مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

تحلیل حقوقی و اقتصادی خلق پول و دلالت‌های آن برای نظام قضایی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی پژوهشکده قوه قضائیه
10.22106/jlj.2025.2043866.6077
چکیده
تحلیل حقوقی و اقتصادی فرایند خلق پول چه دلالت‌هایی برای نظام قضایی دارد؟ در این مقاله به شکل توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی، بحث می‌شود که پدیده «خلق پول و افزایش نقدینگی» از نظر حقوقی و اخلاقی امری خنثی نبوده، بلکه ذات فرایند فنی و حسابداری خلق پول، ماهیتی حقوقی داشته و با وظایف و مأموریت‌های کلان نظام قضایی از منظر «برقراری عدالت»، «صیانت از حقوق عامه» و «شناسایی و حذف بسترهای فسادزا» ارتباط جدی دارد. بررسی نظام پولی و بانکی کشور نشان می‌دهد که بانک‌ها و افراد مرتبط با آن‌ها می‌توانند بدون کار و تولید و از طریق خلق پول، برای خود قدرت خرید کسب نمایند. افزایش حجم نقدینگی به معنای افزایش حجم کل مقدار ریال در اقتصاد است، اما این افزایش ریال به شکل مساوی یا متناسب بین عموم مردم تقسیم نشده یا حتی بیشتر آن نصیب دولت و پروژه‌های توسعه‌ای کشور نمی‌شود. خالقان ریال از این ریال جدید برای خرید کالا و خدمات و سفته‌بازی در بازار دارایی (مسکن، طلا، دلار و سهام) و در قیمت‌های قبل از تورم استفاده کرده و ثروت خود را به زیان سایر اقشار جامعه افزایش می‌دهند. توجه جامعه حقوقی و نظام قضایی به این فرایند ضروری بوده و شناخت ماهیت فرایند خلق پول و جزئیات آن پیش‌شرط هر نوع مداخله سیاسی یا قضایی برای جلوگیری از تقلب و فساد در پول ملی و صیانت از حقوق عامه در حوزه پول و بانک خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Legal and economic analysis of money creation and its implications for the judicial system

نویسنده English

Javad Aghdas Tinat
Judiciary Research Institute
چکیده English

What are the implications of the legal and economic analysis of the money creation process for the judicial system? It is argued that from a legal and ethical point of view, the phenomenon of "increasing in liquidity" is not neutral. Technical and accounting process of money creation has a legal nature and is seriously related to the duties of the judicial system from the perspective of "justice", "protecting of public rights" and "identifying and removing the roots of corruption". Investigating the monetary and banking system of Iran shows that banks and individuals associated with them have ability to create money and obtain purchasing power without any work or producing goods or services. An increase in liquidity equals an increase in the total amount of Rials, but this increase in Rials is not distributed equally or proportionally among the citizens and most of it does not go to the government. The creators of Rials will used this new Rials to buy goods and services and speculate in the asset markets (real estate, gold, dollar and stocks) at pre-inflation prices and thus their wealth will increased. This increase in the wealth of the money-creators is equivalent to the decrease in the wealth of other people. Understanding the nature of the money creation process and its details is a prerequisite for any kind of political or judicial intervention to prevent fraud in the national currency (Rial) and protect public rights.

کلیدواژه‌ها English

money creation
judiciary and money creation
money and public rights protection
sound money
bank corruption

