مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

قاعده‌ عدم‌امکان تسری موافقت‌نامه‌ داوری به اشخاص ثالث (به ‌مفهوم عام) در حقوق ایران با تأکید بر «نظریه‌ قائم‌مقامی»

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، میبد، ایران
10.22106/jlj.2025.2022199.5868
چکیده
«گسترش قلمرو اثر موافقت‌نامه‌ داوری به اشخاص ثالث به ‌مفهوم عام» ازجمله موضوعات محل اختلاف در عالم حقوق است. برخی با استناد به قضایی نبودن داوری و ابتنای اثر موافقت‌نامه‌ آن بر توافق طرفین، معتقدند این اثر قائم‌مقام طرفین و اشخاص ثالث مرتبط با آن‌ها را نیز در بر می‌گیرد. بعضی دیگر نیز با تأکید بر قرار گرفتن داوری در دایره‌ فرایند دادرسی، معتقدند که قضاوت امری حاکمیتی است که تنها در برخی شرایط، به صلاح‌دید دولت به نهاد داوری سپرده شده است. در پژوهش حاضر، با روش توصیفی تحلیلی، در پاسخ به این سؤال که آیا موافقت‌نامه‌ داوری قابل‌تسری به دیگران است، دکترین حقوقی و مواد قانونی مرتبط مورد بررسی قرار گرفته و نظرات دو گروه یاد شده، از طریق شناسایی «مفهوم قائم‌مقامی و شخص ثالث و استقلال آن‌ها از یکدیگر»، «مبنای مشروعیت و صلاحیت داوری» و با استناد به حقوق موضوعه و رویه قضایی مقایسه می‌شود و «قاعده‌ عدم ‌امکان تسری موافقت‌نامه‌ داوری به اشخاص ثالث به ‌مفهوم عام در حقوق ایران» کشف و استنباط می‌شود؛ بدین ترتیب، افزون بر آن‌که ارجاع به داوری امری کاملاً استثنایی است، تحت هیچ شرایطی، تفسیر موسع از موافقت‌نامه‌ داوری نسبت به قائم‌مقام طرفین قرارداد و اشخاص ثالث امکان‌پذیر نیست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

“Theory of Rule of Impossibility of Extension of Arbitration Agreement” in Iranian Law; Emphasis on “Subrogation Theory”

نویسنده English

Hossein Abedini
Assistant Prof. of Private Law, Department of Law, Faculty of Theology and Islamic Sciences, University of Meybod, Meybod, Iran
چکیده English

“Extension of the Scope of Arbitration Agreements to Third Parties in the General Sense” is one of the controversial topics in the legal world. Some, citing the non-judicial nature of arbitration and the basis of its agreement's effect on the parties' consent, believe that this effect also includes the parties' successors and related third parties. Others, emphasizing that arbitration falls within the scope of the litigation process, believe that judgment is a sovereign matter that is entrusted to the arbitration institution only in certain circumstances, at the discretion of the state. In the present study, using a descriptive-analytical method, in response to the question of whether an arbitration agreement is transferable to others, relevant legal doctrine and statutory provisions are examined, and the views of the two aforementioned groups are compared by identifying the “Concept of Succession and Third Party and Their Independence from Each Other”, “The Basis of Legitimacy and Jurisdiction of Arbitration”, and by citing positive law and judicial precedent, “The Rule of Impossibility of Extending the Arbitration Agreement to Third Parties in The General Sense in Iranian Law” is discovered and inferred; Thus, in addition to the fact that referral to arbitration is a completely exceptional matter, under no circumstances is a broad interpretation of the arbitration agreement possible with respect to the successors of the contracting parties and third parties.

