مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

آسیب‌شناسی سیاست کیفری در صدور آراء وحدت رویه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترا گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران
2 استادیار گروه حقوق جزا دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم، ایران
چکیده
در نظام حقوقی ایران، رویه قضایی الزام‌آور را باید در آراء وحدت رویه جست‌وجو کرد. به ‌همین دلیل آراء مذکور جزء منابع اصلی حقوق محسوب می‌شود. اگر قائل باشیم که رویه در اثر ثبات و استمرار شکل می‌گیرد، الزام مراجع قضایی به تبعیت از یک نظر تفسیری معین که به فاصله چند ماه پس از تصویب قانون صادر می‌شود را نمی‌توان «رویه» تلقی کرد؛ زیرا در این معنا، شأن تفسیری دیوان عالی به قاعده‌گذاری حقوقی تقلیل می‌یابد. با لحاظ نقد مذکور، این پژوهش تلاش کرده با تحلیل محتوای پنجاه و هشت رأی وحدت رویه که در فاصله زمانی 1392 تا 1401 صادر شده است، ضمن تشریح فلسفه و جایگاه رأی وحدت رویه، آراء مذکور را طبقه‌بندی کند و مولفه‌های سیاست کیفری هیأت عمومی‌دیوان عالی ایران را استخراج نماید. این مولفه‌ها مشتمل بر فقدان روش‌شناسی ضابطه‌مند در تفسیر، اتخاذ سیاست کیفری سهل‌گیرانه و تعدی از نص قانون است؛ ضمن این‌که، اهم دلایل کثرت صدور آراء وحدت رویه در بازه زمانی فوق‌الذکر را می‌توان در مشارکت حداقلی کارگزاران اجرایی در تصویب قوانین، پراکندگی و آزمایشی بودن قوانین و عدم انسجام بین سیاست کیفری تقنینی و قضایی احصاء کرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Pathology of criminal policy in issuing Unified Judicial Precedent

نویسندگان English

Zarqam Narehei 1
Morteza Fathi 2
1 Faculty of Law, Qom University, Qom, Iran
2 Assistant professor of the Department of Criminal Law and Criminology،Faculty of Law ،University of Qom.
چکیده English

In Iran's legal system, binding judicial precedents should be sought in Unified Judicial Precedent. Therefore, Unified Judicial Precedents are considered as the main sources of law. Now, if we believe that the precedent is formed due to stability and continuity; Requiring all judicial authorities to follow a certain interpretive opinion that is issued a few months after the approval of the law cannot be considered a "precedent". Because, in this sense, the interpretation position of the Supreme Court has been reduced to legislation. Considering the mentioned criticism, present research has tried to analyze the content of fifty-eight Unified Judicial Precedents issued between 1392 and the end of 1401 Solar Hijri, while explaining the philosophy and position of the Unified Judicial Precedent, classifying the Unified Judicial Precedent, and extracting the components criminal policy of the Supreme Court of Iran. These components include the lack of regulated methodology in interpretation, adopting a lenient criminal policy and violation of the law. In addition, the reasons for the large number of Unified Judicial Precedents, in the above-mentioned duration, are minimal participation of executive agents in the approval of laws, dispersion and experimental nature of laws, and the lack of coherence between legislative and judicial criminal policy.

