مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

امکان‌سنجی شناسایی اصل نسبی بودن موافقت‌نامه داوری در نظام حقوقی ایران و آمریکا؛ با تاکید بر رویه قضایی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق، واحد شهر قدس، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استاد دانشگاه مفید، قم، ایران
3 گروه حقوق، واحد شهر قدس، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22106/jlj.2025.2049424.6158
چکیده
اصل نسبی بودن قرارداد در نگاه نخست شامل تمام انواع قرارداد، از جمله موافقت‌نامه داوری می‌شود و با هیچ استثنایی مواجه نیست؛ مگر به حکم قانون، اما بر مبنای اقتضائات روز جوامع، در ‌فرایند داوری، رسیدگی به اختلافات مربوط به اشخاص ثالث در چارچوب معاملات تجاری بین‌المللی مدرن که معمولاً شبکه‌های پیچیده از توافق‌نامه‌های در هم تنیده و تعهدات حقوقی چندلایه با حضور اشخاص حقوقی متعدد و غالباً مرتبط را در بر می‌گیرد، اجتناب‌‌ناپذیر می‌نماید. تسری موافقت‌نامه داوری به شخص ثالث و امکان استناد ثالث به آن، در نظام‌های حقوقی مختلف همواره محل بحث بوده و در بسیاری از نظام‌ها، با مبانی خاص مورد پذیرش واقع شده است. این امر پذیرش نسبی بودن موافقت‌نامه داوری را به عنوان یک اصل با تردید مواجه نموده است.
در این تحقیق به روش توصیفی تحلیلی و با مطالعه در منابع کتابخانه‌ای، با بررسی نظام حقوقی و رویه قضایی ایران و آمریکا به این نتیجه رسیده‌ایم که در نظام حقوقی ایران، اگر تسری موافقت‌نامه داوری به ثالث بر مبنای قواعد عمومی قراردادها قابل توجیه باشد، قابل پذیرش است و در غیر این صورت، هنوز نظام حقوقی ما پاسخی برای این مسأله ندارد و باید حکم به اعتبار اصل نسبی بودن موافقت‌نامه داوری و عدم پذیرش تسری موافقت‌نامه داوری به ثالث داد؛ رویکری که در «طرح جامع داوری» نیز اتخاذ گردیده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Feasibility study of recognition of the "principle of privity of arbitration agreement" in the legal system of Iran and the United States (by examining the judicial procedure)

نویسندگان English

mehran abdi 1
Rabia Eskini 2
Hossein Monavari 3
1 Ph.D student, Department of Law, Shahr-e-Qods Branch, Islamic Azad Uniwersity, Tehran, Iran
2 Professor of Private Law Department, Faculty of Law, Mofid University, Qom, Iran
3 Department of Law, Shahr-e-Qods Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

The doctrine of privity of contract at first glance includes all types of contracts, including the arbitration agreement, and does not face any exceptions except according to the law. But based on the requirements of today's societies, in the arbitration process, dealing with disputes related to third parties in the context of modern international business transactions, which usually include complex networks of intertwined agreements and multi-layered legal obligations with the presence of numerous and often related legal entities, it's inevitable.
Extension of the arbitration agreement to a third party and the possibility of the third party to rely on it, has always been a subject of debate in various legal systems and has been accepted in many systems based certain grounds. This has made the acceptance of the privity of arbitration agreement as a principle doubtful.
In this research, with the descriptive-analytical method and by studying in library sources, by examining the legal system and judicial procedure of Iran and the United States, we have come to the conclusion that in the legal system of Iran, if Extension of the arbitration agreement to a third party and the possibility of the third party to rely on it can be justified based on the general rules of contracts is acceptable, otherwise, our legal system still does not have an answer to this issue, and the principle of privity of the arbitration agreement and the non-acceptance of the extension of the arbitration agreement to third parties should be ruled on; An approach that has also been adopted in the draft of "Comprehensive Arbitration Plan" of Iranan Parliment.

کلیدواژه‌ها English

arbitration agreement
third party
Extension of the arbitration agreement
privity of contract
Estoppel
Piercing of corporate veil

