مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

چالشهای امتیازات قدرت عمومی در قراردادهای اداری؛ حل اختلاف و تعارضها

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران
2 استاد گروه حقوق دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران
10.22106/jlj.2025.2060221.6291
چکیده
قراردادهــای اداری یکی از مهم ترین ابزارهای تأمین خدمات عمومی و اجرای وظایف حاکمیتی دولت به شمار می روند و مهم ترین ویژگی آنها برخورداری دولت از امتیازات قدرت عمومی اســت. این امتیازات امکان اعمــال اختیاراتی مانند تغییر، تعدیل یا خاتمه یک جانبه قرارداد و نظارت بر اجرای آن را با هدف حفظ منافع عمومی فراهم می ســازد؛ با این حال اعمال این اختیــارات می تواند تعادل قراردادی و حقوق طرف خصوصی را با چالش مواجه کند. پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، به بررسی مهمترین چالش های ناشی از امتیازات قدرت عمومــی در قراردادهای اداری و ارائــه راهکارهای ایجاد تعادل میان اقتدار عمومی و حقوق قراردادی اشــخاص پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ابهام در مفاهیمی مانند «منفعت عمومی» و «ضرورت،» نبود معیارهای روشن برای اعمال اصل تناسب، ضعف نظام جبران خسارت، تفسیر موسع اختیارات دولت، تعارض صلاحیت مراجع رسیدگی و پراکندگی مقررات، مهمترین عوامل بروز اختلافات در قراردادهای اداری است. همچنین نتایج نشان میدهد که مسأله اصلی در نظام حقوقی ایران، اصل وجود امتیازات قدرت عمومی نیســت، بلکه فقدان ســازِکارهای مؤثر برای کنترل و اعمال متناســب این اختیارات است؛ از این رو شفافســازی مفاهیم بنیادین، تدوین ضوابط مشخص برای اعمال امتیازات قدرت عمومی، تقویت نظارت قضایی، اصلاح نظام جبران خسارت و ایجاد انسجام در مقررات، از مهمترین راهکارهای تحقق تعادل میان منافع عمومی و حقوق طرف خصوصی در قراردادهای اداری به شمار می رود
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Challenges of Public Power Prerogatives in Administrative Contracts: Settlement of Dispute and Conflicts

نویسندگان English

Mohammad Sargazi 1
Siamak Rapeik 2
1 PhD student in private law, University of Judicial Sciences and Administrative Services
2 Department of Law, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran
چکیده English

Administrative contracts are among the most important instruments for the provision of public services and the implementation of governmental functions. Their most significant characteristic is that the government enjoys public power prerogatives. These prerogatives enable the administration to exercise powers such as unilateral modification, adjustment, or termination of contracts, as well as supervision over their implementation, in order to safeguard public interests. However, the exercise of such powers may challenge the contractual balance and the rights of private parties. This study, employing a descriptive-analytical method and relying on library-based sources, examines the major challenges arising from public power prerogatives in administrative contracts and proposes solutions for establishing a balance between public authority and the contractual rights of individuals. The findings indicate that ambiguity in concepts such as “public interest” and “necessity,” the lack of clear criteria for applying the principle of proportionality, weaknesses in the compensation system, broad interpretations of governmental powers, conflicts among the jurisdictions of dispute-resolution bodies, and fragmented regulations are among the main factors contributing to disputes in administrative contracts.The results further demonstrate that the primary issue in the Iranian legal system is not the existence of public power prerogatives itself, but rather the absence of effective mechanisms for controlling and proportionately exercising these powers. Therefore, clarifying fundamental concepts, establishing specific criteria for the exercise of public power prerogatives, strengthening judicial oversight, reforming the compensation system, and ensuring regulatory coherence are among the most important measures for achieving a balance between public interests and the rights of private parties in administrative contracts.

کلیدواژه‌ها English

Administrative Contracts
Public Power Prerogatives
Public Interest
Dispute Resolution
Principle of Proportionality
Compensation
  • فهرست منابع

    الف. فارسی

    • ادیبی، محمد (۱۳۹۴). تحلیل حقوقی فسخ و آثار آن در قراردادهای دولتی، چاپ نخست، تهران: جنگل.

