مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

راهکارهای اعمال اصل استماع دعوا

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
3 کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه خوارزمی
10.22106/jlj.2025.2044575.6089
چکیده
بــا وجود این کــه صاحب نظران و فقهای امامیه، اصل را بر لزوم اســتماع دعوا می دانند، اما اعمال این اصل در کنار رعایت تشریفاتی بودن دادرسی مدنی با چالش هایی روبه رو اســت. تحقیق حاضر در کنار بررسی این چالش ها و بیان راهکارهای شش گانه امکان ترمیم دعوا و حدود اعمال این اصل، به نقش قانون گذار، دادرس و توافق طرفین در اســتماع پذیر شدن دعاوی پرداخته اســت. طبق یافته های پژوهش خواهان از شش طریق شــامل ترمیم دلایل و اســناد دعوا، اضافه کردن به اشخاص دعوا از طریق جلب ثالث یا ورود ثالث، اصلاح عبارت خواســته، اصلاح موضوع، اصلاح ســبب خواسته و اقامــه دعوای مجزا می تواند دعوا را ترمیم نماید. اعمال اصل اســتماع دعوا مترادف با ترمیم دادرســی نیســت و در فرضی هم که دعوایی محقق نشده، قابل اعمال است.
تدوین قانون با در نظر داشتن این اصل باید در راستای جلوگیری از متکثر شدن مراجع رســیدگی و حذف تشریفات باشــد و احترام به آخرین اراده طرفین دعوا مبنی بر اقاله ضمنی شرط داوری و رسیدگی به دعوا در دادگاه نیز ضروری است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Strategies for Applying the Principle of Hearing the Claim

نویسندگان English

HOSEIN Davoodi 1
mehdi hadi 2
Rahim piredeir 3
1 Assistant Professor of Faculty of Law and Political Sciences of Kharazmi University
2 Doctoral student of Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran
3 Master's degree in Private Law, Kharazmi University
چکیده English

Although scholars and Imami jurists regard the principle as requiring that claims be heard, the application of this principle, alongside observance of the formalistic nature of civil procedure, faces certain challenges. In addition to examining these challenges and setting out six approaches to the possibility of curing the claim and the limits of applying this principle, the present study addresses the role of the legislator, the judge, and the parties’ agreement in making claims capable of being heard. According to the findings of the research, the plaintiff may cure the claim through six avenues: curing the evidence and documents of the claim; adding to the parties to the claim by way of joinder of third parties through third-party notice or third-party intervention; correcting the wording of the relief sought; correcting the subject-matter; correcting the cause of action; and bringing a separate claim. The application of the principle of hearing the claim is not synonymous with curing the proceedings, and it is applicable even in situations in which a claim has not yet come into existence. Legislation drafted with this principle in mind must aim at preventing the proliferation of adjudicating fora and at eliminating formalities; moreover, respect for the parties’ latest intention regarding the implied rescission of the arbitration clause and the hearing of the claim before the court is also necessary.

کلیدواژه‌ها English

principle of hearing the claim
curing the claim
proceedings
claim
restriction

 فهرست منابع

الف. فارسی

* افتخار جهرمی، گودرز و السان، مصطفی (1401)، آیین دادرسی مدنی، جلد نخست، چاپ دوم، تهران: میزان.

* اقدامی، حسین (1399)، راهنمای تحلیلی کاربردی دعاوی ملکی در نظام قضایی ایران، چاپ هشتم، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.

آرام، محمدرضا و جعفری، فیض‌الله (1404)، «داوری؛ روش طبیعی یا استثنایی حل و فصل اختلاف»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 89 ، شماره 129.

* بازگیر، یدالله (۱۳۸۹)، آرای دیوان عالی کشور در امور حقوقی، جلد دوم، چاپ نخست، تهران: جاودانه.

* باقری زیاری، رحیم و حق پناهان، عباس (1400)، «جایگاه مراجع شبه قضایی در نظام حقوقی ایران»، مجله حقوق پزشکی، دوره 15، ویژه‌نامه نوآوری حقوقی.

* بهادری جهرمی، علی و حسینی، سیده لطیفه(1393)، «اصول دادرسی عادلانه در پرتو اندیشه اسلامی و نظام حقوق داخلی»، فصل‌نامه مطالعات حقوق بشر اسلامی، دوره 3، شماره 7.

* پژوهشکده استخراج و مطالعات رویه قضایی (1399)، مجموعه آرای قضایی دادگاه‌های تجدیدنظر استان تهران (حقوقی) – سال 1392، چاپ سوم، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.

* پورصادقی، حبیب‌الله (۱۴۰۱)، آیین دادرسی مدنی دعاوی مرتبط، تهران: شرکت سهامی انتشار.

* حبیبی درگاه، بهنام (1392)، حقوق و اقتصاد، تهران: جاودانه.

* حیاتی، علی عباس (1399)، آیین دادرسی مدنی در نظم حقوقی کنونی، چاپ هفتم، تهران: میزان.

* خدابخشی، عبدالله (1399)، حقوق دعاوی، تحلیل و نقد رویه قضایی (حقوقی، اجتماعی، فلسفی)، جلد هشتم، چاپ نخست، تهران: شرکت سهامی انتشار.

* داودی بیرق، حسین و آرمیون، سید کمال (1401)، «قرار اناطه در دادرسی مدنی با بررسی رویه قضایی»، فصل‌نامه مطالعات حقوقی، دوره 52، شماره 4.

* زندی، محمدرضا (1393)، رویه قضایی دادگاه‌های تجدیدنظر استان تهران در امور مدنی (داوری)، جلد دوم، تهران: جنگل.