منابع

فارسی

§      اخلاقی، بهروز و فرهاد امام (1385)، اصول قراردادهای تجاری بین المللی، چاپ دوم، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش های حقوقی شهردانش.
§      افتخار جهرمی، گودرز و مرتضی شهبازی نیا (1383)، «بررسی قاعده استاپل در حقوق انگلیس و آمریکا»، مجله حقوقی: نشریه دفتر خدمات حقوقی بین المللی جهوری اسلامی ایران، شماره 30.
§      امینی، منصور و سیمین واحدی (1398)، «محدودیت مسئولیت سهامداران و خرق حجاب شرکت ها»، نشریه حقوق خصوصی، دوره 7، شماره 27.
§      ایرانشاهی، علیرضا (1392)، «نقض و توسعه قلمرو قرارداد داوری»، مجله حقوقی بین المللی: نشریة مرکز امور حقوقی بین المللی ریاست جمهوری، سال 29، شماره 47.  
§      ایزانلود، محسن، بابک شید (1396)، «تسری موافقتنامه داوری به اشخاص ثالث بر مبنای نظریه استاپل»، مجله حقوقی دادگستری، سال 81، شماره 100.
§      بهمئی، محمدعلی و فهیمه مرادی (1392)، «نقش دکترین «گروه شرکت ها» در شناسائی اطراف پنهان قرارداد داوری»، نشریه تحقیقات حقوقی، شماره 62.
§      بهمئی، محمدعلی (1392)، «اطراف پنهان قرارداد داوری در «گروه دولت ها»»، مجله تحقیقات حقوقی، دوره 16، شماره 61.
§      حاتمی پور، محسن (1401)، رویه قضائی محاکم استان تهران: داوری (سال های 1380 تا 1400)، صاحب اثر: معاونت منابع انسانی و امور فرهنگی دادگستری کل استان تهران، چاپ سوم، تهران: انتشارات دادگستری کل استان تهران.
§      خدابخشی، عبدالله (1392)، حقوق داوری و دعاوی مربوط به آن در رویه قضائی، چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
§      دشتی، محمدرضا و عباس کریمی (1392)، «مطالعه تطبیقی قرارداد داوری؛ رضائی یا تشریفاتی»، مجله مطالعات حقوق تطبیقی، دوره 4، شماره 1.
§      سربازیان، مجید و سهیلا رنجبری (1395)، «تعمیم قلمرو موافقتنامه داوری به شخص ثالث و آثار آن»، مجله مطالعات حقوقی، دوره هشتم، شماره دوم.
§      سلیمی محسن، بابک خسروی نیا و مهدی زارع (1396)، «ماهیت حقوقی شرط داوری»، فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، شماره 33.
§      شعاریان، ابراهیم (1402)، موافقت نامه داوری از انعقاد تا انحلال در پرتو حقوق داوری داخلی و بین المللی، چاپ اول، تهران: نشر پژوهشکده حقوقی شهردانش.  
§      شمس، عبدالله (1387)، آئین دادرسی مدنی (دوره پیشرفته)، جلد سوم، چاپ دوازدهم، تهران، نشر دراک.
§      شیخ محمدی، مرضیه، محسن محبی و ابراهیم تقی زاده (1402)، «تسری شرط داوری به شخص ثالث در حقوق ایران و رویه داوری تجاری بین المللی»، نشریه تحقیقات حقوقی بین المللی، دوره 16، شماره 60.
§      شیخ محمدی، مرضیه، محسن محبی و ابراهیم تقی زاده (1401)، «مطالعه تطبیقی رویه قضایی حاکم بر تسری شرط داوری بر افراد غیر امضا کننده در برخی کشورهای اتحادیه اروپا و حقوق ایران»، ماهنامه علمی جامعه شناسی سیاسی ایران، سال پنجم، شماره یازدهم.
§      صلح چی، محمد (1389)، «استقلال شرط داوری در قراردادهای تجاری بین المللی»، فصلنامه پژوهش حقوق و سیاست، سال دوازدهم، شماره 31.
§      عالی پسند، ائلناز (1399)، «امکان ورود ثالث در داوری بر اساس سیر قواعد آنسیترال و قانون داوری تجاری بین المللی ایران و تأثیر آن بر خصوصی و محرمانه بودن داوری»، مجله پژوهش های حقوقی، شماره 43.
§      عبدی پور، ابراهیم، بشری کریمی (1398)، «اعمال قواعد سنتی مسئولیت مدنی غیرقراردادی بر مسئولیت شرکت هلدینگ»، نشریه آموزه های فقه مدنی، شماره 20.
§      غریبه، علی و سیروس شهریاری (1396)، «گسترش قلمرو موافقت نامه ى داورى بر اشخاص ثالث از منظر دکترین گروه شرکت ها»، مجله تعالی حقوق (دوره جدید)، شماره 20.
§      فرجی، اسماعیل (1390)، نفوذ در پوشش شخصیت حقوقی شرکت تجاری، رساله دکتری حقوق خصوصی،  تهران: دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس.
§      کاکاوند، محمد، محسن محبی (1393)، مجموعه مقالات جشن نامه دهمین سالگرد تاسیس مرکز داوری اتاق ایران، جلد 5، چاپ اول، تهران: نشر پژوهشکده حقوقی شهردانش.
§      کشکولی، رسول، محمود صادقی، مرتضی شهبازی نیا و ابراهیم عزیزی (1395)، «گسترش قلمرو شرط داوری از طریق رضایت مفروض»، نشریه پژوهش های حقوق تطبیقی، دوره 20، شماره 3.
§      گایار، امانوئل (1365)، «قاعده استاپل یا منع تناقض‌گویی به ضرر دیگری»، ترجمه و تلخیص دکتر ناصر صبح خیز، مجله حقوقی بین المللی، دوره 6، شماره 6.  
§      محمدی، سام (1388)، «ماهیت حقوقی تعهد به نفع شخص ثالث»، فصلنامه حقوق: مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 39، شماره 1.
§      مدنی، سیدجلال الدین (1376)، آیین دادرسی مدنی، چاپ اول، تهران: نشر پایدار.
§      مقدم ابریشمی، علی و مسعود محبوب (1395)، «ساختار حقوقی نظام داوری: سیستم واحد یا دوگانه؟»، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، سال پنجم، شماره شانزدهم.  
§      یزدی، عباس (1378)، فرهنگ حقوقی رهنما، چاپ دوم، تهران: نشر رهنما.
§      سلیمان زاده، سمیرا (1401)، «خرق حجاب شخصیت حقوقی شرکت، مبانی و آثار»، دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی، دوره یک، شماره دو.