    • امامی، سیدحسن و استوارسنگری، کورش (۱۳۹۱). حقوق اداری، جلد نخست، تهران: میزان.

    • انصاری، ولی‌الله (۱۳۸۹). کلیات حقوق اداری، تهران: میزان.

    • حسینی، سید احمد (۱۳۸۴). اصول حاکم بر قراردادهای دولتی، چاپ چهارم، تهران: بهنامی.

    • رضایی‌زاده، محمدجواد (۱۳۸۷). «ویژگی قراردادهای اداری»، مطالعات حقوق خصوصی، دوره ۳۸، شماره ۲، صص ۱۳۵–۱۵۱.

    • زارعی، محسن‌حسن و مولایی، علی (۱۳۹۲). «آسیب‌شناسی ویژگی‌های قرارداد اداری ایران در مقایسه با حقوق فرانسه و انگلستان»، دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره ۶۳، صص ۱۶۱–۱۶۷.

    • سلیم، حمید (۱۳۸۷). «قراردادهای دولتی و ویژگی‌های نظام‌های حقوقی دوگانه‌گرا»، حقوق و سیاست، سال دهم، شماره ۲۵، صص ۲۱۷–۲۵۰.

    • صفایی، سید حسین (۱۳۹۵). دوره مقدماتی حقوق مدنی: قراردادها و تعهدات، تهران: میزان.

    • طباطبایی مؤتمنی، منوچهر (۱۳۹۵). حقوق اداری، چاپ بیستم، تهران: سمت.

    • قدسی‌خواه، زهرا و زاهدیان، مهدی (۱۳۹۴). «تبیین فقهی-حقوقی فسخ و خاتمه در قراردادهای پیمانکاری»، فقه و تاریخ تمدن، دوره ۱۲، شماره ۴۵، صص ۹۷–۱۴۰.

    • مبارکی، مصطفی و عمادزاده، محمدکاظم و مسعود، غلامحسین (۱۳۹۶). «مراجع ذی‌صلاح داوری و دادرسی در قراردادهای اداری و نفتی ایران»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، دوره ۱۸، شماره ۲، صص ۱۴۹–۱۷۰.

    • منتینی‌ژاد، صادق (۱۳۸۵). مجموعه محشای حقوقی، قانونی و مالی قانون محاسبات عمومی، تهران: دیوان محاسبات کشور.

    • نجابت‌خواه، محمد و فقیه لاریجانی، فاطمه (۱۳۹۵). «تأملی در صلاحیت دیوان عدالت اداری در رسیدگی به دعاوی ناشی از قراردادهای استخدامی»، مطالعات حقوق عمومی، شماره ۲، صص ۲۳۱–۲۴۵.

    • واعظی، سید محمد و کیانی، فاطمه (۱۴۰۱). «بی‌اعتباری در قراردادهای اداری و آثار آن در حقوق ایران»، دیدگاه‌های حقوق قضایی، دوره ۲۷، شماره ۹۹، صص ۱۶۹–۱۹۰.

    • واعظی، سیدمحمد و البرزی، زهرا (۱۳۹۶). «جایگاه مفهوم خدمات عمومی در حقوق اداری ایران»، حقوق اداری، دوره ۴، شماره ۱۲، صص ۹–۳۲.

    • هداوند، مهدی (۱۳۸۶). «ایده: پیشنهاد تدوین قانون عام حقوق اداری ایران»، حقوق عمومی، دوره ۱، شماره ۳، صص 79-82

     ب. انگلیسی

    * Chapus, R (2001). Droit administratif général (15th ed., Vol.1). Paris, France: Montchrestien.
    * Conseil d'État (1916). Compagnie générale d'éclairage de Bordeaux (Recueil Lebon, No. 59928, p. 125).
    * Conseil d'État (2007). Société Tropic Travaux Signalisation (Recueil Lebon, No. 291545).
    * Delvolvé, P (2014). Droit des contrats administratifs. Paris, France: Dalloz.
    * Rivero, J & Waline, J (2004). Droit administratif (20th ed.). Paris, France: Dalloz.

     

    •  
دوره 90، شماره 134
تابستان 1405
صفحه 337-364

  • تاریخ دریافت 20 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 11 خرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 شهریور 1405
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405