مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

مبانی و اصول حاکم بر بازتعقیب متهم

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه علوم قضایی و قاضی دادگستری
چکیده
با صدور قرار منع تعقیب به استناد فقدان یا عدم کفایت دلیل، امکان بازتعقیب متهم به موجب ماده 278 قانون آیین دادرسی کیفری پیش‌بینی شده است. قانون‌گذار در پی نیل به عدالت در مورد اشخاصی است که در زمان رسیدگی، دلیل کافی در دسترس آن‌ها نبوده و از سوی‌ دیگر، به دنبال مقابله با هنجارشکنی و جلوگیری از رهایی ناموجه و زودهنگام مرتکب از چنگال عدالت است. حکم این ماده استثنایی و اصل بر عدم قابلیت تعقیب مجدد متهم است؛ مگر آن‌که اصول حاکم بر آن که منطبق با اهداف و اصول کلی آیین دادرسی کیفری است، در فرایند تجویز تعقیب توسط مقام‌های قضایی اِعمال شود.
هدف این پژوهش، شناخت مبانی و اصول حاکم بر تعقیب دوباره متهم است. به این منظور، با روش توصیفی تحلیلی و مطالعه پرونده‌های تجویزِ تعقیب شده، به دنبال تبیین مبانی و اصول بازتعقیب متهم است تا چالش‌ها و برداشت‌های سوء رویه قضایی شناسایی شود و ضمن ارائه راهبرد، امنیت شهروندان و نظم عمومی تامین و تضمین گردد. از این رو نوشتار حاضر، با مطالعه نوزده پرونده بازتعقیب شده، به تبیین اصول حاکم بر اِعمال تجویز تعقیب متهم شامل اعتبار امر مختوم، مستدل بودن فرایند بازتعقیب متهم، تناظر، استقلال و رجحانِ تشخیص دادگاه در برابر دادسرا، امکان بازتعقیب متهم توسط دادگاه و اصل استقلال مقام تحقیق در برابر تشخیص دادستان و دادگاه می‌پردازد و نتیجه می‌گیرد که مقام‌های قضایی دخیل در فرایند تجویز، با نقض اصول یاد شده در پی تعقیب مجدد متهم می‌باشند و در چرخه‌ای معیوب، غالب پرونده‌ها با قرار منع تعقیب مجدد یا حکم برائت مواجه می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Basics and principles governing the Re- prosecution of the accused

نویسنده English

saeed ghaedi
university of judicial sciences
چکیده English

By issuing a restraining order based on the lack or insufficiency of evidence, the possibility of re-prosecution of the accused is foreseen according to Article 278 of the Criminal Procedure Law on the basis of ensuring judicial justice and dealing with criminal behavior. On the one hand, the legislator seeks to achieve justice for the persons who were not able to access them at the time of the hearing. On the other hand, it seeks to deal with breaking the norm and prevent unjustified and early release of the perpetrator from the clutches of justice. Despite this, the ruling of this article is exceptional and the principle that the accused cannot be re-prosecuted unless the principles that govern it, which are in line with the goals and general principles of the criminal procedure, are applied in the process of prescribing prosecution by the judicial authorities. The purpose of this research is to know the basics and principles governing the re-prosecution of the accused. Therefore, the fundamental question is, what are the principles governing the prosecution of the accused and is the judicial procedure determined to strictly implement these principles? This article, with a descriptive analytical method and by studying 19 re-prosecuted cases in Iran's criminal justice system, explains in detail the principles of the validity of the sealed order, the reasonableness of the process of re-prosecuting the accused, the correspondence, independence and priority of the court's judgment against the prosecutor's office, the possibility of re-prosecuting the accused by the court and The principle of the independence of the investigating authority against the judgment of the prosecutor and the court is the governing principle for the application of the prosecution of the accused And at the end, it is found that the judicial authorities involved in the application of the prescription

