مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

کوشش ایرانیان برای تاسیس شورای دولتی در عصر مشروطیت

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
فردین مرادخانی
دانشگاه بوعلی سینا دانشکده علوم انسانی گروه حقوق
10.22106/jlj.2022.545654.4606
چکیده
تاریخ نهادهای حقوقی از جمله نهادهای حقوق اداری از موضوعات ناشناخته در مباحث حقوقی ایران است. بررسی تاریخ نهادها می‌تواند به تحلیل وضعیت و مشکلات این نهادها کمک کند. موضوع این مقاله تحلیلی تاریخی از تأسیس یکی از نهادهای حقوقی در ایران است که در آن زمان به تقلید از فرانسه شورای دولتی نامیده می‌شد. در منابع موجود در ایران درباره تاریخ دیوان عدالت اداری در ایران تنها اشاره‌ای اجمالی به قانون شورای دولتی 1339 شده است. درحالی‌که موضوع تأسیس شورای دولتی از پیروزی مشروطیت برای ایرانیان به عنوان یک مسئله مطرح بوده است. این مقاله با روش توصیفی و تحلیلی و بررسی اسناد تاریخی به دنبال بررسی این پرسش است که از مجلس اول تا پایان عصر قاجار چه تلاش‌هایی برای تأسیس شورای دولتی در ایران صورت گرفته است. در این مقاله با بررسی منابع موجود از جمله آثار نویسندگان عصر قاجار، مصوبات دولت، قوانین مجلس، برنامه‌های دولت‌ها و مشروح مذاکرات مجلس ریشه‌های تأسیس این نهاد در ایران به این نتیجه رسیده‌ایم که درک درستی از این نهاد و صلاحیت های آن وجود داشت اما ترس از اینکه این نهاد به استبداد و قدرت سلطنت کمک کند مانع از تأسیس آن شد.
کلیدواژه‌ها
شورای دولتی
گوستاو دمرنی
مجلس
دادگاه اداری
موضوعات

عنوان مقاله English

Iranian attempt to establish a Council of State in the era of constitutionalism

نویسنده English

fardin moradkhani
bu ali sina
چکیده English

The history of legal institutions, for instance administrative law institutions, is one of the unknown issues in Iranian legal discussions. Study the history of institutions can help analyze their status and problems. The subject of this article is a historical analysis of the establishment of one of the legal institutions in Iran, Which at that time, like France, was called the Council of State. In the exist sources in Iran about the history of the Court of Administrative Justice in Iran, there is only a brief reference to the law of the State Council of 1339. But the issue of establishing a Council of State since the victory of constitutionalism has been an issue for Iranians. This article by descriptive-analytical method and review of historical documents seeks to examine the question of what attempt have been made from the first parliament to the end of the Qajar era to establish a Council of State in Iran. In this article, by study of the exist sources such as the works of Qajar writers, government decrees, parliamentary laws, government programs and detailed parliamentary debates, we have concluded that There was a correct understanding of this institution and its competencies. But the fear that this institution would contribute to the tyranny and power of the monarchy prevented the establishment of this institution.

