مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

چالش‌‌‌های تخصیص بهینه‌‌‌ منابع مالی به قوه‌‌‌ قضاییه در جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق اسلامی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران،‌ ایران
2 استادیار گروه حقوق عمومی و حقوق اقتصادی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری رشته حقوق جزا و جرمشناسی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
این مقاله با تکیه بر روش توصیفی تحلیلی به واکاوی چالش‌‌‌های تخصیص کارآمد و مدیریت صحیح منابع مالی در قوه‌‌‌ قضاییه جمهوری اسلامی ایران می‌‌‌پردازد. برابر یافته‌‌‌های این پژوهش، برخی از چالش‌‌‌های این حوزه عبارتند از: تخصیص منابع بدون توجه به برنامه‌‌‌های میان‌‌‌مدت و به صورت دل‌خواه، نبود معیاری برای سنجش عملکرد و کنترل نتایج، فقدان انضباط مالی، متاثر بودن فرایند بودجه‌‌‌ریزی از چانه‌‌‌زنی‌‌‌ها و مذاکرات فاقد پشتوانه علمی در سطح گسترده، اتکاء صرف بر بودجه‌‌‌ریزی افزایشی، عدم کاربست سیستم‌‌‌های حسابداری، فقدان شفافیت، مطلوب نبودن مکانیزم‌‌‌های نظارتی سایر قوا بر عملکرد مالی قوه ‌‌‌قضاییه، برداشت افراطی از مفهوم استقلال قضایی و مقاومت ساختار موجود در برابر اعمال اصلاحات در حوزه‌‌‌ عملکرد مالی. این عوامل سبب شده است تا ساختار بودجه‌‌‌ریزی قوه ‌‌‌قضاییه بهینه‌‌‌سازی و کارایی را برنتابد و فرایند بودجه‌‌‌ریزی بدون توجه به اصول علمی و منطقی صورت گیرد. مقاله برای گذار از این وضعیت نامطلوب، پیشنهادهایی را مطرح کرده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Challenges of Optimization of Resource Allocation in the Judiciary of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

RAHIM NOBAHAR 1
Mojtaba Ghasemi 2
fateme saffari 3
1 Associate Professor, Department of Islamic Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 Assistant professor, Shahid Beheshti University, Faculty of Law, Law and Economics, Department of Public Law and Economic Law, Tehran, Iran
3 PhD candidate, Shahid Beheshti University, Faculty of Law, Department of Criminal Law and Criminology, Tehran, Iran
چکیده English

The present study deals with challenges in the current structure of the Judiciary of the Islamic Republic of Iran regarding efficient allocation and proper management of financial resources. The findings of this descriptive and analytical study show that in effect the budgeting structure of Iran's Judiciary does not accept optimization and efficiency. Of major challenges of resource allocation are arbitrary allocation of resources regardless of long-term and middle-term planning, the lack of proper standards for measuring the performance of the plans and control of the results, the lack of fiscal discipline, the excessive influence of non-scientific bargaining and negotiations on the process of budgeting, relying merely upon incremental budgeting, failure to use of a suitable and efficient accounting system, the lack of accurate accounting information, the lack of transparency, and inefficiency of supervisory mechanisms of other powers on financial performance of the Judiciary. Also, the article proposes some suggestions and solutions to overcome such an undesirable situation.

کلیدواژه‌ها English

Judiciary of I.R.I
Independence of the judiciary
financial supervision
budgeting
judicial planning
فهرست منابع
الف. فارسی
اعتباریان، اکبر و عمادزاده، مصطفی و روحانی، علی، «بررسی نقش اطلاعات حسابداری در بودجه و بودجه­ریزی»،پژوهش حسابداری، سال سوم، شماره 10.
آقایی طوق، مسلم (1396)، استقلال مالی قوه قضاییه، چاپ نخست، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
آقایی طوق، مسلم (1395)، «بررسی وضعیت بودجه قوه قضاییه در پرتو اصول قانون اساسی»،تحقیقات قضایی (۱)، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
امیرکبیری، علیرضا و الماسی، حسن و محمودی، حسین (1393)، «بودجه­ریزی عملیاتی؛ ابزاری برای شفاف­سازی رابطه بین منابع مصرف شده و نتایج بدست آمده در سازمان»،ماهنامه کار و جامعه، شماره 174.
امیری، محسن و ویژه، محمدرضا (1393)، «اصول بنیادین ناظر بر تضمین استقلال قضایی در نظام حقوقی ایران با نگاهی به حقوق فرانسه»،پژوهش­های حقوق تطبیقی، دوره 18، شماره 3.
بابایی، حسن (1379)، بودجه­ریزی دولتی از نظریه تا سیاست، تهران: شرکت چاپ و نشر بازرگانی.
پژوهشکده حقوق خصوصی پژوهشگاه قوه­ قضاییه (1393)، مروری بر تجارب برخی از کشورها در اصلاحات قضایی، برگردان: فاطمه فتاحی‌منش و لیلی منفرد، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
تنگستانی، محمدقاسم (1397)، استقلال و مسئولیت قوه قضاییه، تهران: میزان.
تورپن، دومینیک (1382)، «قوه یا مقام قضایی»،برگردان: اسدالله یاوری، حقوق اساسی، سال نخست، شماره 1.
جلالی، محمد و تنگستانی، محمدقاسم (1393)، «نگاهی به اصل 75 قانون اساسی با تاکید بر آرا و نظرهای شورای نگهبان در مورد مصوبات مجلس شورای اسلامی تا دوره­ هشتم»، دانش حقوق عمومی، سال سوم، شماره 10.
 
