تعیین تکلیف جرائم منوط در صورت وجود مانع شکلی در بررسی جرم مناط

روستائی, مهرانگیز

doi:10.22106/jlj.2025.2054986.6233

تعیین تکلیف جرائم منوط در صورت وجود مانع شکلی در بررسی جرم مناط

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

مهرانگیز روستائی

استادیار گروه حقوق دانشگاه ملایر

10.22106/jlj.2025.2054986.6233

چکیده

گاه دادرس کیفری برای رسیدگی به جرم «الف» و در مقام بررسی تحقق عناصر و ارکان این جرم، ناگزیر ابتدا باید تحقق یا عدم تحقق جرم «ب» را بررسی کند، چراکه مقنن در تعریف جرم «الف» و احصاء اجزای عنصر مادی این جرم، تحقق تام و تمام جرم دیگری را لازم و ضروری دانسته است و لذا تا اثبات نشود که جرم «ب» با تمام عناصر و ارکان خویش محقق شده است، اساساً تحقق یکی از اجزای اساسی عنصر مادی جرم «الف» نیز اثبات نمیگردد. حال ممکن است دادرس به واسطه وجود یک مانع شکلی مانند مرورزمان، گذشت شاکی خصوصی یا فقدان شرائط ماده 102 قانون آئین دادرسی کیفری بر سر راه بررسی و اثبات جرم «ب»، امکان بررسی این جرم را نداشته باشد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای ضمن بررسی راهکارها و تفاسیر مختلف از موضوع و با تبیین ایرادات وارد بر راهکارهایِ احراز اجمالی جرم «ب»، اناطه کیفری به کیفری، توقف رسیدگی و صدور قرار موقوفی تعقیب، نهایتاً راهکار صدور قرار منع تعقیب یا رأی برائت نسبت به جرم «الف» را به عنوان مناسب‌ترین تفسیر منطبق بر اصول شکلی و ماهوی حقوق کیفری پیشنهاد می‌کند.

کلیدواژه‌ها

جرم منوط

جرم مناط

مانع شکلی

استفاده از سند مجعول

مرورزمان

قوادی

موضوعات

حقوق جزا و جرم شناسی

عنوان مقاله English

Determining the Status of Contingent Offenses in the Presence of Procedural Obstacles to Examining the Predicate Offense

نویسنده English

Mehrangiz Roustaie

Assistant Professor, Department of Law, Malayer University

چکیده English

In some cases, a criminal judge, in order to adjudicate Offense A and assess the fulfillment of its constitutive elements, is compelled to first determine whether Offense B has been committed. This necessity arises because the legislature, in defining Offense A and enumerating the components of its material element, has required the complete realization of another offense. Therefore, unless the full commission of Offense B—with all its constituent elements—is proven, one of the essential components of the material element of Offense A necessarily remains unproven. However, the judge may be unable to examine or establish Offense B due to the presence of a procedural obstacle, such as the statute of limitations, the complainant’s waiver, or the absence of conditions stipulated in Article 102 of the Criminal Procedure Code. Employing a descriptive–analytical methodology and drawing upon library sources, this study reviews the various interpretive and procedural approaches to the problem. It explains the shortcomings of proposed solutions such as the summary determination of Offense B, criminal-on-criminal dependency, suspension of proceedings, and issuance of an order to discontinue prosecution. Ultimately, it argues that issuing a non-prosecution order or an acquittal with respect to Offense A constitutes the most defensible and coherent interpretation consistent with the procedural and substantive principles of criminal law.

کلیدواژه‌ها English

Contingent offense

predicate offense

procedural obstacle

use of forged documents

statute of limitations

pandering

فهرست منابع

الف. فارسی

اکبری رومنی، فرناز (1387)، «اصل برائت در گذار تاریخ»، مجله حقوقی دادگستری، دوره جدید، شماره 62-63.

الشریف، محمدمهدی و آرایی، حمید (1396)،‌ «پلورالیسم استدلال حقوقی در پرتو تفسیرهای متعارض»، حقوق تطبیقی، شماره 107.

الهام، غلامحسین و برهانی، محسن (1400)، درآمدی بر حقوق جزای عمومی، جرم و مجرم، جلد نخست، چاپ ششم، تهران: بنیاد حقوقی میزان.

