مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر بروز نزاع‌های دسته‌جمعی: مطالعه موردی شهرستان شهریار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه ازاد اسلامی، تهران، ایران
2 کارشناس ارشد گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه ازاد اسلامی، تهران، ایران
10.22106/jlj.2025.2052089.6194
چکیده
نزاع‌های دسته‌جمعی به ‌عنوان یکی از پدیده‌های‌ خشونت اجتماعی، تحت ‌تأثیر عوامل ‌گوناگونی قرار دارند که بررسی آن‌ها می‌تواند به پیشگیری و کاهش این رفتارها کمک کند. پژوهش ‌حاضر با تأکید بر عوامل ‌اجتماعی و فرهنگی، به بررسی نقش بی‌سازمانی‌ اجتماعی، فشارهای‌ ساختاری، خرده‌فرهنگ‌های خشونت‌زا و کنترل‌ اجتماعی در شکل‌گیری نزاع‌های دسته‌جمعی در شهرستان‌ شهریار پرداخته است. این مطالعه از روش‌تحقیق کمی بهره گرفته و داده‌های لازم از 384 مرد بالای هجده سال گردآوری شده است. ابزار گردآوری ‌داده‌ها پرسش‌نامه‌ای بود که روایی آن از طریق روایی ‌صوری و هم‌گرا و پایایی آن با ضریب آلفای ‌کرونباخ و پایایی ‌ترکیبی تأیید شد و تحلیل ‌داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار پی ال اس و روش معادلات ‌ساختاری انجام‌ گرفت. پرسش‌ اصلی این پژوهش، ارتباط بین ساختار اجتماعی و بروز نزاع‌های جمعی در شهرستان شهریار و چگونگی تاثیرگذاری فرایند اجتماعی شدن بر مشارکت افراد در نزاع‌های جمعی است. یافته‌های‌ پژوهش نشان ‌داد که بی‌سازمانی ‌اجتماعی، فشارهای ساختاری و خرده‌فرهنگ‌های مشوق‌ خشونت، ارتباطی مثبت و معنادار با افزایش این پدیده دارند. در مقابل، کنترل‌ اجتماعی به عنوان عاملی ‌بازدارنده، رابطه‌ای منفی و معنادار با وقوع نزاع‌های دسته‌جمعی نشان داد. اصلاح شرایط اجتماعی، کاهش بی‌سازمانی اجتماعی و فشارهای ‌ساختاری و تقویت نهادهای کنترل اجتماعی می‌تواند به کاهش رفتارهای‌ خشونت‌آمیز و نزاع‌های دسته‌جمعی کمک کند. این پژوهش بر اهمیت سیاست‌گذاری اجتماعی و مشارکت ‌فعال جامعه در مدیریت و کنترل این نوع خشونت‌ها تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Socio-cultural Factors Contributing to the Occurrence of Collective Disputes: A Case Study of Shahriar County

نویسندگان English

Razeih Saberi 1
Zeinab Bagherinezhad 1
Sajjad Shakibaei 2
1 Department of Criminal Law and Criminology, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Master of Science, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Theology and Political Science, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

Collective disputes, recognized as a form of social violence, are influenced by various factors. Examining these factors can significantly aid in the prevention and reduction of such behaviors. This research specifically focuses on socio-cultural factors, analyzing the role of social disorganization, structural pressures, violence-promoting subcultures, and social control in the formation and occurrence of collective disputes within Shahriar County.This study employed a quantitative research methodology. Necessary data were collected from a sample of 384 males over the age of eighteen. The data collection instrument was a questionnaire, whose validity was confirmed through both face and convergent validity, and whose reliability was established using Cronbach's Alpha coefficient and composite reliability. Data analysis was conducted using PLS (Partial Least Squares) software and the structural equation modeling method.The primary research question for this study was: "What is the relationship between social structure and the occurrence of collective disputes in Shahriar County, and how does the process of socialization influence individuals' participation in these collective disputes?"The research findings indicate that social disorganization, structural pressures, and violence-promoting subcultures have a positive and significant correlation with an increase in this phenomenon. Conversely, social control, acting as a deterrent factor, demonstrated a negative and significant relationship with the incidence of collective disputes.The study concludes that reforming social conditions, reducing social disorganization and structural pressures, and strengthening social control institutions can contribute to a decrease in violent behaviors and collective disputes. This research underscores the importance of social policymaking and active community participation in the management and control of these types of violence.

