مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

چالش های کارشناسی در سببیت با تاکید بر نظرات پزشکی قانونی در پرونده های خطای پزشکی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق جزا و جرم شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
10.22106/jlj.2025.2045530.6131
چکیده
نظریه‌های کارشناسی جایگاه ویژه‌ای در زنجیره اسباب و حل مباحث سببیت دارند. این اهمیت در پرونده‌های مربوط به رفتارها و اقدامات کادر درمان مضاعف می‌شود. در موارد متعددی مراجع حقوقی و کیفری، احراز رابطه سببیت را به اهل خبره ارجاع می‌دهند و بر اساس نظرات کارشناسی حکم صادر می‌نمایند. رجوع به کارشناس، بنای عقلاست و در قانون نیز تجویز شده است. نظریه‌های کارشناسی از منظر حقوقی اماره قضایی محسوب می‌شوند، لیکن در پرونده‌های خطای پزشکی غالباً عیناً در آراء قضایی منعکس می‌گردد. در امر کارشناسی به‌ویژه در حوزه جنایات و پرونده‌های قصور پزشکی، چالش‌هایی فراروی کارشناس است که بخشی از قبیل «استعلام خارج از حیطه وظایف کارشناسان» مربوط به محاکم قضایی است؛ پاره‌ای نظیر «دغدغه اعمال عدالت و انصاف در نظر کارشناسی» نشأت گرفته از رویکرد و پنداشت کارشناس است؛ و برخی مانند «پیچیدگی‌های مربوط به ارزیابی آسیب‌ها و عوارض» ناشی از صعوبت و ویژگی‌های پرونده‌های مورد بررسی است. بازنگری در رویه قضایی، تبیین قانونی و فقهی آن دسته از مفاهیم و اصطلاحاتی که تعریف آن‌ها در قانون نیامده است، تغییر نگرش کارشناسان و مواردی چون تقویت بیمه‌های مسؤولیت، برخی از راهکارهای مواجهه با این چالش‌هاست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Expert challenges in causation with emphasis on forensic medical opinions in medical malpractice cases

نویسندگان English

Ali Asghar Ghorbani 1
Nasrin Mehra 1
Mohammad Ashuri 1
Hadi Rostami 2
1 Department of Criminal law and Criminology, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Law Department, Humanities Faculty, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Tehran, Iran
چکیده English

The opinions of experts have a special place in solving causation issues. This importance increases in medical malpractice cases. In many cases, judicial authorities refer the proof of causation to experts, And they issue verdicts based on expert opinions. Referring to an expert is the foundation of wisdom and is also prescribed in the law. Expert opinions are considered judicial evidence, from a legal point of view; But in medical malpractice cases, they have a unique position, and often they are exactly reflected in judicial decisions. Experts face many challenges in evaluating medical malpractice cases. Some of these problems are related to judicial courts; in this regard, we can refer to cases such as "request outside the duties of experts." Some of the challenges of the experts originate from themselves, such as "concern with the implementation of justice and fairness and applying it to their comments". Also, some of the experts' problems are caused by the difficulty and characteristics of the cases themselves. In this category, we can refer to "problems related to recognizing injuries and complications". Reviewing judicial practice, providing legal and jurisprudential descriptions of concepts and terms that are not defined in the law, changing the attitudes of experts, and strengthening liability insurance are some of the solutions to face these challenges.