حبیب‏زاده، محمدجعفر و کرامت، قاسم و شهبازی‏نیا، مرتضی (1389)، «استقلال قضایی در نظام حقوقی ایران با مطالعه تطبیقی»،پژوهش‏های حقوق تطبیقی، دوره 14، شماره 4.
حسن­آبادی، محمد و نجار صراف، علیرضا (1388)، مدل جامع نظام بودجه­ریزی عملیاتی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران.
حسینی، سیدمحمدرضا و فاتحی­زاده، محسن و تهرانی، ایمان (1391)، «اصل 75 قانون اساسی و اختیارات قوه قضاییه در بودجه­ریزی»،مجلس و راهبرد، سال نوزدهم، شماره 70.
خبرگزاری ایسنا (1399)، «گزارش جامع قوه­ی قضاییه در خصوص نحوه­ هزینه­کرد سود حساب­های سپرده­ دستگاه قضا»،
Available at: https://www.isna.ir/news/99031609310
دادگر، یدالله (1396)، اصول تحلیل اقتصادی خرد و کلان، چاپ هفتم، تهران: آماره.
دفتر مطالعات برنامه و بودجه (1381)، بودجه­ریزی در ایران: مسائل و چالش­ها، تهران: مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی.
دیوان محاسبات (1399)، گزارش تفریغ بودجه سال 1399 کل کشور،
Available at: https://www.dmk.ir/dorsapax/userfiles/file/1399.pdf
راسخ، محمد (1397)، نظارت و تعادل در نظام حقوق اساسی، چاپ پنجم، تهران: دراک.
رضایی، مهدی (1395)، «الزامات بودجه­ریزی عملیاتی در ایران»،پژوهش حقوق عمومی، سال هجدهم، شماره 51.
ریاضی، محسن و مهدوی ایزدی، میترا (1388)، «پیاده­سازی چارچوب میان­مدت هزینه­ای به منظور پیوند بین برنامه و بودجه در سازمان تامین اجتماعی»، در:‌ مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین­المللی بودجه­ریزی عملیاتی، جلد نخست، تهران: انتشارات مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران.
سلمانی سیبنی، مرضیه (1396)، «مطالعه استقلال قضایی در ایران با نگاهی به نظام قضایی ایالات متحده آمریکا»،جستارهای حقوق عمومی، سال نخست، شماره 2.
شیائوکامپو، سالواتور و توماسی، دانیل (1389)، مدیریت هزینه­های عمومی، برگردان: گروه مترجمان، به کوشش: محمد قاسمی و بهزاد لامعی، تهران: مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی.
صورت مشروح مذاکرات شورای بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (1369)، جلدهای اول و دوم.
صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (1358)، جلد سوم.
عزیزی، ابراهیم و امیری، محسن و ویژه، محمدرضا (1392)، «تاثیر روش انتخاب قاضی بر استقلال قاضی در حقوق ایالات متحده با نگاهی به حقوق ایران»، پژوهش­های حقوق تطبیقی، دوره 17، شماره 1.
فرج­وند، اسفندیار (1385)، فراگرد تنظیم تا کنترل بودجه، چاپ هفدهم، تبریز: فروزش.
فرزیب، علیرضا (1375)، بودجه­ریزی دولتی در ایران، چاپ دوم، تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی.
قاسمی، محمد و پناهی، علی و خضری، محمد و مخبر، عباس (1387)، بودجه­ریزی در ایران؛ بودجه و دست­اندرکاران (نظرسنجی)، تهران: مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی.
قاضی­خرم­آبادی، مهدی (1388)، «مدیریت شورایی قوه قضاییه احساس استقلال به قضات می­دهد»،ماهنامه قضاوت، شماره 58.
قلی­زاده، رحمانقلی (1391)، نظام بودجه­ریزی در ایران (نظریه و عمل)، تهران: چاپار.
لاینرت، یان (1387)، بودجه­ریزی در جهان؛ چهارچوب حقوقی نظام­های بودجه­ای (مطالعه تطبیقی)، برگردان: افشین خاکباز، تهران: مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی.
محنت­فر، یوسف و جعفری صمیمی، احمد (1392)، مبانی بودجه­ و برنامه­ریزی در ایران (تحلیلی بر بودجه و برنامه­ریزی در ایران)، تهران: نور علم.
مقیمیان بروجنی، فرشید (1398)، ایدئولوژی، استقلال و بی­طرفی قضایی، رساله دکتری، تهران: دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی.
موتمن، رحمت­الله (1382)، «مسئولان فعلی هم مقداری از راه صواب خارج گردیده­اند»،ماهنامه قضاوت، سال دوم، شماره21.