کلیدواژه‌ها English

Council of State
Dermegny
Parliament
Administrative Court
فهرست منابع
·         آقایی طوق، مسلم، حسن لطفی (1398) حقوق اداری، تهران:شرکت سهامی انتشار
·         اتحادیه، منصور (1361) مرام نامه‌ها و نظام نامه‌های احزاب سیاسی ایران در دوره دوم مجلس شورای ملی،تهران: نشر تاریخ ایران
·         امامی، محمد، کوروش استوار سنگری (1390) حقوق اداری جلد اول. چاپ چهاردهم،تهران:انتشارات میزان
·         تقی زاده، سیدحسن (1385) نامه‌های مشروطه و مهاجرت، تهران:نشر قطره
·         جعفریان، رسول (1382) خرقانی روحانی نوگرای روزگار مشروطه و رضا شاه، تهران:مرکز اسناد انقلاب اسلامی
·         دمرنی، گوستاو (1398) حقوق اداری (درس‌های مدرسه علوم سیاسی) به کوشش سیدناصر سلطانی، تهران: نگاه معاصر
·         رضایی زاده، محمدجواد (1384) محاکم اداری فرانسه و صلاحیت آن‌ها در رسیدگی به دعاوی اداری، تهران:انتشارات معین اداره
·         رفیعی، احمد(1400) « چالشهای نهاد آراء وحدت رویه» مجله حقوقی دادگستری، دورۀ ۸۵ ، شمارۀ ۱۱۴
·         رنجبر، مقصود، علی شیرخانی، عصمت غفاری (1396)« بررسی اندیشه سیاسی خرقانی»، فصلنامه سپهر سیاست سال 4 شماره 11
·         شریف کاشانی، محمدمهدی (1362) واقعات اتفاقات در روزگار، جلد سوم. به کوشش منصوره اتحادیه و سعدونیان، تهران:نشر تاریخ ایران
·         شعبانی، احمد، مولود ستوده (1387) «نظام نامه هیات تقنینیه مملکتی و وظیفه ماموران دولتی در سال 1308»، گنجینه اسناد، شماره 72
·         صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی  26 اردیبهشت 1306
·         صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی  مورخ  پنجم مهرماه 1305
·         صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی  مورخ 10 ربیع‌الثانی 1333
·         صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی  مورخ 14 شعبان1328
·         صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی  مورخ 16 خرداد ماه 1306
·         صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی  مورخ 18 صفر 1329
·         صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی  مورخ 22 شعبان 1343
·        صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی  مورخ 23 رجب 1328
·          صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی  مورخ 28 ذیحجه 1328
·         صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی  مورخ 4 رجب 1340
·         صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی  مورخ 7صفر سنه 1340
·         صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی  مورخ 8 ذیقعده 1340
·         صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی  مورخ 9 شعبان 1343
·         عاقلی، باقر (1377) تیمورتاش در صحنه سیاست ایران، تهران: انتشارات جاویدان
·         عدل، منصورالسلطنه (1327 ه.ق) حقوق اساسی یا اصول مشروطیت، بی نا
·         فروغی، محمدعلی، (1396) حقوق اساسی، به کوشش علی اصغر حقدار، استانبول: باشگاه ادبیات
·         قهرمان میرزا سالور(1377)، روزنامه خاطرات عین السلطنه، جلد پنجم، به کوشش مسعود سالور و ایرج افشار.تهران:نشر اساطیر
·         کوهستانی‌نژاد، مسعود (1390) تاریخچه مجلس سنا، تهران: مرکز اسناد مجلس
·         مرادخانی، فردین (1398) مقدمات مشروطیت (آشنایی ایرانیان با مفاهیم حقوقی در عصر قاجار) شرکت سهامی انتشار
·         ملایی توانی, علیرضا (1395) «مجلس شورای مملکتی به جای مجلس شورای ملی در دورة استبداد صغیر»، مطالعات تاریخ اسلام سال هشتم. شمارة  29
·         ممتازالدوله،(1325ه.ق) لزوم تاسیس کنسی دتا، حبل المتین تهران، سال اول شماره 162
·         ناصرالملک، (1329 ه.ق) نطق نایب السلطنه در حضور نمایندگان مجلس مقدس و جمعی از امرا و اعیان در قصر ابیض یکشنبه 12 صفر 1329، تهران: مطبعه دولت
·         ناصرالملک، (1352) «پیام نایب السلطنه به ریس هیات دولت سپهدار قبل از عزیمت خود به اروپا»، ترجمه جمشید وحیدا، مجله وحید. شماره 21-22
·         وحیدی فردوسی، عبدالهادی و زکیه نعیمی(1399) «نقدی بر سیر تکوین حقوق خانوادۀ ایران در دوران معاصر» مجله حقوقی دادگستری، سال ۸۴ ، شمارۀ ۱۱۰
 
منابع انگلیسی
·         Langrod. Georges.(1955)”The French Council of State: Its Role in The Formulation and Implementation of Administrative Law “. The American Political Science Review  Vol. 49, No. 3 pp. 673-692
·         Freedeman. Charles E.(1968)The Conseil D’Etat in Modern France. Columbia University Press
مجله حقوقی دادگستری
دوره 87، شماره 122
تابستان 1402
صفحه 377-400

  • تاریخ دریافت 07 دی 1400
  • تاریخ بازنگری 02 بهمن 1400
  • تاریخ پذیرش 28 دی 1400
  • تاریخ اولین انتشار 11 تیر 1401
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1402