کلیدواژه‌ها English

Collective dispute
Cultural factors
Social factors
Shahriar County
Criminology
فهرست منابع:
الف. فارسی
-        آقایی‌نیا، حسین (1401)، جرائم علیه تمامیت­جسمانی اشخاص(جنایات)، چاپ ­نوزدهم، تهران: میزان.
-        احمدی، حبیب (1392)، جامعه‌شناسی انحرافات، چاپ ­ششم، تهران: سمت.
-      باقری، معصومه و ملتفت، حسین (1389)، «بررسی عوامل مؤثر بر ارتکاب جرم زنان: مطالعه نمونه‌ای از زنان در شهر اهواز»، مطالعات اجتماعی ایران، سال چهارم، شماره 2.
-        پاک­نهاد، امیر (1401)، اصول جرم­شناسی، چاپ نخست، تهران: میزان.
-        پورافکاری، نصراله (1383)، «نزاع‌های جمعی محلی»، در: مجموعه مقالات اولین همایش ­ملی طرح ­مسائل جامعه‌شناسی ایران.
-      پوریوسفی، حمید و طایفه، اشرف و فرکوش، آقاپور (1388)، «بررسی ­جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر الگوبرداری رفتار اجتماعی دختران»، پژوهش‌نامه علوم اجتماعی آزاد، شماره 1.
-      تامرادی، حسین (1397)، «بررسی جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر نزاع دسته‌جمعی:  مطالعه موردی دو طایفه محمدموسی و محمدی شهرستان باغملک»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، اهواز: دانشگاه شهید چمران.
-      توسلی، روح‌اله (1399)، «بررسی جرم‌شناختی نزاع‌های دسته‌جمعی: مطالعه موردی شهرستان لردگان»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی.
-      جوانمرد، محمد و عشایری، طاها و هاشمی، حمید (1398)، «تبیین شکل‌گیری نزاع و درگیری دسته‌جمعی در استان اردبیل»، انتظام اجتماعی، شماره 4.
-        جوانمرد، کرم‌اله (1400)، پایگاه اجتماعی-اقتصادی خانواده و بزهکاری نوجوانان، چاپ دوم، تهران: جامعه‌شناسان، .
-        حاجی‌ده‌آبادی، محمدعلی (1400)، جامعه‌شناسی­جنایی، چاپ هفتم، قم:  مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی (ص).
-      حسین‌زاده، علی و نواح، عبدالرضا و عنبری، علی (1390)، «بررسی جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر میزان گرایش به نزاع دسته‌جمعی: مورد مطالعه شهر اهواز»، دانش انتظامی، سال سیزدهم، شماره 2.
-      حقی‌زاده دیالی، مریم (1399)، «بررسی نگرش افراد نسبت به نزاع دسته‌جمعی در بین شهروندان شهر کوهدشت: مورد مطالعه شهروندان بالای18سال»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آیت‌الله بروجردی (ره).
-      حیدرآبادی، ابوالقاسم و عباسی،  علی‌اصغر و نجفی، زهرا (1391)، «بررسی نقش امنیت در انحرافات اجتماعی (مورد مطالعه: زنان 29-15 ساله شهر بابل)»، پژوهش‌های جامعه‌شناختی، شماره4.
-        داوری، محمد و صدیق اورعی، غلامرضا و سلیمی، علی، جامعه‌شناسی کجروی، تهران: پژوهشکده حوزه و دانشگاه، چاپ دوم، 1387.
-      داوری، کوروش و غفار احمدیان، ­مهریان (1392)، «جرم‌شناختی عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مؤثر بر نزاع‌های دسته‌جمعی در استان کهگیلویه و بویراحمد در سال 1391»، مطالعات امنیت اجتماعی، شماره 36.
-        درستی، مجید (1388)، «عوامل منازعه در شهرستان بویراحمد»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، شیراز: دانشگاه شیراز.
