مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

نظارت قضایی پیشینی بر تعقیب و تحقیق؛ مبانی و پیامدها

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 مربی، گروه حقوق جزا، دانشکده حقوق، دانشگاه حلب، حلب، سوریه؛ دکترای حقوق جزا و جرم‌شناسی
2 دانشیار گروه حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشکدة حقوق، دانشگاه تربیت مدرّس، تهران، ایران
3 استادیار گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکدة حقوق، دانشگاه تربیت مدرّس، تهران، ایران
10.22106/jlj.2024.2019936.5720
چکیده
نظارت قضایی پیشینی بر تعقیب و تحقیق، عبارت است از نظارت بر اقدامات، تصمیمات قضایی و تحقیقی نهادهای متولی امر تعقیب و تحقیق؛ به ‌ویژه اقدامات ناقض حقوق و آزادی‌های افراد در زمینه بازداشت، تفتیش منزل و بازرسی اشخاص در مرحله‌ پیش‌دادرسی. پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی، ضمن بهره‌گیری از ابزار کتابخانه‌ای، با تدقیق در نقش نظارت قضایی پیشینی در کنترل اقدامات متولیان امر تعقیب و تحقیق، به تبیین اهمیت و موقعیت نهاد یاد شده در تضمین دادرسی عادلانه، تبلور فرض برائت و تعین اصل ترازمندی حق‌های طرف‌های دعوای کیفری در سایه‌ اصل حاکمیت قانون و اصل قضامندی می‌پردازد. از جمله پیامدهای مهم کاربست نهاد نظارت قضایی، افزایش اعتماد عمومی به عملکرد دستگاه قضایی، تضمین کارآمدی آن و پیشگیری از سوء استفاده‌ مقام‌های تعقیب و تحقیق از اختیارات قانونی است. یافته‌های پژوهش، حاکی از تایید نقش اثرگذار نهاد نظارت قضایی پیشینی در تضمین حقوق طرف‌های دعوای کیفری و کاهش زمینه تعدی یا تعرض به حقوق آن‌ها است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Pre-judicial Supervision on Prosecution and Investigation; Bases and Consequences

نویسندگان English

majed jabban 1
Mahmood Saber 2
Seyed Doraid Mousavi Mojab 3
1 Instructor, Department of Criminal Law, Faculty of Law, University of Aleppo, Aleppo, Syria; PhD In Criminal Law and Criminology
2 Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran;
3 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده English

Pre-judicial supervision of investigation and prosecution entails the supervision of actions, judicial and investigative decisions of institutions in charge of prosecution and investigation, especially actions that impact individual rights and freedoms such as detention orders, conducting searches of residences and individuals during the pre-trial phase. The present research is a descriptive-analytical method, while using library tools with scrutiny on the role of prejudicial supervision in controlling the actions of those custodians of prosecution and investigation, explain the importance and position of the said institution in guaranteeing a fair trial, crystallizing the presumption of innocence and determining the principle of balancing the rights of the parties in a criminal lawsuit under the shadow of the principle of rule of law and the principle of jurisprudence. Among the important consequences of the use of the judicial supervision institution is the increase of public trust in the functioning of the judicial system, ensuring its efficiency and preventing the abuse of legal powers by the prosecution and investigation authorities. The findings of the research indicate the confirmation of the effective role of the prejudicial supervision institution in guaranteeing the rights of the litigation parties in a criminal case and reducing the grounds for violation or aggression of their rights.

کلیدواژه‌ها English

Investigation
Prosecution
Individual Rights
Individual Freedoms
Criminal Proceeding
Pre-judicial Supervision