کلیدواژه‌ها English

Arbitration Agreement
Substitute
Third Party
Subrogation Theory
Scope of Arbitration
منابع:
1. امینی، عیسی؛ ربیعا اسکینی و امید رشیدی (1399). «تفسیر شرط داوری اجباری»، فصلنامه­ی پژوهش حقوق خصوصی، دوره­ی 9، ش 32، 81-53، (Doi: 10.22054/JPLR.2020.40179.2138)
2. جعفری، نصرالله (1393). مطالعه­ی تطبیقی ماهیت «دین» و «تعهد» و کارکرد آن در نظام­های حقوقی رومی-ژرمنی، کامن­لا و اسلام؛ رساله­ی دکتری با راهنمایی دکترابراهیم عبدی­پور فرد، دانشگاه قم.
3. حیاتی، علی­عباس (1390). آیین دادرسی مدنی در نظم حقوقی کنونی؛ تهران: میزان، چ 1.
4. حیاتی، علی­عباس (1394). آیین دادرسی مدنی، ج 3؛ تهران: میزان، چ 2.
5. خدابخشی، عبدالله (1398). حقوق داوری و دعاوی مربوط به آن در رویه­ی قضایی؛ تهران: سهامی انتشار، چ 6.
6. خزایی، حسین (1386). حقوق تجارت بین­الملل، ج 7 (داوری)؛ تهران: قانون، چ 1.
7. دارویی، عباسعلی (1392). قائم­مقامی با پرداخت: مطالعه­ای جامع در پرداخت دین دیگری؛ تهران: جنگل­جاودانه، چ 1.
8. داودی، حسین (1397). «ویژگی­های قواعد شکلی (آیین دادرسی مدنی)»، فصلنامه­ی مطالعات حقوق خصوصی، دوره­ی 48، ش 2، 226-211، (Doi: 10.22059/JLQ.2018.201809.1006718)
9. دهخدا، علی­اکبر (1372). لغت­نامه­ی دهخدا؛ تهران: دانشگاه تهران، چ 1 (دوره­ی جدید).
10. ره­پیک، سیامک و مجید عزیزیانی (1397). «امکان­سنجی انتقال شرط و موافقت­نامه­ی داوری»، فصلنامه­ی دیدگاه­های حقوق قضایی، دوره­ی 23، ش 82، 163-135؛ قابل دسترسی در:
https://jlviews.ujsas.ac.ir/article-1-1205-fa.html (آخرین بازدید: 05/01/1402)
11. سبزواری، عبدالأعلی (1413ق). مهذب­الأحکام فی­الحلال و الحرام، ج 5؛ قم: مؤسسه‌المنار، چ 1.
12. سربازیان، مجید و سهیلا رنجبری (1395). «تعمیم قلمرو موافقت­نامه­ی داوری به شخص ثالث و آثار آن»، مجله­ی مطالعات حقوقی، دوره­ی 8، ش 2، (Doi: 10.22099/JLS.2016.3803)
13. سروی، محمدباقر (1390). نگرشی کاربردی به موضوع داوری؛ تهران: فکرسازان، چ 1.
14. شعاریان، ابراهیم (1394). انتقال قرارداد؛ نظریه­ی عمومی-عقود معین،؛ تهران: شهردانش، چ 1.
15. شمس، عبدالله (1387). آیین دادرسی مدنی؛ دوره­ی پیشرفته، ج 3؛ تهران: دراک، چ 12.
16. شهیدی، مهدی (1383). حقوق مدنی، ج 2 (اصول قراردادها و تعهدات)؛ تهران: مجد، چ 3.
17. شهیدی، مهدی (1391). حقوق مدنی، ج 3 (آثار قراردادها و تعهدات)؛ تهران: مجد، چ 5.
18. شید، بابک و محسن ایزانلو (1396). «گسترش قلمرو داوری در پرتو نظریه­ی اصیل واقعی و مطالعه­ی تطبیقی با حقوق ایران»، مجله­ی تحقیقات حقوقی بین­المللی، سال 10، ش 37؛ قابل دسترسی در: http://alr.iauctb.ac.ir/article_536447.html (آخرین بازدید: 05/01/1402) 
19. شیروی، عبدالحسین (1393). داوری تجاری بین­المللی؛ تهران: سمت، چ 1.
20. صفایی، سیدحسین (1382). دوره­ی مقدماتی حقوق مدنی، ج 2؛ تهران: میزان، چ 1.
21. طوسی، ابوجعفر محمد (1400ق). النهایه فی مجرد الفقه والفتاوی؛ بیروت: دارالکتب العربی، چ 1.
22. عدل، مصطفی (1342). حقوق مدنی؛ تهران: امیرکبیر، چ 1.
23. عمید، حسن (1369). فرهنگ عمید؛ تهران: امیرکبیر، چ 7.
24. فاتحی، زینب (1391). تحلیل انتقادی مفهوم قائم­مقامی در حقوق ایران و فقه امامیه؛ پایان­نامه­ی کارشناسی­ارشد با راهنمایی دکترمحمدمهدی الشریف، دانشگاه اصفهان.
25. فلاح­خاریکی، مهدی (1396). قواعد عمومی قراردادها و سقوط­تعهدات؛ تهران: دوراندیشان، چ 2.
26. قادری، نسیبه (1392). قائم­مقامی غیرقراردادی در حقوق موضوعه­ی ایران؛ پایان­نامه­ی کارشناسی­ارشد با راهنمایی دکترحمید ابهری، دانشگاه مازندران.
27. کاتوزیان، ناصر (1393). اعتبار امر قضاوت­شده در دعوای مدنی؛ تهران: میزان، چ 6.
28. کاتوزیان، ناصر (1376). حقوق مدنی؛ قواعد عمومی قراردادها، ج 3؛ تهران: سهامی انتشار، چ 2.
29. کشکولی، رسول (1396). مبانی حقوقی و آثار تسری داوری به اشخاص ثالث؛ مطالعه­ی تطبیقی در حقوق ایران، فرانسه و آمریکا؛ رساله­ی دکتری با راهنمایی دکترمحمود صادقی، دانشگاه تربیت­مدرس.
