مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

معرفت تاریخی و اثبات قضایی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار مجتمع آموزش عالی نهاوند، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2 استادیار حقوق خصوصی، گروه حقوق، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. (نویسنده مسؤول)
10.22106/jlj.2025.2051176.6183
چکیده
هدف تاریخ بررسی و شناخت وقایع گذشته است. موضوعات قضایی نیز در گذشته تحقق می‌یابند و از این رو، دادرس برای تمهید مقدمه حکم خود ناگزیر است وقایع پیشین پرونده را احراز کند. موضوع کار قاضی و مورخ احراز امر واقع در ظرف زمانی گذشته است. با این وصف، اثبات قضایی طبع تاریخی پیدا می‌کند. پژوهش حاضر به شیوه توصیفی تحلیلی مقوله اثبات در محکمه را از همین نقطه نظر مورد بررسی قرار داده است. هر آنچه در مورد امکان یا عدم امکان معرفت تاریخی گفته شده است در خصوص شناخت و اثبات قضایی نیز قابل طرح است. به واقعیات گذشته جز به یاری قرائن و شواهدِ منسجم نمی‌توان نزدیک شد. مهم‌ترین نتیجه نگاه تاریخی به اثبات قضایی آن است که قاضی نیز با همه دشواری‌ها و معضلات احراز امر گذشته مواجه است و نباید از او انتظار داشت در هر شرایطی واقع را بیابد و بر آن اساس حکم دهد. بر این اساس، باید پذیرفت که برخی راهبردهای اثبات دعوا، نظیر قرعه و اصول عملیه، واقع‌نمایی ندارند و به نوعی، دادرس را در عبور از امر واقع کمک می‌کنند. احیای نهاد مرور زمان و اصلاح مقررات مربوط به قطعیت رأی و موجبات اعاده دادرسی نیز از جمله پیشنهادهای علمی نوشتار حاضر است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Historical knowledge and legal proof

نویسندگان English

Mahdi Hamze Howeyda 1
mohammad moloudi 2
1 Assistant Professor, Nahavand Higher Education Complex, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
2 Assistant Professor of Private Law, Law Department, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran. (Corresponding author)
چکیده English

The purpose of history is to examine and understand past events. Judicial matters also pertain to events that have occurred in the past, and therefore, a judge, in preparing the grounds for their ruling, must necessarily establish the facts of the case from the past. The task of both the judge and the historian is to establish the truth within the temporal framework of the past. Thus, judicial proof inherently takes on a historical nature. The present study, employing a descriptive-analytical method, examines the concept of proof in court from this very perspective. Everything that has been said regarding the possibility or impossibility of historical knowledge is also applicable to judicial knowledge and proof. One cannot approach past realities except through coherent evidence and clues. The most important implication of viewing judicial proof through a historical lens is the realization that the judge, too, faces all the difficulties and challenges of establishing a past event and should not be expected to uncover the truth and rule accordingly under all circumstances. Based on this, it must be accepted that some strategies of proof, such as drawing lots (qur'a) and practical principles (osul al-'amaliyya), lack the capacity to represent reality and, in a way, assist the judge in moving beyond the actual event. Reviving the institution of statutes of limitations and reforming the regulations concerning the finality of judgments and the grounds for retrial. smart justice, criminal justice, judicial system, information technology.