منابع

1.    منابع فارسی

§    آشوری، محمد(الف)(1398)،آیین دادرسی کیفری، جلد اول، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی(سمت)، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی.
§    آشوری، محمد(ب)(1376)، عدالت کیفری، مجموعة مقالات، تهران: گنج دانش.
§    آقایی جنت­مکان، حسین (1387). نظارت قضایی بر تشخیص دادستان دیوان بین المللی کیفری، مجله حقوقی، (39)، 245-263.
§    ایسنا"خبرگزاری دانشجویان ایران"(1396)دادستان مرکز خراسان رضوی: اختیارات دادستان از اختیارات خداوند به اندازه یک بند انگشت کم‌تر است.تاریخ مشاهده:12/3/1402: isna.ir/xds47P
§    پرادل، ژان و کورستنز، گئرت و فرملن، گرت(1393)، حقوق کیفری شورای اروپا، ترجمه محمد آشوری، تهران: انتشارات خرسندی.
§    پرادل، ژان(1381)، تاریخ اندیشه‌های حقوق کیفری،ترجمه‌ علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
§    تنگستانی، محمد قاسم(1397)، استقلال و مسئولیت قوه قضاییه، تهران: نشر میزان.
§    جمشیدی، علیرضا و علیرضا نوریان(1392)، متناسب بودن تعقیب کیفری: مفهوم، مبانی و جلوه‌ها در حقـوق ایران و انگلستان، پژوهش حقوق کیفری، سال 2، شماره‌ی 3.
§    جوان آراسته، حسین(1389)، حقوق اجتماعی و سیاسی در اسلام، قم: دفتر نشر معارف.
§    حبیب‌زاده، محمد‌جعفر و توحیدی‌فرد، محمد(1388)، قانون‌مداری در قلمرو حقوق کیفری، چاپ دوم، تهران: نشر دادگستر.
§     خالقی، علی(1401)، آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ چهل و بنجم، تهران: شهر دانش.
§     خزانی، منوچهر(1377)، فرایند کیفری(مجموعه مقالات)، چاپ اول، تهران: انتشارات گنج دانش.
§     خزانی، منوچهر،اردبیلی، محمدعلی و نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین(1375)،پانزدهمین کنگره بین‌المللی حقوق جزا(انجمن بین‌المللی حقوق جزا)(10-4 سپتامبر 1994 برابر با 13 تا 19 شهریور 1373، ریودوژانیرو، برزیل)، تحقیقات حقوقی، شماره 16 و 17.
§    دلماس‌مارتی، می‌ری(1398)، ‌نظام‌های بزرگ سیاست جنایی، ترجمه‌ علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ چهارم، تهران: نشر میزان.
§    راسخ، محمد(1388)، نظارت و تعادل در نظام حقوق اساسی، انتشارات دراک، چاپ نخست.
§    زمانی جباری، افسانه، صابر، محمود و موسوی مجاب،سیّد دُرید(1400)،«طراحی مدل مفهومی آسیب‌شناسی ماده ۱۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 85، شماره 113.
§    سرمست بناب، باقر(1387)،اصل برائت در حقوق کیفری، چاپ اول، تهران: نشر دادگستر.
§    شاهد، بهارک و مهرا، نسرین(1397)، برخی از جلوه‌های بارز الگوی دادرسی منصفانه در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، پژوهش‌های حقوق جزا و جرم­شناسی، 6(12)، 5-30.
§    صابر، محمود(1388)، «آیین تعقیب جنایات در دادسرای دیوان کیفری بین­المللی»، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 39، شماره 2.
§    صابر، محمود، ناظریان،حسین(1393)، «مهلت معقول دادرسی در دیوان کیفری بین‌المللی و آرای دادگاه اروپایی حقوق بشر»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، سال18، شماره۴.
§    صالحی، محمد­خلیل و افراسیابی، علی(1397)، «جایگاه و حدود اختیارات دادستان در نظام رسیدگی کیفری»، نشریه پژوهش حقوق کیفری، شماره 25.
§     عبدی، حسین، و اردبیلی، محمدعلی (1399)، بررسی تطبیقی نظارت قضایی در مرحله تحقیقات مقدماتی در دادرسی کیفری ایران و دیوان کیفری بین المللی، پژوهش‌های حقوق جزا و جرم­شناسی، 8(15 )، 151-172.