کلیدواژه‌ها English

re-prosecution of the accused
restraining order
new reason
prosecutor
court
منابع
فارسی
آخوندی، محمود (1388)، آیین دادرسی کیفری، جلد ششم، چاپ دوم، تهران، سازمان چاپ و انتشارات.
آشوری، محمد (1398)، آیین دادرسی کیفری، جلد دوم، چاپ سیزدهم، تهران، انتشارات سمت.  
اسدی‌نژاد، سیدمحمد و جمال نیک‌کار (1402)، تاملی در اطالۀ دادرسی؛ پیامدها، علل و راهکارها، پژوهش‌نامۀ حقوق کیفری، سال 14، شماره 2.
امیدی، جلیل (1376)، تفسیر قانون در حقوق انگلستان، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دوره 38، مقاله 5.
بوشهری، جعفر (1390)، حقوق جزای فرانسه، چاپ اول، تهران، انتشارات شرکت سهامی انتشار.
بولک، برنار (1385)، کیفرشناسی، ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ ششم، تهران، انتشارات مجد.
تدین، عباس (1396)، قانون آیین دادرسی کیفری فرانسه، چاپ سوم، تهران، معاونت حقوقی قوه قضاییه.
تدین، عباس (1391)، تحصیل دلیل در آیین دادرسی کیفری، چاپ دوم، تهران، انتشارات میزان.
تدین، عباس و زینب باقری‌نژاد (1399)، هستی‌شناسی اصول بنیادین دادرسی کیفری، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، دوره 9، شماره 33.
جغتائی، عباس، داود نصیران و رضا عباسیان (1399)، نقش اصول حقوقی در تفسیر قضایی قوانین، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، دوره 25، شماره 90.
حیدری، سیروس (1389)، اصل تناظر در حقوق فرانسه و کامن‌لا، مجله مطالعات حقوقی، دوره 2، شماره 1.
خالقی، علی (1395)، آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ سی و دوم، تهران، موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
خالقی، علی (1402)، نکته‌ها در قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ نوزدهم، تهران، موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
خدابخشی، عبداللّه (1387)، نگرشی تازه به اعتبار امر مختوم در حقوق کیفری، فصلنامه مطالعات حقوق، دوره 38، شماره 3.
رحمدل، منصور (1394)، آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ دوم، تهران، نشر دادگستر.
رستمی، هادی (1401)، آیین دادرسی کیفری، چاپ دوم، تهران، انتشارات میزان.
ساقیان، محمدمهدی و زهرا اسلامی (1400)، کارکردهای اصول راهبردی آیین دادرسی کیفری، آموزه‌های حقوق کیفری، دوره 18، شماره 22.
سبزواری نژاد، حجت و مهدی سبزواری نژاد (1399)، فلسفه دلیل‌مندی تصمیم قضایی، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، دوره 25، شماره 92.
شاکری، ابوالحسن و رضا هادی‌زاده (1395)، اصل تفکیک مقام تعقیب از مقام تحقیق در حقوق ایران، پژوهش‌نامه حقوق کیفری، سال 7، شماره 1.
شاملو، باقر (1383)، اصل برائت کیفری در نظام‌های نوین دادرسی، علوم جنایی (مجموعه مقالات در تجلیل از استاد دکتر محمد آشوری)، تهران. سمت.
شاه‌حیدری‌پور، محمدعلی و احمد رفیعی (1395)، قانون آیین دادرسی کیفری، معاونت حقوقی قوه قضاییه، تهران، روزنامه رسمی.
شمس، عبداللّه (1387)، آیین دادرسی مدنی، جلد نخست، چاپ هفدهم، تهران، انتشارات میزان.
شیدائیان، مهدی و سید جعفر اسحاقی (1399)، جلوه‌های مصلحت عمومی در آیین دادرسی کیفری و چالش آن با حقوق فردی، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، دوره 25، شماره 89.
صابر، محمود (1388)، معیارها و تضمین‌های دادرسی عادلانه در مرحلۀ تحقیقات مقدماتی، مدرس علوم انسانی، شماره 63.
صالحی مازندرانی، محمد و پیام محمدی (1399)، کاربرد استنتاج بهترین تبیین در تفسیر قانون، پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، سال 21، شماره 1 (پیاپی 51).