* سالاری، امین اله؛ سراجی، مصطفی و رنجبر، احمد (1401)، «جایگاه دادرسی شبه قضایی در قانون اساسی و سند تحول قضایی»، ماه‌نامه علمی جامعه‌شناسی سیاسی ایران، دوره 5، شماره 3.

* السان، مصطفی و محمودی، نصیبه (1397)، «مطالعه تطبیقی اصل تغییرناپذیری دعوای حقوقی در حقوق ایران و آمریکا»، مطالعات حقوق تطبیقی، دوره 9، شماره 2.

* شمس، عبدالله (1393)، ««سبب» امور موضوعه و توصیف آن‌ها در دعوای مدنی»، فصل‌نامه تحقیقات حقوقی، دوره 17، شماره 65.

* شمس، عبدالله (1398)، آیین دادرسی مدنی، جلدهای اول و دوم، چاپ چهل و دوم، تهران: دراک.

* فرحزادی، علی‌اکبر و میرزانژاد بروجنی، رسول (1400)، اصل قابل استماع بودن دعاوی در فقه اسلامی و حقوق ایران، تهران: دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری.

* فرحزادی، علی‌اکبر و میرزانژاد بروجنی، رسول (۱۳۹۹)، «اصل قابل استماع بودن دعاوی در فقه اسلامی و حقوق ایران»،  دیدگاه‌های حقوقی قضایی، دوره 25، شماره 89.

* فرزاد، مسعود و ابوعطا، محمد و سادات حسینی، حسین (۱۳۹۹)، «نقش دادگاه در کشف سبب دعوا در فقه، حقوق ایران و فرانسه»، فصل‌نامه مطالعات حقوق خصوصی، دوره 50، شماره 1.

* کاتوزیان، ناصر (1389)، اعتبار امر قضاوت شده در دعوای مدنی، چاپ هشتم، تهران: میزان.
* کاتوزیان، ناصر (1399)، قواعد عمومی قراردادها، جلد دوم، چاپ هشتم، تهران: گنج دانش.

کشاورزی ولدانی، مرتضی (1404)، « تحلیل و قاعده انگاری فقهی کل دعوی ملزمه معلومه فهی مسموعه در شناخت و توسعه قلمرو اصل استماع دعوی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 89 ، شماره 130.

* مافی، همایون و غمیلویی، محمد (1398)، «مفهوم و ضمانت اجرای اصول دادرسی در آیین دادرسی مدنی»، فصل‌نامه دانشنامه‌های حقوقی، دوره 2، شماره 3.
* محسنی، حسن (1394)، «نقص اعمال آیین دادرسی مدنی در حقوق فرانسه»، مطالعات حقوق تطبیقی، دوره 6، شماره 2.
* محسنی، حسن (1393)، «نقص شکلی و ماهوی در دادرسی مدنی»، فصل‌نامه پژوهش حقوق خصوصی، دوره 2، شماره 6.
* مسعودی نیا، محمد و اسدپور کندلجی، رسول (1396)، «قلمرو و صلاحیت مراجع شبه قضایی در حقوق ایران»، فصل‌نامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دوره 10، شماره 1.
* مسقطی، عبدالخالق و سراجی، مصطفی و پروین، خیرالله (1400)، «اصول دادرسی منصفانه، در رسیدگی‌های مراجع شبه قضایی»، فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، دوره 4، شماره 3.
* معاونت آموزش دادگستری استان تهران (1391)، نقد رویه قضایی در امور مدنی، زیر نظر: دکتر ناصر کاتوزیان، تهران: جنگل.
* معاونت منابع انسانی و امور فرهنگی دادگستری استان تهران (1401 الف)، رویه قضایی محاکم استان تهران در امور مدنی الزام به تنظیم سند الزام به تحویل مبیع، استرداد ثمن، استرداد مبیع، چاپ سوم، تهران: دادگستری کل استان تهران.
* معاونت منابع انسانی و امور فرهنگی دادگستری استان تهران (۱۴۰۱ ب)، رویه قضایی محاکم استان تهران (داوری) مهر و موم‌های ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۰، تهران: دادگستری کل استان تهران.
* مهاجری، علی (1382)، شرح قانون آیین دادرسی مدنی، جلد دوم، چاپ دوم، تهران: گنج دانش.
* نهرینی، فریدون (۱۴۰۰)، آیین دادرسی مدنی، جلد دوم، چاپ دوم، تهران: گنج دانش.
* هادی، مهدی (1401)، تحلیل قضایی ضرورت اصل استماع دعوا، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی.
* هرمزی، خیرالله، «جمع و تفکیک بین دعاوی و مقایسه آن با تجزیه یک دعوی به چند دعوی در حقوق ایران و فرانسه»، فصل‌نامه پژوهش حقوق خصوصی، دوره 6، شماره 23.
* هرمزی، خیراله، «تغییر عناصر دعوی: شرحی بر ماده 98 قانون آیین دادرسی مدنی»، پژوهش‌های حقوق خصوصی، دوره 1، شماره 3.
* هرمزی، خیراله، «شرایط قابل استماع بودن دعوا در فقه»، فصلنامه حقوق خصوصی، دوره 4، شماره 13.
ب. اینترنتی

* پژوهشگاه قوه قضائیه، سامانه ملی آرای قضایی، به نشانی: https://ara.jri.ac.ir، آخرین بازدید 5 تیر 1403

 * مرکز آموزش قوه قضائیه، سامانه نشست‌های قضایی، به نشانی: https://www.neshast.org آخرین بازدید 5 تیر 1402
*  https://neshast.eadl.ir
دوره 89، شماره 131
پاییز 1404
صفحه 1-24

  • تاریخ دریافت 09 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 19 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 06 دی 1404
  • تاریخ اولین انتشار 06 دی 1404
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1404