§    عمید زنجانی، عباسعلی و موسی‌زاده، ابراهیم(1389)، نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری، تهران: مؤسسه انتشارت دانشگاه تهران.
§    فلسفی، هدایت الله(1398)، حقوق بین‌الملل معاهدات، چاپ ششم، تهران: نشر نو.
§    قاسمی، غلامعلی و کردنژاد، نسرین(1400)، اصول حکمرانی مطلوب: حاکمیت قانون، شفافیت، پاسخگویی(رهیافت قرآنی و دیدگاه حقوقی)، قم: انتشارات دانشگاه قم.
§    قپانچی، حسام و دانش­ناری،حمیدرضا(1391)، الگوهای دوگانه فرایند کیفری «کنترل جرم» و «دادرسی منصفانه»، آموزه های حقوق کیفری، 9(4)، 167-184.
§    گرجی ازندریانی،علی اکبر(1393)، در تکاپوی حقوق عمومی، جلد اول، تهران: انتشارات جاودانه، جنگل.
§    لارگیه، ژان(1378)،آیین دادرسی کیفری فرانسه، ترجمه‌ حسن کاشفی اسمعیل زاده، تهران: کتابخانه گنج دانش.
§    ملکیان، مصطفی(1381)، زندگی اصیل و مطالبه دلیل، فصلنامه علمى پژوهشى متین، شماره ۱۵ و ۱۶.
§    مؤذن­زادگان، حسنعلی و غلامی، نبی­اله(1395)، سازوکارهای نظارت فعال غیرقضایی بر اقدامات ضابطان دادگستری(مطالعه تطبیقی حقوق ایران، فرانسه و انگلیس)، فصلنامه انتظام اجتماعی، سال هشتم، شماره اول.
§    نعمتی، مژگان و حبیب‌زاده، محمدجعفر و موسوی مجاب، سید درید(1400)، «پاسخگویی پارلمانی قوه قضاییه به مثابه چالش استقلال قضایی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره ۸۵، شماره ۱۱۵.
§    رستمی، هادی(1400)، سیاست جنایی بخشنامه‌مدار در فرایند دادرسی کیفری، مجلس و راهبرد، 28(108)، 297-321.
§    هاشمی، سید محمد(1402)، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران (جلد دوم) حاکمیت و نهادهای سیاسی، نوبت انتشار 33، تهران: نشر میزان.
§    یوسفی،ایمان(1391)، مدل‌های تحقیقات مقدماتی،رساله‌ دکتری حقوق جزا و جرم‌‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه تهران، دانشکدگان فارابی.
عربی
§    الرهیمی، جواد(2003)، أحکام البطلان فی قانون أصول المحاکمات الجزائیة، بغداد: منشورات المکتبة الوطنیة.
§    الشرقاوی، سعاد(2007)، النظم السیاسیة فی العالم المعاصر، کلیة الحقوق جامعة القاهرة: بدون ناشر.
§    العوجی، مصطفی(1989)، حقوق الانسان فی الدعوى الجزائیة(مع مقدمة فی حقوق الانسان)، لبنان، بیروت: مؤسسة نوفل.
§    القهوجی،علی عبدالقادر(2009)، شرح قانون أصول المحاکمات الجزائیة(دراسة مقارنة)، (الکتاب الثانی)، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیة.
§    المرصفاوی، حسن صادق(1982)، المرصفاوی فی أصول قانون الاجرائات الجنائیة1،الاسکندریة: منشأة المعارف بالإسکندریة.
§    بسیونی، محمود شریف و وزیر، عبد العظیم(1991)، الإجرائات الجنائیة فی النظم القانونیة العربیة و حمایة حقوق الانسان، بیروت: دارُالعلم للملایین.
§    حومد، عبدالوهاب(1987)، أصول المحاکمات الجزائیة، الطبعة الرابعة، دمشق: المطبعة الجدیدة بدمشق.
§    سلامة، مامون محمد(1980)، قانون الاجرائات الجنائیة معلقا علیه بالفقه وأحکام النقض، الطبعة الأولى: دار الفکر العربی.
§    سلامة، مامون محمد(2000)،الإجرائات الجنائیة فی التشریع اللیبی، الجزء الأول، لیبیا، الزاویة: المکتبة الجامعة للنشر والتوزیع.
§    شمس الدین، أشرف توفیق(2007)، دور القضاء فی الرقابة على التحقیق الابتدائی: دراسة فی القانون القطری والمقارن، وزارة العدل، مرکز الدراسات القانونیة والقضائیة.
§    عبید، عدنان عاجل(2018)، اثر استقلال القضاء عن الحکومة فی دولة القانون: دراسة دستوریة مقارنة بالأنظمة القضائیة العربیة و العالمیة، المرکز العربی للنشر والتوزیع.
§   نشأت بک، احمد(1925)، شرح قانون تحقیق الجنایات(موجز)، مصر: مطبعة الاعتماد.