فهرست منابع

الف.فارسی

* اقدس‌طینت، جواد (1401)، بانک‌داری مرکزی از منظر وظایف و مأموریت‌های قوه قضاییه، گزارش پژوهشی پژوهشگاه قوه قضاییه.
* اقدس‌طینت، جواد (1402)، «قوه قضائیه و لزوم اتخاذ سیاست فعال در خصوص خلق پول (حذف بستر مفاسد پولی و بانکی)»، در: مجموعه مباحث همایش فساد اقتصادی و اداری، از پیشگیری تا مقابله، تهران: مرکز پژوهش‌های علوم انسانی اسلامی.
* بانک مرکزی (1402)، نماگرهای اقتصادی، شماره 114، سه ماهه سوم، سال 1402.
* پیغامی، عادل (۱۳۹۴)، درآمدی بر مبادی نظریه درون‌زایی پول و دلالت‌های سیاستی آن برای اقتصاد ایران، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
* حسینی دولت‌آبادی، سید مهدی (۱۳۹۷)، «ترتیبات خلق پول عادلانه»، فصل‌نامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی، دوره4(2)، شماره ۱۱.
* خسروی، میثم (1400)، اظهارنظر کارشناسی درباره طرح بانک‌داری جمهوری اسلامی ایران، قسمت بانک‌داری مرکزی، معاونت مطالعات اقتصادی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
* خوش‌نقش، هادی (1400)، «خلق پول از دیدگاه امامیه و با نگاهی به قوانین موضوعه»، فصل‌نامه جستارهای فقهی و اصولی، دوره 7 (1)، شماره 22.
* روحانی، سید علی (۱۳۹۷)، «ماهیت بانک و فرایند خلق پول بانکی؛ نقد دیدگاه‌های رایج و دلالت‌ها»، دو فصل‌نامه علمی پژوهشی جستارهای اقتصاد ایران، دوره15، شماره ۲۹.
* فراهانی فرد، سعید و خوش‌اخلاق، مهدی (1402)، «بررسی فقهی خلق پول درونی با تأکید بر قاعده لاضرر»، پژوهش‌نامه فقه اجتماعی،دوره12(1)، شماره 23.
* عربی، سید هادی و فراهانی فرد، سعید و خوش‌اخلاق، مهدی (1401)، «بررسی فقهی خلق پول درونی با تأکید بر قاعده اکل مال به باطل»، فصل‌نامه علمی و پژوهشی اقتصاد اسلامی، دوره22، شماره 88 .
* عیسوی، محمود (1402)، «بررسی فقهی و اقتصادی خلق پول»، فصل‌نامه علمی پژوهشی اقتصاد اسلامی، دوره23، شماره 90.
* کاظمی نجف‌آبادی، مصطفی و حاجی‌پور، یاسر (1401)، «تحلیل فقهی خلق پول بانک خصوصی از منظر عدالت و ظلم»، دو فصل‌نامه جستارهای اقتصادی ایران با رویکرد اقتصاد اسلامی، دوره19، شماره 38.
* محققیان، مهدی و توکلی، احمدرضا (1401)، «تأملی در حکم فقهی خلق پول»، آموزه‌های فقه مدنی، دوره14، شماره 26.
* مؤمنی، فرشاد و شاکری، عباس و مقیسه، محسن (۱۳۹۹)، «نقد نظریه ضریب فزاینده پایه پولی و برخی دلالت‌های اقتصاد کلان نظریه خلق اعتبار بانکی»، فصل‌نامه اقتصاد و الگوسازی، دوره11، شماره ۴۲.
* نکونام گلپایگانی، محمدابراهیم (1396)، جایگاه و برخی از تکالیف و اختیارات دادستان کل کشور، تهران: صبا.
* هولسمن، یورگ گوئیدو (۱۳۷۵)، اخلاق تولید پول، برگردان: سید امیرحسین ابوطالبی، چاپ نخست (۱۳۹۲)، تهران: دنیای اقتصاد.

ب. انگلیسی

* Cramp, A.B. (2018), Sound Money, The New Palgrave Dictionary of Economics, Macmillan Publishers Ltd.
* McLeay, Michael; Radia, Amar & Thomas, Ryland (2014), “Money creation in the modern economyˮ, Bank of England Quarterly Bulletin, Bank of England, Vol. 54(1).
* Salerno, Joseph T. (2010), Money, Sound and Unsound, Ludwig von Mises Institute.
دوره 89، شماره 131
پاییز 1404
صفحه 71-91

  • تاریخ دریافت 29 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 12 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 15 بهمن 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 مهر 1404
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1404