کلیدواژه‌ها English

Causation
expert
forensic medicine
injury
medical error
فهرست منابع
الف. فارسی
-        ارفع، فلورا و دیگران (1394)، پزشکی قانونی برای وکلا، حقوق‌دانان و دانشجویان حقوق، چاپ نخست، تهران: مرکز تحقیقات پزشکی قانونی.
-        آقایی­نیا، حسین (1396)، جرائم علیه اشخاص، چاپ شانزدهم، تهران: میزان.
-        برهانی، محسن و بادکوبه هزاوه، آرش (1400)، «جایگاه نظر کارشناس در احراز رابطه سببیت»، مجله حقوقی دادگستری، دوره ۸۵، شماره ۱۱۳.
-        بهره‌مند بگ‌نظر، حمید و عامری ثانی، امیرکیا و فرهمند، آذر و حاجی‌زاده، امیرحسین (1402)، «سیاست‌گذاری حقوقی و پیشگیری از تشتت آراء؛ کاهش دامنه تفسیرپذیری قوانین از طریق یادداشت توضیحی و آزمایشگاه قضایی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 87، شماره 124.
-        حیدری، حسین و بهارلویی، سیامک و اسدی کوهباد، هرمز (1397)، «بررسی اعتبار نظر کارشناسی یا اهل خبره در اصول فقه»، مبانی فقهی حقوق اسلامی، سال یازدهم، شماره 21.
-        رستمی، هادی و شعبانی کندسری، هادی (1395)، «احراز رابطه سببیت در فرض مداخله عوامل گوناگون در جنایات و خسارات مالی (با تاکید بر قانون مجازات اسلامی 1392)»، مجله پژوهش حقوق کیفری، سال چهارم، شماره 15.
-        رستمی، هادی و کلانتری، آذر (1402)، «نقش و تاثیر عوامل زمینه‌ای در احراز رابطه سببیت: بانگرشی به حقوق کامن لا»، مجله پزشکی قانونی ایران، دوره 29، شماره 3.
-        شیری، زهرا (1400)، «رابطه سببیت و مسؤولیت کیفری»، مجله علمی فقه، حقوق و علوم جزا، سال ششم، شماره 19.
-        صادق‌پور، محمدجعفر (1402)، درآمدی بر اصول و مبانی فقهی- حقوقی کارشناسی در سازمان پزشکی قانونی، چاپ نخست، تهران: مرکز تحقیقات پزشکی قانونی.
-        صادقی، محمدهادی و میرزایی، محمد (1398)، «ماهیت رابطه استناد و معیار احراز آن»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، سال یازدهم، شماره 21.
-        طاهری، حبیب‌اله و حکیم، محمد (۱۳۹۵)، «واکاوی ملاک اعتبار در پذیرش نظر اهل خبره از دیدگاه فقه امامیه»، پژوهش‌های فقهی، دوره ۱2، شماره 2.
-        طاهری‌نسب، سیدیزداله (1389)، رابطۀ علیت در حقوق کیفری ایران و انگلستان، چاپ دوم، تهران: دادگستر.
-        فروزش، مهدی و دیگران (1400)، بررسی علمی و کاربردی پرونده‌های ویژه در پزشکی قانونی، چاپ نخست، تهران: رسانه تخصصی.
-        فیروزآبادی حسینی، سید مرتضی (1400)، عنایه‌الاصول‌فی‌شرح‌کفایه‌الاصول، قم: فیروزآبادی.
-        قیاسی، جلال‌الدین (1394)، تسبیب در قوانین کیفری، چاپ سوم، تهران: جنگل.
-        مسعودی‌نیا، محمد (1400)، «رابطه سببیت میان افعال پزشک با ایراد صدمه به سقط جنین در قانون مجازات اسلامی»، مجله حقوق پزشکی، دوره 15، شماره 56.
-        منصورآبادی، عباس (1401)، مختصر حقوق جزای عمومی، چاپ چهارم، تهران: میزان.
-        مولایی، آیت (1403)، «چالش واژگانی قانون‌گذار عدالت اداری در ارتباط با خسارت»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 88، شماره 127.
-        نره‌ ئی، ضرغام و فتحی، مرتضی (1403)، «آسیب شناسی سیاست کیفری در صدور آراء وحدت رویه»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 88، شماره 126.
ب. عربی
-        حسینی شاهرودی، سیدمحمود (1385)، نتایج‌الافکارفی‌الاصول، جلد ششم، چاپ نخست، قم: مکتب فقه اهل بیت علیهم‌السلام.
-        موسوی خمینى، سید روح اله (1382)، تهذیب‌الاصول، جلد سوم، چاپ نخست، قم: موسسه نشر آثار امام خمینی (ره).
-        نایینی، محمدحسین (1376)، فوائدالاصول، جلد سوم، چاپ نخست، قم: بی‌نا.
دوره 89، شماره 131
پاییز 1404
صفحه 93-123

  • تاریخ دریافت 12 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 03 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 13 شهریور 1404
  • تاریخ اولین انتشار 13 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1404