مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

وضعیت حقوقی نکاح دختر باکره رشیده بدون اذن ولی در حقوق ایران و فقه امامیه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب
2 دانشجوی دوره دکتری حقوق خصوصی دانشگاه آزاد اسلامی واحد آیت اله آملی
10.22106/jlj.2025.2054397.6227
چکیده
فقه امامیه در خصوص ضــرورت وجود اذن یا عدم اذن پدر و جد پدری در نکاح باکره رشیده، هفت نظر را در بر دارد که ماده 1043قانون مدنی با پذیرش یکی از این نظریه ها، نکاح دختر باکره را موقوف به اجازه پدر یا جد پدری نموده اســت. پرسش مطرح در این خصوص، ضمانت اجرای نکاح دختر باکره بدون اذن ولی است که در این راستا، نظریه های بطلان، صحت و عدم نفوذ نکاح ارائه شده است و قائلان به صحت نکاح معتقدند که نکاح بدون اذن ولی واجد ضمانت اجرای تکلیفی است. در رویه قضایی نظر غالب عدم نفوذ نکاح باکره رشــیده بدون اذن ولی است که ولی دختر می تواند تقاضای ابطال نکاح را از دادگاه درخواست نماید. این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی و با اســتفاده از شــیوه کتابخانه ای اســت، با جمع حقوق طرفین (الجمع مهما امکن اولی من الطرح) و آثار ناگواری که بطلان عقــد به دنبال دارد، نتیجه می گیرد که نکاح دختــر باکره بدون اذن ولی که با مانع بقای عقد مواجه اســت، صحیح و مراعی به اجازه پدر و جد پدری می باشد. در صورت عدم اجازه نکاح، از تاریخ عدم اجازه منفسخ می شود و در صورت زوال مانع از قبیــل فوت پدر یا جد پدری قبل از اجازه یا رد، عقد نکاح به حیات حقوقی خود ادامه می دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Legal Status of the Marriage of a Virgin Mature Girl without the Guardian’s Permission in the Law of Iran and Imamiyeh Jurisprudence

نویسندگان English

javad niknejad 1
Naser Faraghi 2
1 Departamant of law
2 Department of law
چکیده English

Regarding the necessity of the father’s and paternal grandfather’s permission for the marriage of a mature virgin girl, Imamiyeh jurisprudence presents seven distinct viewpoints and Article 1043 of the Civil Code, by adopting one of these theories, has made the marriage of a virgin girl contingent upon the permission of the father or paternal grandfather. The central legal issue pertains to the legal sanctions of the marriage of a virgin girl contracted without the natural guardian's permission. In this regard, theories of Nullity, Validity, and Non-effectiveness have been proposed. Proponents of the validity theory contend that marriage without the guardian's consent is subject to a mandatory legal sanctions. In judicial practice, the prevailing view is the non-effectiveness of the marriage of a mature virgin girl without the guardian's permission, whereby the guardian may petition the court for the annulment of the marriage.
This research, which adopts a descriptive-analytical method and relies on library-based sources, by reconciling the rights of the parties and considering the adverse consequences of declaring the contract void, concludes that the marriage of a virgin girl without the guardian’s permission, which faces an impediment to the continuation of the contract, is valid and subject to the approval of the father and the paternal grandfather. In the event of refusal of permission, the marriage is dissolved as of the date of refusal; and if the impediment is removed, such as by the death of the father or paternal grandfather before granting or refusing permission, the marriage contract continues its legal validity.