30. مافی، همایون (1397)، شرحی بر قانون داوری تجاری بین­المللی ایران؛ تهران، دانشگاه علوم قضائی، چ 2.
31. مافی، همایون و محمدحسین تقی­پور (1395). «ماهیت حقوقی نهاد داوری»، فصلنامه­ی پژوهش حقوق خصوصی، سال 6، ش 21، 205-177، (Doi: 10.22054/JPLR.2017.8140)
32. مافی، همایون و ریحانه روشنایی (1394). «آثار رأی داوری»، فصلنامه­ی فقه و تاریخ تمدن، شماره 446.
33. مامقانی، محمدحسن بن عبداللّه (1316ق). غایه الآمال فی شرح کتاب المکاسب و البیع، ج 9؛ قم: مجمع­الذخائر الإسلامیه، چ 1.
34. محمدی، سام (1388). «ماهیت تعهد به نفع شخص ثالث»، فصلنامه­ی حقوق، دوره­ی 39، ش 1، 287-271، (Doi: 20.1001.1.25885618.1388.39.1.13.7)
35. محمدی، عاصم و سیدحکمت­الله عسکری (1396)، «واکاوی مبانی، مفهوم و کارکرد نهاد قائم­مقامی در قراردادها در حقوق ایران و فرانسه»، فصلنامه­ی پژوهش حقوق تطبیقی، سال 21، ش 4، 162-133.
36. مدنی، جلال­الدین (1390). آیین دادرسی مدنی، ج 2؛ تهران: پایدار، چ 2.
37. معین، محمد (1386). فرهنگ معین؛ تهران: زرین، چ 3.
38. موسوی­گلپایگانی، محمدرضا (1413ق). هدایه العباد، ج 2؛ قم، دارالقرآن الکریم، چ 1.
39. مولودی، محمد (1382). آثار قرارداد نسبت به قائم­مقامان متعاقدین، رساله­ی دکتری با راهنمایی دکترحسن­علی درودیان، دانشگاه تهران.
40. پایگاه اینترنتی سامانه­ی آراء پژوهشگاه قوه­ی قضاییه به آدرس: https://www.Ara.Jri.ac.ir
41. نشست قضایی استان مرکزی، شهرستان زرندیه با عنوان «انتقال شرط داوری به روابط قائم­مقام یکی از طرفین قرارداد با طرف دیگر» در تاریخ 6/12/1399؛ قابل دسترسی در پایگاه اینترنتی:
https://davoudabadi.ir/page/5418736
42. Aubry, et Rau )1994(. Cours de Droit Civil Francais. T. 1, Par Et.re Ponsard, 7ed. Paris: T. IV, 6ed. Par Bartin.
43. Andrews, Geraldine & Richard Millett (2000). Law of Guarantees; London: Sweet & Maxwell Press, 3rd Edition.
44. Austmann, Andreas (1991). “Commercial Multiparty Arbitration: A Case-by-Case Approach”, 1 Am. Rev. Int'l. Arbitration 34, Vol. 1, No. 3; Available at: http://Blogs2.Law.Columbia.Edu/Aria/Issues/1-3/Commercial-Multi-Party-Arbitration-A-Case-by-Case-Approach-Vol-1-No-3/. (Last Visited: 25 March 2024)
45. Courtney, Tae (2008). “Binding Non-Signatories to International Arbitration Agreements: Raising Fundamental Concerns in the United States and Abroad Rich”, Richmond Journal of Global Law & Business, Vol. 8, Issue 4, 581-594.
46. Devitt, Thomas P. (1983), “Multiparty Controversies in International Construction Arbitrations”, International Lawyer, Vol. 17, No. 4; Available at: https://scholar.smu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3648&context=til.
47. Malaurie, Ph. Et Aynes, L. (2000), Les Obligations, 10 éme éd, Cujas, Paris.
48. Mestre, J. (1979). La Subrogations Personnelle, t. 160, Préf. Par Kayser, Bibl. Dr. Privé, GDJ.
49. Savaux, E. (2002). Subrogations Personnelle, Encyclopédie, Répertoire de Droit Civil, t.X.
50. Tymczyszyn, Irina & Claire Morel de Westgaver & Bryan Cave & Allan Van Fleet & McDermott Will & McDermott Emery & Mark A. Correro (2014). “Joining Non-Signatories to an Arbitration”, Practical Law Yearbook of International Busines; Available at: https://Uk.Practicallaw.Thomsonreuters.Com/6-275-4952?TransitionType= Default&contextData=(Sc.Default)&FirstPage=true. (Last Visited: 25 March 2024)
51. Weill, Alex Francios (1975), terré Dr.Civ, DALLOZ.
دوره 88، شماره 128
زمستان 1403
صفحه 61-87

  • تاریخ دریافت 06 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 07 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 19 اردیبهشت 1404
  • تاریخ اولین انتشار 19 اردیبهشت 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403