-      درویشی، زهرا (1394)، «مطالعه ریشه‌ها و پیامدهای وقوع نزاع دسته‌جمعی: مورد مطالعه جامعه روستایی امام‌زاده عبدالله (ع) توابع شهرستان هندیجان»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه تهران.
-        رایجیان ­اصلی، مهرداد (1401)، کلیات جرم‌شناسی، چاپ­ نخست، تهران: نگاه معاصر.
-      رضاپور، زهرا و فرجیها، محمد و روشن، محمد (1402)، «تحول نقش قاضی در رویکرد حل مسئله به خشونت خانوادگی؛ مطالعه تطبیقی حقوق کامن لا و ایران»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 87، شماره 122.
-      رضا‌زاده، اکبر و کرم‌زاده، اسماعیل و بختیاری، تقی (1400)، «شناسایی پیامدهای امنیتی و انتظامی نزاع­دسته‌جمعی در شهرستان میاندوآب»، پژوهش‌های دانش انتظامی، شماره 3.
-      ره نورد واقف، مهرداد و موسوی مجاب، سیددرید و فرجیها، محمد (1402)، «مصونیت یابی در زندان از طریق توسل به خشونت پیش قرض های فرهنگی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 87، شماره 124.
-      ساعدی، علی‌محمد و هاشمی، سیدمحمد و عابدی، یونس (1392)، «عوامل مؤثر بر گرایش جوانان به جرم»، پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، دوره 8، شماره 3.
-        ستوده، هدایت‌اله (1384)، جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، چاپ نخست، تهران: ندای آریانا.
-        سخاوت، جعفر (1374)، جامعه‌شناسی انحرافات اجتماعی، چاپ­ نخست، تهران: دانشگاه پیام نور.
-      سعادتی، موسی (1399)، «مطالعه جامعه‌شناختی نقش فرایند اجتماعی در تبیین رفتارهای پرخطر»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، شماره 2.
-        سیگل، لاری و براندون ولش (1399)، بزهکاری نوجوانان: نظریه، قانون، عمل، برگردان: صالحیان، چاپ نخست، تهران: صالحیان.
-        سیگل، لاری (1386)، جرم‌شناسی، برگردان: معاونت آگاهی ناجا، چاپ نخست، تهران: معاونت آگاهی ناجا.
-      شاهویی، عبدالرضا (1397)، «بررسی عوامل اجتماعی و فردی مؤثر بر نزاع دسته‌جمعی در استان هرمزگان: مورد مطالعه زندان بندرعباس»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندر لنگه.
-        شایگان، فریبا و جبلی، معصومه (1389)، «بررسی عوامل فردی مؤثر بر گرایش به بزهکاری زنان»، مطالعات پلیس زن، شماره 13.
-        شومیکر، دونالد جی (1397)، نظریه‌های بزهکاری، برگردان: ناشر نوین، چاپ­ نخست، تهران: نوین.
-      شیخ­طاهری، محمدرضا و فیروزآبادی، احمد (1403)، «نزاع در ایران (سنخ‌شناسی، بستر و علل و عوامل غالب)»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره ۱۳، شماره ۳.
-      شیخ‌الاسلامی وطنی، گلاویژ و آشوری، محمد و مهرا، نسرین و مهدوی ثابت، محمدعلی (1402)، «کنکاشی بر درون‌مایه‌های نظریه مهار؛ رویکردی تطبیقی به اهرم‌های بازپروری مجرمان در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، دستاوردهای نوین در حقوق عمومی، شماره 7.
-        شیری، عباس (1397)، «سیاست‌گذاری جنایی از کنترل درونی تا کنترل بیرونی جرم»، سیاست‌گذاری عمومی، شماره 3.
-      صدیق­سروستانی، رحمت‌الله و نصر اصفهانی، آرش (1389)، «اعتیاد، طرد اجتماعی و کارتن‌خوابی در شهر تهران»، مجله بررسی مسائل اجتماعی ایران، سال نخست، شماره 4.
-        صفاری، علی و کونانی، سلمان (1396)، درآمدی بر جغرافیای جنایی، چاپ دوم، تهران: مجد.
-      عمید، حسن (1390)، فرهنگ عمید: شامل واژه‌های فارسی و لغات عربی و اروپایی مصطلح در زبان فارسی و اصطلاحات علمی و ادبی، تهران: امیرکبیر.