کلیدواژه‌ها English

The fact
The subject of the dispute
Historical fact
Legal proof
فهرست منابع:
الف. فارسی
* ارسطو (1385)، ما بعد الطبیعه (متافیزیک)، برگردان: محمدحسن لطفی، چاپ دوم، تهران: طرح نو.
* افشار قوچانی، زهره و حسینی، سید محمدباقر (1391)، «مطالعه تطبیقی مسؤولیت مدنی سبب مجمل»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، سال هجدهم، شماره 1.
* انصاری، باقر (1385)، «ابهام حقوقی و تأثیر آن بر تصمیم‌گیری‌های قضایی»، تحقیقات حقوقی، دوره 9، شماره 43.
* ایگرس، گئورگ (1389)، تاریخ‌نگاری در سده بیستم، برگردان: عبدالحسین آذرنگ، چاپ نخست، تهران: سمت.
* پوپر، کارل ریموند (1402)، واقع‌گرایی و هدف علم، برگردان: رحمت اله جباری، چاپ نخست، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* پوپر، کارل ریموند (1384)، شناخت عینی (برداشتی تکاملی)، برگردان: احمد آرام، چاپ دوم، تهران: انتشارت علمی و فرهنگی.
* پوپر، کارل ریموند (1350)، فقر تاریخی‌گری، برگردان: احمد آرام، چاپ نخست، تهران: خوارزمی.
* پورمحمدی، رضا و سیمایی صراف، حسین (1402)، «جایگاه تاریخ تقنینی در تفسیر حقوقی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 87، شماره 123.
* پی. پویمن، لوییس (1387)، معرفت‌شناسی (مقدمه‌ای بر نظریه شناخت)، برگردان: رضا محمدزاده، چاپ نخست، تهران: دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.
* جعفری تبار، حسن (1400)، دیو در شیشه (فلسفه رویه قضایی)، چاپ دوم، تهران: نگاه معاصر.
* جعفری تبار، حسن (1388)، فلسفه تفسیری حقوق، چاپ نخست، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1358)، حقوق اسلام، چاپ نخست، تهران: گنج دانش.
* جنکینز، کیت (1384)، بازاندیشی تاریخ، بازگردان: ساغر صادقیان، چاپ نخست، تهران: مرکز.
* جیمز، ویلیام (1375)، پراگماتیسم، بازگردان: عبدالکریم رشیدیان، چاپ دوم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
* حسن‌زاده، منصوره (1401)، کد مدنی فرانسه؛ حقوق قراردادها، تعهدات و ادله اثبات دعوا، چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار
* حسین زاده، محمد (1382)، پژوهشی تطبیقی در معرفت‌شناسی معاصر، چاپ نخست، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
* خزائی، واحد و حاجی عزیزی، بیژن و جعفری، فیض‌الله (1402)، «جایگاه سوگند قاطع در احراز رابطه سببیت در سبب مجمل»، پژوهش‌های حقوقی، دوره 22، شماره 54.
* دورانت، ویل و آریل (1401)، درس‌های تاریخ، برگردان: ابوالفضل حقیری قزوینی، چاپ نخست، تهران: تمدن علمی.
* رندل، جان هرمن و باکلر، جاستون (1363)، درآمدی به فلسفه، برگردان: امیر جلال‌الدین اعلم، چاپ نخست، تهران: سروش.
* رورتی، ریچارد (1384)، «پراگماتیسم و قانون: پاسخی به دیوید لابن»، در: فلسفه و امید اجتماعی، برگردان: عبدالحسین آذرنگ و نگار نادری، چاپ نخست، تهران: نشر نی.
* زاهد، فیاض (1398)، «تأملی معرفت‌شناختی در باب علمیت و عینیت تاریخی»، پژوهش‌های معرفت‌شناختی، سال هشتم، شماره 18.
* زراعت، عباس (1389)، «قاعده قرعه»، مطالعات حقوق خصوصی، سال چهلم، شماره 13.
* شایگان، اسماعیل (1402)، قواعد اروپایی آیین دادرسی مدنی، چاپ نخست، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* شمس، منصور (1384)، آشنایی با معرفت‌شناسی، چاپ نخست، تهران: طرح نو.
* صیامیان گرجی، زهیر و موسوی سیانی، سعید (1394)، «ضرورت تعامل بین رشته‌ای معرفت‌شناسی و علم تاریخ در بررسی چالش‌های شکاکانه درباره امکان و اعتبار شناخت تاریخی»، مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، دوره 7، شماره 3.
* عارفی، عباس (1388)، مطابقت صور ذهنی با خارج، چاپ نخست، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
* فولادی‌نژاد، فرشید و رجبی، عبدالله و الماسی، نجادعلی و نهرینی، فریدون (1403)، «بررسی دو رویکرد اثباتی در دادرسی مدنی ایران و امریکا: رویکرد مبتنی بر دلیل و رویکرد مبتنی بر روایت»، حقوق خصوصی، دوره 21، شماره 1.
* قائدی، سعید (1403)، «مبانی و اصول حاکم بر باز تعقیب متهم»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 88، شماره 127.
* کاتوزیان، ناصر (1400)، اثبات و دلیل اثبات، جلد دوم، چاپ دهم، تهران: میزان.
* کار، ئی ایچ، (1387)، تاریخ چیست؟، برگردان: حسن کامشاد، چاپ ششم، تهران: خوارزمی.
* کاظمی، محمود (1398)، «نظریه اصل مثبت: مطالعه قلمرو اثباتی اصول عملیه»، پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، سال نوزدهم، شماره 12.
* مانزلو، آلان، (1403)، مفهوم شناسی تاریخ (راهنمای مطالعات تاریخی)، برگردان: سید هاشم آقاجری و بهزاد کریمی، چاپ نخست، تهران: نشر نو.
* محسنی، حسن (1395)، آیین دادرسی مدنی فرانسه، چاپ چهارم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* محمدپور، احمد (1396)، تاریخ به روایت فلسفه: از هرودت تا آلن بدیو، چاپ نخست، قم: لوگوس.
* مصباح، هادی؛ حائری، محمدحسین و الهی خراسانی، مجتبی (1394)، «پژوهشی در ماهیت اصل محرِز با تأکید بر دیدگاه محقق نائینی و شهید صدر»، مطالعات اسلامی: فقه و اصول، سال چهل و هفتم، شماره 100.
* مکالا، سی بی ین (1395)، بنیادهای علم تاریخ: چیستی و اعتبار شناخت تاریخی، برگردان: احمد گل محمدی، چاپ سوم، تهران: نی.
* نوذری، حسینعلی (1398)، فلسفه تاریخ؛ روش‌شناسی و تاریخ‌نگاری، چاپ سوم، تهران: طرح نو.
* هاسپرس، جان (1386)، درآمدی به تحلیل فلسفی، برگردان: سهراب علوی نیا، چاپ نخست، تهران: نگاه.
* هایدگر، مارتین (1389)، هستی و زمان، برگردان: سیاوش جمادی، چاپ ششم، تهران: ققنوس.