کلیدواژه‌ها English

Dissolution of Marriage Contract
Virgin
Validity of Marriage Contract
The Conditional Validity of the Marriage Contract
فهرست منابع
الف. فارسی
* تولیت، عباس (1401)، «حدود تصرفات ورثه در موصی‌به از دیدگاه فقه امامیه»، مجله دیدگاه‌های حقوق قضایی، دوره 27، شماره 100.
* جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1386)، حقوق خانواده، چاپ چهارم، تهران: گنج دانش.
* جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1375)، دایره المعارف حقوق مدنی و تجارت، تهران: مشعل آزادی.
* رباطی، مهسا و محسنی، سعید و قبولی درافشان، سید محمدمهدی (1399)، «واکاوی مفهوم استناد ناپذیری و تمایز آن از مفاهیم مشابه»، مجله مطالعات حقوق خصوصی، دوره 50، شماره 1.
* سجادی امین، مهدی (1397)، «اذن ولی در عقد موقت باکره رشیده»، مجله مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده، دوره 1، شماره 1.
* شکوهی‌زاده، رضا (1402)، «بحثی در تمیز دعوای متقابل از دفاع ماهوی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 87، شماره 122.
* شهیدی، مهدی (1377)، حقوق مدنی تشکیل قراردادها و تعهدات، چاپ نخست، تهران: حقوق‌دان.
* صدری، سید محمد و ذاکری، حمید (1393)، «نگرشی نو بر اذن ولی قهری در نکاح باکره رشیده از منظر فقه و حقوق موضوعه»، مجله مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، دوره 5، شماره 8.
* صفار، محمدجواد (1390)، درس‌هایی از حقوق خانواده، چاپ دوم، تهران: جنگل.
* صفایی، سید حسین و امامی، اسدالله (1378)، حقوق خانواده، جلد نخست، چاپ هفتم، تهران: دانشگاه تهران.
* طالب احمدی، حبیب (1403)، «انعطاف‌پذیری در قراردادها»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 88، شماره 125.
* قمی، ابوالقاسم (1371)، جامع الشتات، جلد چهارم، تهران: کیهان.
* کاتوزیان، ناصر (1399)، حقوق خانواده، جلد نخست، چاپ سوم، تهران: گنج دانش.
* کریمی، عباس (1391)، «تلاشی برای ساماندهی نظریه عدم نفوذ مراعی»، مجله دیدگاه‌های حقوق قضایی، دوره 17، شماره 58.
* کریمی، عباس و شعبانی کندسری، هادی (1396)، «وضعیت حقوقی مراعی به عنوان وضعیتی در عرض صحت، بطلان و عدم نفوذ»، مجله مطالعات حقوق خصوصی، دوره 47، شماره 4.
* گلپایگانی، محمدرضا (1409 ق)، مجمع المسائل، جلد دوم، چاپ دوم، قم: دارالقرآن الکریم.
* محقق داماد، سید مصطفی (1386)، بررسی فقهی حقوق خانواده، چاپ شانزدهم، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
* محمدی میرعزیزی، پیام و صالحی مازندرانی، محمد (1399)، «نسبت میان عقد استناد ناپذیر و عقد غیرنافذ مراعی»، مجله مطالعات حقوقی، دوره 12، شماره 4.
* مهرپور، حسین (1371)، «اجازه ولی در عقد نکاح»، مجله تحقیقات حقوقی، دوره 1، شماره 11.
* نیک‌نژاد، جواد (1403)، «صورت‌بندی آثار عقد مراعی در فقه امامیه و حقوق ایران»، مجله پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، انتشار آنلاین از تاریخ 24 اسفند 1403.
* هاشمی، سید احمدعلی (1395)، «نقش اذن در صحت یا بطلان نکاح در فقه و حقوق»، جستارهای فقهی اصولی، دوره 2، شماره 2.
ب. عربی
* تستری، اسدالله (بی‌تا)، مقابس لانوار و نفائس الاسرار، قم: موسسه آل البیت علیه السلام.
* جبعی عاملی، زین‌الدین بن علی بن احمد (شهید ثانی) (بی‌تا)، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، جلد هفتم، قم: موسسه المعارف الاسلامیه.
* جبعی عاملی، زین‌الدین بن علی بن احمد (شهید ثانی) (1398)، روضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، جلد پنجم، چاپ دوم، قم: موسسه المعارف الاسلامیه.
* حلبی، ابوالصلاح (1403 ق)، الکافی فی الفقه، اصفهان: مکتبه الامام امیر المومنین علیه السلام.
* حلبی، سید حمزه بن علی بن زهره (بی‌تا)، غنیه النزوع الی علمی الاصول و الفروع، قم: موسسه امام صادق (ع).
* حلی، ابومنصور جمال‌الدین حسن بن یوسف بن مطهر (علامه حلی) (1421 ق)، تحریرالاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه، جلد سوم، قم: موسسه الامام الصادق.
* حلی، ابومنصور جمال‌الدین حسن بن یوسف بن مطهر (علامه حلی) (بی‌تا)، تذکره الفقهاء، جلد دوم، تهران: منشورات المکتبه المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه.
* حلی، نجم‌الدین جعفر بن الحسن بن یحیی بن سعید هزلی (محقق حلی) (1409 ق)، شرایع الاسلام، جلد دوم، چاپ دوم، تهران: استقلال.
* طوسی، ابوحمزه محمد بن حسن بن علی بن حسن (1387 ق)، المبسوط فی فقه الامامیه، جلد چهارم، چاپ سوم، تهران: مکتبه المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه.
* کرکی، نورالدین علی بن حسین بن عبدالعالی (1411)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، جلد دوازدهم، قم: موسسه آل البیت علیه السلام.
* کرکی، نورالدین علی بن حسین بن عبدالعالی (1414)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، جلد چهارم، قم: موسسه آل البیت علیه السلام.
* مغنیه، محمدجواد (بی‌تا)، الفقه علی المذاهب الخمسه، جلد نخست، بی‌نا، در: سایت مدرسه فقاهت، تاریخ مراجعه: 5/12/1403.
* مفید، محمد بن محمد (1413 ق)، المقنعه، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
* نجفی، محمدحسن (1362)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، جلد بیست و نهم، بیروت: دار الاحیاء تراث العربی.
* نجفی، محمدحسن (1362)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، جلد بیست و پنجم، بیروت: دار الاحیاء تراث العربی.
دوره 89، شماره 132
زمستان 1404
صفحه 247-272

  • تاریخ دریافت 07 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 09 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 12 خرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 07 آبان 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404