزام به اجبار در حقوق ایران»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره ۳۹، شماره ۴.
صفایی، سید حسین و رحیمی، حبیبالله (۱۳۹۹). مسئولیت مدنی، چاپ سیزدهم، تهران: سمت.
صفایی، سید حسین (۱۴۰۴). قواعد عمومی قراردادها، چاپ چهلودوم، تهران: میزان.
صفایی، سید حسین و عسگری، جعفر (۱۳۹۴). «نقض قابلپیشبینی قرارداد در فقه و حقوق ایران با نگاهی به نظام کامنلا و کنوانسیون وین»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، دوره ۱۵، شماره ۲.
طالباحمدی، حبیب (۱۴۰۳). «انعطافپذیری در قراردادها»، مجله حقوقی دادگستری، دوره ۸۸، شماره ۱۲۵.
عدل، مصطفی (۱۳۵۴). حقوق مدنی، چاپ هشتم، تهران: امیرکبیر.
فلاحتپیشه، بهنوش و موسوی، سید محمد (۱۴۰۲). «مطالعه تطبیقی امکانسنجی اعطای حق فسخ ابتدایی قرارداد به متعهدله در فقه امامیه و حقوق ایران با مطالعه موردی نظامهای حقوقی کامنلا و رومی-ژرمنی»، پژوهش حقوق خصوصی، دوره ۱۲، شماره ۴۴.
کاتوزیان، ناصر (۱۳۸۴). حقوق مدنی (عقود معین)، جلد نخست، چاپ نهم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان، ناصر (۱۴۰۴). قواعد عمومی قراردادها، جلد سوم، چاپ نهم، تهران: گنج دانش.
کاتوزیان، ناصر (۱۳۹۸). اعمال حقوقی، چاپ هشتم، تهران: گنج دانش.
محقق داماد، سید مصطفی (۱۳۸۸). نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلام، چاپ نخست، تهران: مرکز نشر علم اسلامی
مکارم شیرازی، ناصر (۱۴۲۷ق). استفتائات، جلد سوم، چاپ دوم، قم: مدرسه الامام علی بن ابیطالب.
نهرینی، فریدون (۱۴۰۲). فسخ قرارداد با نگاهی به رویه قضایی، چاپ پنجم، تهران: گنج دانش.
ب. عربی
انصاری، مرتضی (۱۴۳۷ق). مکاسب محرمه، جلد دوم، چاپ نوزدهم، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
انصاری، مرتضی (۱۴۳۷ق). مکاسب محرمه، جلد پنجم، چاپ نوزدهم، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
انصاری، مرتضی (۱۴۳۷ق). مکاسب محرمه، جلد ششم، چاپ نوزدهم، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
ایروانی، علی (۱۴۰۶ق). حاشیه المکاسب، جلد دوم، چاپ نخست، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
خوئی، ابوالقاسم (۱۴۱۰ق). منهاج الصالحین، جلد دوم، چاپ بیستوهشتم، قم: مدینه العلم.
سیستانی، سید علی (بیتا). قاعده لا ضرر و لا ضرار، اصفهان: مرکز قائمیه (نسخه الکترونیک).
طوسی، ابیجعفر (۱۳۸۷ق). المبسوط فی الفقه الامامیه، جلد دوم، چاپ سوم، تهران: المکتبه المرتضویه.
علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر (۱۴۰۳ق). قواعد الاحکام، جلد دوم، چاپ نخست، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر (۱۴۰۳ق). قواعد الاحکام، جلد چهارم، چاپ نخست، قم: انتشارات اسلامی.
کلینی، محمد (۱۴۱۴ق). اصول کافی، چاپ چهارم، تهران: دارالکتاب الاسلامیه.
محقق حلی، ابوالقاسم نجمالدین جعفر بن الحسن (۱۴۰۸ق). شرایع الاسلام فی بیان قواعد الحلال و الحرام، جلد دوم، چاپ دوم، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
مراغی، میرعبدالفتاح (۱۴۱۷ق). عناوین الفقهیه، جلد دوم، چاپ نخست، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
مشکینی، محمدعلی (۱۴۱۶ق). اصطلاحات الاصول و معظم ابحاثها، قم: الهادی.
مظفر، محمدرضا (۱۴۲۱ق). المنطق، چاپ نخست، قم: دارالعلم.
مکی عاملی، شمسالدین (شهید اول) (۱۴۱۷ق). دروس الشرعیه فی فقه الامامیه، جلد سوم، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
موسوی بجنوردی، سید حسن (۱۳۷۷ق). قواعد الفقهیه، جلد نخست، چاپ نخست، قم: الهادی.
موسوی خمینی، سید روحالله (۱۴۲۱ق). کتاب البیع، جلد پنجم، چاپ نخست، تهران: مؤسسه نشر آثار امام خمینی.
موسوی خوئی، سید محمدتقی (۱۴۱۴ق). الشروط او الالتزامات التبعیه، جلد نخست، چاپ نخست، بیروت: دارالمورخ العربیه.
نائینی، محمدحسین (۱۴۰۷ق). فوائد الاصول، جلد سوم، چاپ نخست، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
نجفی، محمدحسن (۱۴۱۷ق). جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، جلد بیستوسوم، چاپ هفتم، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
نراقی، احمد (۱۴۱۷ق). عوائد الایام، چاپ نخست، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
هاشمی شاهرودی، محمود و جمعی از مؤلفان (۱۴۲۳ق). مجله فقه اهل بیت علیهمالسلام، جلد نخست، قم: مؤسسه دائرهالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهمالسلام.
یزدی، سید محمدکاظم (۱۴۲۱ق). حاشیه المکاسب، جلد دوم، چاپ دوم، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
یزدی، سید محمدکاظم (۱۴۱۷ق). العروه الوثقی، جلد نخست، چاپ نخست، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