ب. انگلیسی

* Dancy, Jonathan; Sosa, Ernest; Steup, Matthias, (2010), A Companion to Epistemology, Second Edition, London: Wiley-Blackwell.
* Gadamer, H.-G. (2004). Truth and method (J. Weinsheimer & D. G. Marshall, Trans. 2nd rev. ed.). Continuum. (Original work published 1960).
* G. Murphey, Murray, (1994), Philosophical Foundations of Historical Knowledge, First Edition, New York: State University of New York Press.
* Grondin, J. (2002). Hermeneutics and Relativism: Heidegger and Gadamer on Truth. In R. J. Dostal (Ed.), The Cambridge Companion to Gadamer (pp. 42–63). Cambridge University Press.
* Lawrence, E. Johnson, (1992), Focusing on Truth, London: Routledge.
* Lee, Han Goo, (2018), The objectivity of historical knowledge: how we can know the past, NY, Edwin Mellen Press: Lewiston.
* Quine, W. V. O. (1961). Two dogmas of empiricism. In From a Logical Point of View (2nd ed. pp. 20–46). Harvard University Press. (Original work published 1951).
* Topolski, Jerzy, (2022), Theory and Methodology of Historical Knowledge, First Edition, Poznań: Faculty of History Press Adam Mickiewicz University.
دوره 89، شماره 131
پاییز 1404
صفحه 395-418

  • تاریخ دریافت 01 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 09 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 15 مرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 مهر 1404
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1404