طهماسبی، جواد (1396)، آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ چهارم، تهران، انتشارات میزان.
طهماسبی، جواد (1391)، صلاحیت دیوان کیفری بین‌المللی، چاپ دوم، تهران، انتشارات جاودانه.
عابدی، احمدرضا (1402)، آیین دادرسی کیفری، چاپ هفتم، تهران، مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
قائدی، سعید (1402)، چالش‌های فراروی استقلال دادیار در تحقیقات جنایی، مجله پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی،  دوره 11، شماره 22.
قائدی، سعید (1396)، حدود تفکیک مقام تعقیب از مقام تحقیق با تاکیدبر قانون آیین دادرسی کیفری 1392، پایان‌نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد، شیراز، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز.
قائدی، سعید و شبنم جهانگیری (1402)، تحلیل الگوی رابطه سلسله مراتبی میان دادستان و دادیار در حقوق کیفری ایران، تمدن حقوقی، دوره 6، شماره 15.
کاتوزیان، ناصر (1385)، فلسفه حقوق ، جلد 1، چاپ چهارم، تهران، شرکت سهامی انتشار.
کلانتری، کیومرث و عباس سلمان‌پور (1398)، جایگاه علم قاضی در اثبات امر کیفری در حقوق ایران، پژوهش‌نامه حقوق کیفری، سال 10، شماره 2.
گلدوست جویباری، رجب (1394)، آیین دادرسی کیفری، چاپ سوم، تهران، انتشارات جنگل.
مردانی، نادر، سیدمجتبی واعظی و محسن برزوئی (1401)، حقوق شهروندی و آزادی‌های فردی، در پرتو عملکرد دستگاه قضایی شایسته،  فصلنامه تعالی حقوق، سال 13، شماره 2.
مسعودیان، مصطفی (1398)، تحلیل فقهی حقوقی شاخصه‌های عدالت قضایی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه دانش حقوق عمومی، سال 8، شماره 25.
نجفی ابرندآبادی، علی حسین (1391)، دربارۀ امنیت‌شناسی (از حق بر امنیت تا حق بر تامین)، دیباچه در سودابه رضوانی، مدیریت انسان مدار ریسک جرم، چاپ اول، تهران، انتشارات میزان.
نوربها، رضا (1396)، زمینۀ حقوق جزای عمومی، تجدیدنظر شده: عباس شیری، چاپ اول، تهران، نشر میزان.
نیک‌نژاد، جواد و نصرت حیدری (1400)، موجه، مستدل و مستند بودن رای دادگاه و داوری، مجله پژوهش حقوق خصوصی، دوره 9، شماره 35.
هاشمی، سیدمحمد (1390)، حقوق اساسی و ساختارهای سیاسی، چاپ اول، تهران، نشر میزان.
یوسفی، ایمان (1393)، آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ اول، تهران، انتشارات میزان.
انگلیسی
Anenson, T. (2007). Leigh, From Theory to practice: Analyzing Equitable Estoppel Under a Pluralistic Model of law, Lewis & Clark Law Review, Vol. 11, No. 3.
Chemla, Denis (2006). Dispute Resolution in 43 Jurisdictions Worldwide. Getting the deal through. Available at: http://www. herbertsmith.com/NR/rdonlyres/5E275901-57D2-484.
Esmein, A. (2000). A history of continental criminal procedure: with special reference to France (Vol. 5). The Lawbook Exchange, Ltd. (book).
Pradel, Jean (2006-2007), Procédure pénale, Paris, Cujas.
Schwartz, V. L. (2007). Comparing the U.S. and French models of criminal pretrial investigation. (Doctoral dissertation, Stanford University).
Qtto Kahn-freud, claudin levy and Bernard Rudden (1973), A source- Book on French Law oxford: Clarendon press.
دوره 88، شماره 127
پاییز 1403
صفحه 137-174

  • تاریخ دریافت 02 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 26 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 20 شهریور 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 آذر 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403