آخوندی، محمود (1371)، «مرور زمان کیفری، چگونگی مشروعیت و فلسفه آن»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 6.

آشوری، محمد (1372)، «اصل برائت و آثار آن در امور کیفری(مطالعه‌ای تطبیقی)»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 29.

پوربافرانی، حسن (1397)، جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی، چاپ سوم، تهران: جنگل.

جعفرزاده، سیامک و علیزاده، حمید و جان نثار کهنه شهری، علی (1401)، «جرائم قابل گذشت و غیرقابل گذشت در نظام کیفری ایران»، پژوهش‌نامه حقوق کیفری، شماره ۱.

حسنی، محمد (1401)، «تأملاتی در قانون مبارزه با پول‌شویی (جرم منشأ، ارکان و معاونت)»، حقوق اسلامی، شماره 73.

حسین‌نژاد، سید مجتبی (1397)، «تأثیر حصول نتیجه در مطلق یا مشروط بودن قوادی»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، شماره 18.

خالقی، علی (1395)، نکته‌ها در قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ هشتم، تهران: شهر دانش.

خالقی، علی(1401)، آیین دادرسی کیفری، جلد نخست، چاپ چهل و چهارم، تهران: شهر دانش.

خالقی، علی (1401)، آیین دادرسی کیفری، جلد دوم، چاپ سی‌ام، تهران: شهر دانش.

خزانی، منوچهر (1377)، فرایند کیفری، چاپ نخست، تهران:‌ گنج دانش.

روستائی، مهرانگیز و رحمانیان، حامد (1400)، «مدنی‌سازی حقوق کیفری در پرتو قانون کاهش مجازات حبس تعزیری»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 113.

ساقیان، محمدمهدی و اسلامی، زهرا (1400)، «کارکردهای اصول راهبردی آیین دادرسی کیفری»، آموزه‌های حقوق کیفری، شماره 22.

سلطانی‌فرد، حسین و مالمیر، محمود و عالی‌پور، حسن ( 1398)، «دادرسی افتراقی جرائم منافی عفت؛ از مقتضی تعقیب تا صلاحیت سازمانی»، آموزه‌های حقوق کیفری، شماره 18.

شاکری، ابوالحسن و رضایی سراجی، زهرا (1396)، «تقلب در جعل اسناد»، تحقیقات حقوقی، شماره 65.

شمس ناتری، محمدابراهیم ( 1387)، «اصل برائت و موارد عدول از آن در حقوق کیفری»، مجله مجتمع آموزش عالی قم، شماره 14.

شیدائیان، مهدی و شیدائیان، زینب ( 1397)، «رویکرد قانون آیین دادرسی کیفری 1392 به جرایم منافی عفت»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 101.

طهماسبی، جواد (1396)، «بایسته‌های آیین دادرسی کیفری»، چاپ نخست، تهران: میزان.

عابدی، احمدرضا (1397)، آیین دادرسی کیفری، جلد نخست، چاپ نخست، تهران: مرکز آموزش قوه قضاییه.

فرح‌بخش، مجتبی (1385)، «مفهوم و مبانی حقوق دفاعی متهم»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 56 و 57.

قیاسی، جلال‌الدین و درودی، علی (1391)، «نقش امارات قانونی در حقوق کیفری»، حقوق اسلامی، شماره 35.

کاتوزیان، ناصر (1383)، «یأس از اثبات و اصل برائت»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 66.

میرمحمد صادقی، حسین (1400)، جرایم علیه مصالح عمومی کشور، چاپ چهل و دوم، تهران: میزان.

میرمحمد صادقی، حسین و محمدخانی، عباس (1392)، «بررسی نیت مجرمانه در حقوق کیفری ایران با تأکید بر ماده 144 قانون مجازات اسلامی»، تحقیقات حقوقی، شماره 13.

ب. عربی

جعفر، علی‌محمد (2006)، قانون العقوبات القسم الخاص، الطبعه الأولی، بیروت: المؤسسه الجامعیه للدراسات و النشر و التوزیع.

پ. انگلیسی

Herring, Jonathan (2011), Criminal Law Statutes, 1^st pub, Oxon: Routledge

ت. فرانسه

Lopez, Gerard et Tzitzis, Stamatios (2004), Dictionnaire des Sciences Criminelles, 1^st pub, Paris: Dalloz.

www.legifrance.gouv.fr