کلیدواژه‌ها English

Criminal Policy
Precedent
Supreme Court
Law
Interpretation
منابع
فارسی
1)            اسلامی‌پناه، علی، 1397، رویه قضایی به منزله منبع حقوق، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره 84.
2)           اکرمی، روح‌الله، 1394، دیه طحال: با نقدی بر رأی وحدت رویه دیوان عالی کشور، پژوهش حقوق کیفری، شماره 13.
3)           امیدی، جلیل، 1399، مسئولیت دیوان عالی کشور در نظام‌مندسازی تفسیر قوانین کیفری، مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دوره 50، شماره 1.
4)           آقایی‌نیا و شجاعی، حسین و علی، 1390، نقش دادرسان در تفسیر قانون جنایی، فصلنامه حقوق، شماره 3.
5)           بارانی بیرانوند و مختاری، امیر و عبدالله، 1399، نقد و بررسی تقنین آزمایشی در حوزه قانون‌گذاری، فصلنامه دانش حقوق عمومی، شماره 29.
6)           پورقهرمانی و نگهدار، بابک و ایرج، 1397، ارزیابی رویکرد قضات به اعمال نهادهای ارفاقی جدید (مطالعه موردی محاکم کیفری استان کردستان)، مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دوره 48، شماره 2.
7)           جعفری لنگرودی، محمدجعفر، 1388، وسیط در ترمینولوژی حقوق، چاپ دوم، گنج دانش.
8)           جمشیدپور، خوئینی و تجری، جعفر، غفور و فرهاد، 1399، بررسی تطبیقی جایگاه رویه قضایی در نظام حقوقی ایران و فرانسه، فصلنامه مجلس و راهبرد، شماره 101.
9)           حسینی، سلطانی و صفری، سیدحسین، محمد و صادق، 1398، تأثیرات عدم هم‌سویی سیاست جنایی تقنینی و قضایی ایران در نگرش متهمین و محکومین جرائم مواد مخدر، مجله حقوقی دادگستری، شماره 106.
10)         خالقی، علی، 1395، آیین دادرسی کیفری، جلد دوم، چاپ سی و دوم، شهر دانش.
11)          رستمی، هادی، 1400، سیاست جنایی بخشنامه‌مدار در فرآیند دادرسی کیفری، فصلنامه مجلس و راهبرد، شماره 128.
12)         رفیعی، محمدرضا، 1400، چالش نهاد آراء وحدت رویه، مجله حقوقی دادگستری، دوره 85، شماره 114.
13)         سبزواری‌نژاد، حجت، 1401، ارزیابی سیاست کیفری ایران در قبال رویکرد حبس‌گرایی و حبس‌زدایی، فصلنامه علمی کارآگاه، دوره شانزدهم، شماره 58.
14)         صداقتی، عالی‌پور، صالحی و دهشیری، سهام، حسن، کریم و مهدی، 1399، نقش رویه قضایی در قانون‌گذاری کیفری، مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دوره 50، شماره 2.
15)         صدرزاده افشار، سیدمحسن، 1377، تحول دیوان کشور فرانسه، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دوره 32، شماره پیاپی 1144.
16)         عقیق، صالحی و برخورداری، سید روح‌الله، کریم و عارف، 1401، نادیده‌انگاری بایسته‌های تقنینی در قوانین کیفری ایران در حوزه جرائم علیه امنیت، فصلنامه دانش حقوق عمومی، شماره 38.
17)         غرقی، رضایی و هوشیار، جلیل، غلامحسین و مهدی، 1400، معیارهای تفکیک قوانین ماهوی از قوانین شکلی از حیث اهداف، ویژگی‌ها و کارکرد در حقوق کیفری ایران، فصلنامه فقه جزایی تطبیقی، دوره اول، شماره 4.
18)         فوکو، میشل، 1390، مراقبت و تنبیه: تولد زندان، مترجم: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، چاپ نهم، نشر نی.
19)         قیاسی، جلال‌الدین، 1398، روش تفسیر قوانین کیفری، ویرایش دوم، بوستان کتاب.
20)        کبریتی و نوبهار، محمدجواد و رحیم، 1399، رویکرد تجربی به مجازات؛ چشم‌انداز اسلامی، نشریه علمی مطالعات حقوقی معاصر، سال یازدهم، شماره 20.
21)         لازرژ، کریستین، درآمدی بر سیاست جنایی، 1390، مترجم: علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ دوم، میزان.
22)        محمودی جانکی، فیروز، 1397، رویکردی نو در شناختِ زیستِ محکومان (صص 74-86)، مندرج در کتاب دانشنامه جرمشناسی محکومان، به کوشش عباس شیری با همکاری گروهی از اساتید و پژوهشگران جرم‌شناسی، چاپ اول، میزان.
23)        میرزایی یزدی و موسوی، زهرا و سید اسماعیل، 1399، تأثیر قانون کاهش حبس تعزیری مصوب 1399 بر کیفرزدایی، فصلنامه بین‌المللی قانون‌یار، دوره 4، شماره 19.
24)        میرزایی، اقبالعی، 1390، قانون متروک: مبانی، مفهوم و مصادیق، مجله حقوقی دادگستری، شماره 74.
25)        نجفی ابرندآبادی و هاشم‌بیکی، علی‌حسین و هاشم، 1390، دانشنامه جرم‌شناسی، چاپ دوم، کتابخانه گنج دانش.