-      قاسمی، بهزاد و بختیاری، بختیاری (1398)، «کاربست و سنجش نظریه محرومیت ­نسبی در انقلاب اسلامی ایران»، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره 118.
-      قاسمی، وحید و یازرلو، عطیه (1384)، «اثر ناکامی اجتماعی بر نوع جرائم در میان مجرمین استان گلستان»، پژوهش‌نامه علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران، شماره 14.
-      قاسمی‌نژاد، ابوذر و حسنوند، باقر و قلی‌زاده، حامد (1396)، «تحلیل شکل‌گیری نزاع دسته‌جمعی در مناطق روستایی شهرستان ­سلسله»، پژوهش‌نامه جغرافیای انتظامی، شماره 18.
-        قربانی، اسماعیل و فیض‌آبادی، حسین (1392) «واکاوی دیدگاه‌های جامعه‌شناختی انحرافات»، دانش انتظامی، دوره 1، شماره 3.
-      لهراسبی‌زاده، عبدالمعالی (1391)، «نقش محرومیت ­نسبی در افزایش خشونت‌های شهری مناطق حاشیه‌نشین: مورد مطالعه شهر کرمانشاه»، مطالعات شهری، سال دوم، شماره 3.
-      محسنی­تبریزی، علیرضا و قهرمانی، سهراب و یاهک، سجاد (1390)، «فضاهای بی‌دفاع شهری و خشونت (مطالعه موردی فضاهای بی‌دفاع شهر تهران)»، جامعه‌شناسی کاربردی، سال بیست و دوم، شماره 44.
-        محسنی، فرید (1397)، نظریه‌های جرم‌شناسی، چاپ نخست، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
-        مرادی، حسن (1396)، جرائم علیه اشخاص (جنایات)، چاپ نخست، تهران: میزان.
-        ملکمیان، لینا و شریفیان، سید (1388)، «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر جرم زنان زندانی»، پژوهش اجتماعی، شماره 5.
-        ممتاز، فریده (1381)، انحرافات اجتماعی: نظریه‌ها و دیدگاه‌ها، چاپ نخست، تهران: شرکت سهامی انتشار.
-      میرفردی، اصغر و صادق‌نیا، آسیه (1391)، «گونه‌شناسی نزاع‌های دسته‌جمعی در شهرستان بویراحمد»،  انتظام اجتماعی، شماره2.
-        میرمحمدصادقی، حسین(1402)، حقوق کیفری اختصاصی(1)جرائم علیه اشخاص، چاپ33، تهران: نشر میزان.
-      نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین(1384)، جامعه‌شناسی­جنایی: تقریرات دوره کارشناسی­ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
-        ولد، جرج و برنارد، توماس برنارد و اسنیپس، جفری (1380)، جرم‌شناسی نظری، برگردان: علی شجاعی، تهران: سمت.
-        هادیزاده، مریم (1382)، حاشیه‌نشینی و راهکارهای سازماندهی آن در جهان، چاپ ­دوم، تهران: آذر برزین.
ب. انگلیسی
-         Beirne, Piers & James W. Messerschmidt(2011), Criminology: A Sociological Approach, Oxford:  Oxford University Press.
-         Bohm, Robert M. , and Brenda L. Vogel(2011),A Primer on Crime and Delinquency Theor, 3rd ed, Wadsworth:  Cengage Learning.
-         Burrington, Lory(2014),"Neighborhood Structure, Immigrant Status, and Youth Violence: Assessing the Role of Parental Supervision. " Youth Violence and Juvenile Justice, 30.
-         Walsh, Anthony & Craig Hemmens(2011), Introduction to Criminology:  A Text/Reade,2nd e, Sage.
-         Johnson, S. B. , S. Frattaroli, J. L. Wright, C. B. Pearson-Fields, and T. L. Cheng(2004),"Urban Youths' Perspectives on Violence and the Necessity of Fighting", Injury Prevention, 10.
-         Toby, Jackson(1961),"Review:  Delinquency and Opportunity," The British Journal of Sociology, 12, no. 3.
دوره 89، شماره 129
بهار 1404
صفحه 395-436

  • تاریخ دریافت 11 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 15 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 17 فروردین 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1404