2.    منابع لاتین

§  AngelaJ.Davis (2005), “The Power and Discretion of the American Prosecutor”, Droit et cultures [Online], Available at: http://journals.openedition.org/droitcultures/1580 (LastSeen: 2022/12/16).
§  Bechoux,Florence(2021),La fonction de contrôle des juges de l'avant-procès dans la réforme de la procédure pénale,University of Liège Faculté de Droit, de Science Politique et de Criminologie, Master en droit à finalité spécialisée en droit pénal(aspects belges,européens et internationaux).
§  CCJE et CCPE(2009),Opinion No.12(2009) of the Consultative Council of European Judges(CCJE) and Opinion No.4(2009) of the Consultative Council of European Prosecutors(CCPE) to the Attention of the Committee of Ministers of the Council of Europe on the Relations Between Judges and Prosecutors in a Democratic Society,Available at: https://rm.coe.int/1680747391#_ftn1
§  Dandurand, Yvon (2007), “The Role of Prosecutors in Promoting and Strengthening the Rule of Law”, Crime Law Social Change, No.47.
§  Di Federico, Giuseppe (1998), “Prosecutorial Independence and the Democratic Requirement of Accountability in Italy: Analysis of a Deviant Case in a Comparative Perspective”, The British Journal of Criminology, Vol. 38, No. 3.
§  Jabban, M., Saber, M., & Mousavi Mojab, S. D. (2024). A Typology of Judicial Oversight Systems in Criminal Investigation and Prosecution: A Comparative Study. Pakistan Journal of Criminology, 16(1).
§  IAP(2018),“International Association of Prosecutors”,23RD IAP Annual Conference,Available at: https://www.iap-association.org/Conferences/Annual-Conferences/23rd-Annual-Conference(Visit:2023/1/1)
§  Gogorza, Amane (2017), L'autorisation judiciaire pendant la phase policière: Libres propos sur la notion d'acte juridictionnel en procédure pénale. Revue de science criminelle et de droit pénal comparé, 2, 247-260.
§  Hudoc(2010),Case of Medvedyev and Others V. France(Application no.3394/03), Available at:https://hudoc.echr.coe.int/fre?i=001-97988
§  Goldstein, A. S., & Marcus, M. (1977). The myth of judicial supervision in three" inquisitorial" systems: France, Italy, and Germany. The Yale Law Journal, 87(2), 240-283.
§  Marco, Fabri (2008),“Criminal Procedure and Public Prosecution Reform in Italy: A Flash Back”, International Journal for Court Administration, Vol. 1, No. 1.
§  Findlaw(2019),“What is Prosecutorial Discretion?”,Available at: https://www.findlaw.com/criminal/criminal-procedure/what-is-prosecutorial-discretion .html(visit: 2022/12/20)
§  Frederick T., Davis (2022), Judicial Review of Deferred Prosecution Agreements, Columbia Journal of Transnational Law, Vol.60, No. 3.
§  Helie, Faustin(1866), Traité de l’instruction criminelle ou théorie du code d’instruction criminelle, Histoire et théorie de la procédure criminelle, Vol.1, Paris, Henri Plon.
§  Jacqueline S. Hodgson (2005), French Criminal Justice: A Comparative Account of the Investigation and Prosecution of Crime in France, Oxford: Hart Publishing.
§  Luna, Erik & Wade, Marianne (2010), Prosecutors as Judges, Washington and Lee Law Review, Vol 67, Issue 4.
§  Nowak,Celina(2014),Judicial Control of the Prosecutors’Activities in the Light of the ECHR.Published online 24 September 2019.Available at: https://eucrim.eu/articles/judicial-control-of-the-prosecutors-activities-in-the-light-of-the-echr/
§  Packer, L. Hebert (1964), “Two Models of the Criminal Process”, University of Pennsylvania Law Review, Vol.1, 13, No.1.
§  Vie-Publique(2021),“Qu'est-ce qu’un juge des libertés et de la détention(JLD)?”, Available at : https://www.vie-publique.fr/fiches/38261-quest-ce-quun-juge-des-libertes-et-de-la-detention-jld
§  Stahn, Carsten. (2009). judicial review of prosecutorial discretion: Five years on. In The emerging practice of the International Criminal Court (pp. 247-279). Brill Nijhoff.
§  William J. Stuntz(2001),“The Pathological Politics of Criminal Law”, Michigan Law Review, Vol. 100, No. 3.
دوره 88، شماره 128
زمستان 1403
صفحه 197-226

  • تاریخ دریافت 18 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 26 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 25 مهر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403