26)        نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین، 1390، درباره‌ی اصطلاح سیاست جنایی (دیباچه ویراست دوم)، مندرج در کتاب درآمدی بر سیاست جنایی، نوشته کریستین لازرژ، برگردان علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ دوم، میزان.
27)        نجفی، گرجی ازندریانی و تقی‌زاده، رضا، علی‌اکبر و علی، 1398، رویکرد تفسیری دیوان عالی کشور در حمایت از حقوق و آزادی‌ها با تأکید بر آرای حقوقی، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، شماره 62.
28)        وایت و هینز، راب و فیونا، 1401، جرم و جرمشناسی؛ متن درسی نظریه‌های کجروی، مترجم: علی سلیمی، چاپ یازدهم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
29)        وکیلیان، حسن، 1397، جایگاه رویه قضایی و قانون به عنوان منابع حقوق در دکترین حقوقی، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، شماره 58.
30)        هارت، هربرت، 1390، مفهوم قانون، مترجم: محمد راسخ، چاپ دوم، نشر نی.
انگلیسی
1)      Baker, John, 2019, An Introduction to English Legal History, Fifth Edition, Oxford University Press.
2)      Barker & Padfield, David & Colin, 2007, Law Made Simple, twelfth edition, Oxford.
3)      Brooks, Thom, 2012, Punishment, first published, Routledge.
4)      Duxbury, Neil, 2008, The Nature and Authority of Precedent, Cambridge, Cambridge University Press.
5)      Klaus, Rzeplinska, 2023, Snares and Panis, or What Stands in the Path to Desistance from Crime, Book of Criminal Careers: Life and Crime Trajectories of Former Juvenile Offenders in Adulthood, edited by Klaus, Rzeplinska and Wonznikowaska-Fajst, Witold, Irena and Dagmara, Routledge.
6)      Marrani, David, 2018, Space, Time, Justice: From Archaic Rituals to Contemprorary Perspectives, First Published, Routledge.
7)      Randolph, N. Stone, 1991, Crisis in the Criminal Justice System, Harvard Blackletter Journal, Vol. 8.
8)      Seymour M, 2006, Alternatives to Custody in Ireland Report, Alternatives to Custody in Ireland is a report commissioned by Business in the Community Ireland and produced in partnership with IPRT, Irish penal Reform Trust.
9)      Siltala, Raimo, 2000, A Theory of Precedent, Oxford, Hart Publishing
10)    Slapper & Kelly, Gary & David, 2003, The English Legal System, 6th edition, Cavendish Publishing Limited.
11)    Waldron, Jeremy, 2006, Legislation, in: The Blackwell Guide to the Philosophy of Law and Legal Theory, Martin P. Golding and William A. Edmonson, (eds), Oxford, Blackwell Publishing.
12)    Walker, R.J. 1985, The English legal system, London, Butterworth.
اینترنتی
1)            پایگاه اینترنتی روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران، به نشانی: روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران (rrk.ir)
2)           خبرگزاری میزان، کد خبر: 196059، آخرین بازدید: 15 خرداد 1402، به نشانی: اقدام مهم دیوان عالی کشور در مورد مجازات‌های جایگزین حبس (mizanonline.ir)
3)           وبسایت خبرگزاری خبرآنلاین، آخرین بازدید: 06/03/1402، به نشانی: تعداد زندانیان در ایران بالاتر از میانگین جهانی - خبرآنلاین (khabaronline.ir)
4)           وبسایت خبرگزاری مهر، آخرین بازدید: 06/03/1402، به نشانی: تشریح نحوه محاسبه هزینه ۱۰ میلیونی هر زندانی - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
5)           وبسایت سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور، آخرین بازدید، 16 تیر 1402، به نشانی: سازمان زندان‌ها (prisons.ir)
6)           وبسایت گزارشهای حقوقی انگلستان و ولز (ICLR)، آخرین بازدید: 22/01/1403، به نشانی: Welcome to ICLR
7)           وبسایت مجله مشاورین حقوقی انگلستان، آخرین بازدید: 22/01/1403، به نشانی: Solicitors Journal | Legal news, opinion and practice notes
دوره 88، شماره 126
تابستان 1403
صفحه 61-90

  • تاریخ دریافت 07 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 29 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 27 مرداد 1403
  • تاریخ اولین انتشار 27 مرداد 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403