انگلیسی

§  Matthew, R. Carter (2016), "Arbitration clauses in the context of thirdparty beneficiary claims: An issue ripe for corporate consideration and Illinois Supreme Court review", Illinois state bar association Journal, vol 61 No. 8.
§  READING & BATES CORPORATION (1979), Reading & Bates Exploration, Co. v. NATIONAL IRANIAN OIL COMPANY, No. 79 Civ. 4421 (KTD)., United States District Court, S. D: New York.
§  Lawyer Co-Operative Publishing (1947-1956), American Jurisprudence, Sanfrancisco, Bancroft Whiteng, Rochaster N.Y., Lawyer Co-Operative Publishing, 1947-1956, Vol. 19.
§  Arda, Asli (2024), ARBITRATION CLAUSES AND THIRD PARTIES, Informa Law from Routledge (Taylor & Francis Group): New York.  
§  Born, Gary B. (2009), International Commercial Arbitration, Vol 1., India: Wolters Kluwer Publications.
§  Cross and Wilkins (1986), Outline of Law of Evidence, by Collin Tapper, 6th Ed., London: ButterWorths.
§  Hosking, James M. (2004), "Non-Signatories and International Arbitration in the United States: the Quest for Consent", Arbitration International, Volume 20, Issue 3, 1
§  Husky Oil Operations Limited v Technip Stone & Webster Process Technology Inc (2023), 2023 ABKB 545 (CanLII),< https://canlii.ca/t/k0cxp> , Last Visited May 8, 2024.
§  Jonathan Macey and Joshua Mitts (2014), "Finding Order in the Morass: The Three Real Justifications for Piercing the Corporate Veil", 100 Cornell L. Rev, 99 Available at: https://scholarship.law.cornell.edu/clr/vol100/iss1/2 (Last Visited May 14, 2024).
§  Knight, Warren, ET all (1998), Arbitration by and Against Non-signatories in California Practice Guide: Alternative Dispute Resolution.
§  M Abrishami ,Ali (2015), "Iranian Arbitration law : The Need for Reform", International Arbitration Law Review, Thomson Reuters (Professional) UK Limited and Contributors, Issue 1,
§  Justia; Hague(1990), yearbook of international law, Volume 18, Martinus Nijhoff Publishers.
§  Reading & Bates Corp. v. National Iranian Oil Co(1979), 478 F. Supp. 724 (S.D.N.Y. 1979).
§  SCOCAL, Ruiz v. Podolsky , 50 Cal. 4th 838, 237 P.3d 584, 114 Cal. Rptr. 3d 263, available at: <https://scocal.stanford.edu/opinion/ruiz-v-podolsky-33899> (last visited Tuesday April 23, 2024).
§  Sheriden, Peter (1996), "The Consensus Challenged: Incorporation of Arbitration Agreements by Reference in Construction Contracts", Arbitration and Dispute Resolution Law Journal, 274 ss.
United States Court of Appeals for the Second Circuit (2000): Smith/Enron Cogeneration Limited Partnership, Inc. v. Smith Cogeneration International, Inc. International Legal Materials. 2000;39(3):704-713. doi:10.1017/S002078290001072X. 
§  J. Bowman, Michael and Dino kritsiotis (2018), Conceptual and Contextual Perspectives on the Modern Law of Treaties, England: Cambridge University Press.
 
دوره 88، شماره 128
زمستان 1403
صفحه 119-150

  • تاریخ دریافت 10 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 19 اردیبهشت 1404
  • تاریخ اولین انتشار 19 اردیبهشت 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403