مومنی­پور، الهام (1394)، تحلیل اقتصادی مالکیت بر نفت در پرتوحقوق مالکیت کارآمد، پایان­نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی.
مهرپور، حسین (1393)، مختصر حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، چاپ پنجم، تهران:دادگستر.
نورث، داگلاس سی (1385)، نهادها، تغییرات نهادی و عملکرد اقتصادی، برگردان: محمدرضا معینی، چاپ دوم، تهران: سازمان مدیریت و برنامه­ریزی کشور.
ویانچی، امیر (1388)، «بررسی روند بودجه­ریزی عملیاتی از دیدگاه اقتصاد سلامت»،در:مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین­المللی بودجه­ریزی عملیاتی، جلد نخست، تهران: مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران.
ویلیامسون، الیور ای (1381«اقتصاد نهادگرایی جدید: دستاوردهای گذشته و نگاهی به فرارو»،برگردان: محمود متوسلی، مجله برنامه و بودجه، شماره73.
هاشمی، محمد (1386)، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلد دوم، چاپ چهاردهم، تهران: میزان.
هدایتی ظفرقندی، محمد (1396)، «نقش و کارکرد دیوان محاسبات در تحقق نظارت مالی»،ماهنامه پژوهش ملل، دوره دوم، شماره 18.
ب. انگلیسی
Boies, David (2006), “Judicial Independence and the Rule of Law”, Washington University Journal of Law and Policy, Volume 22, Number 57.
Burbank, Stephen B. (2007), “Judicial Independence, Judicial Accountability and Interbranch Relations”, The Georgetown Law Journal, Vol. 95: 909.
Cross, Frank B. (2003), “thoughts on goldilocks and judicial independence”, Ohio State Law Journal, Vol. 64: 195.
Danilet, Cristi (2008), “Independence and impartiality of justice–International Standards”, Romania.
Debeljak, Julie (1999), “Judicial Independence in the Modern Democratic State”, Reform Journal, Australian Law Reform Commission.
Ferejohn, John (1998), “Independent Judges, Dependent judiciary: Explaining Judicial Independence”, Hein Online.
Griffith, Gareth (1998), “Judicial Accountability”, NSW Parliamentary Library Research Service.
Gur-Arie, Mira & Wheeler, Russell (2001), “Judicial Independence in the United State: Current Issues and Relevant Background Information”, Federal Judicial Center, U.S.
International Commission of JURISTS (2007), International Principles on the Independence and Accountability of Judges, Lawyers and Prosecutors; A Practitioners Guide No. 1, Switzerland.
Office of democracy and governance (2002), Guidance for promoting judicial independence and impartiality, Technical publication series,U.S., available at: https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNACM007.pdf.
North, Douglass C. (1994), “Institutional Change: A Framework of Analysis”, book Social Rules.
Schiavo-Campo, Salvatore & Tommasi, Daniel (1999), Managing Government Expenditure, Asian Development Bank (ADB).
Ward, Tanya (2008), “independence, accountability and the Irish judiciary”, judicial studies institute journal, No. 1.
Warren,Roger K., “The Importance of Judicial Independence and Accountability”, National Center for State Court.
Wittrup, jesper (2010), “Budgeting in the era of judicial independence”, international journal for court administration.
دوره 88، شماره 127
پاییز 1403
صفحه 271-296

  • تاریخ دریافت 29 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 27 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 20 تیر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 آذر 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403