مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

چالش واژگانی قانون‌گذار «عدالت اداری» در ارتباط با خسارت

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه حقوق دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز
چکیده
فرایند تطور و قافله تغییر و اصلاح در صلاحیت دیوان عدالت اداری در ارتباط با موضوع مسؤولیت مدنی دولت، اخیراً وارد فاز جدیدی شده است. در اردیبهشت سال 1402، جدیدترین موردِ اصلاحات را نزد قانون‌گذار دیوان عدالت شاهد هستیم. به نظر می‌‌‌رسد در این اصلاحیه، با در نظر گرفتن استعمال واژگان تازه، قلمروی تازه‌‌‌ای برای صلاحیت دیوان تعریف شده است که شایسته توجه علمی است. نوشتار حاضر با درک چنین اهمیتی، در پاسخ به این پرسش که چالش‌‌‌های واژگانی قانون‌گذار «عدالت اداری» در چارچوب تبصره ۱ ماده 10 قانون دیوان عدالت اداری چیست، در پاسخ با استفاده از روش توصیفی تحلیلی، به این نتایج می‌رسد که: نخست، ابرواژگانِ مسؤولیت مدنی حکومت در این سند، «تخلف» و «اختصاصی» است و بدون فهم این واژه‌‌‌ها، امکان رمزگشایی و تبیین موضوع این نوع مسؤولیت ممکن نیست؛ دوم، تخلفِ موضوع این نوع مسؤولیت زمانی قابل تصور است که تخلف از «قانون» در کنار تخلف از «صلاحیت» اتفاق بیافتد؛ از این رو واژگان قانون و صلاحیت در اینجا یک کارویژه دارند و به ‌‌‌عنوان دو مقوله مستقل از هم مطرح نیستند؛ سوم، از آن‌جا که در صدر تبصره بر عام بودن صلاحیت دادگاه‌ها تصریح شده است، می‌‌‌توان چنین فرض کرد که در اصلاحات جدید، این محاکم مهم‌ترین نامزد خالقِ تئوری مسؤولیت مدنی حکومت در ایران هستند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Lexical Challenge of the Legislator of Administrative Justice in Connection with Damages

نویسنده English

Ayat Mulaee
Associate Prof. Department of Law, Faculty of Law & Social Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
چکیده English

The process of evolution and the series of changes and reforms in the jurisdiction of the Administrative Court of Justice in connection with the civil responsibility of the government has recently entered a new phase. In the way that in May 2023, we witness the most recent case of reforms by the legislator of the Court of Justice. It seems that in this amendment, taking into account the use of new words, a new territory has been defined for the jurisdiction of the court, which deserves scientific attention. The present article has addressed this question with the understanding of such importance: What are the lexical challenges of the legislator "administrative justice" in the framework of Note (1) of Article 10 of the Law of the Court of Administrative Justice? In answering this question using the descriptive-analytical method, the most important results are as follows: First; the keywords of the government's civil responsibility in this document are "violation" and "special" and without understanding these words, it is not possible to decipher and explain the issue of this type of responsibility. Secondly; Violation of the subject of this type of responsibility can be imagined when a violation of "law" occurs alongside a violation of "jurisdiction". Therefore, the words "law" and "jurisdiction" have a special function here and are not considered as two independent categories. Thirdly; since at the top of the note, it is specified that the jurisdiction of the courts is general, as a result, it can be assumed that in the new reforms, these courts are the most important candidates for creating the theory of government civil responsibility in Iran.

کلیدواژه‌ها English

Violation of Legal Duties
Violation of Special Duties
Article 10 of the Law of the Administrative Court of Justice
Civil Liability of the Government
Administrative Justice
فهرست منابع
ابوالحمد، عبدالحمید (1379)، حقوق اداری ایران، تهران: توس.
عباسی، بیژن (1390)، حقوق اداری، تهران: دادگستر.
غمامی، مجید (1376)، مسؤولیت مدنی دولتی نسبت به اعمال کارکنان خود، تهران: دادگستر.
طباطبائی، منوچهر (1385)، حقوق اداری، تهران: سمت.
مشهدی، علی (1395)، قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری در نظم حقوقی کنونی، تهران: خرسندی.
معاونت حقوقی، پیشگیری و پژوهش دیوان عدالت اداری (1402)، نوآوری‌های قانون جدید دیوان عدالت اداری، تهران: دیوان عدالت اداری.
موسی‌زاده، رضا (1389)، حقوق اداری، تهران: میزان.
نجابت­خواه، مرتضی(1390)، قانون دیوان عدالت اداری در نظم حقوقی کنونی، تهران: جنگل.
آقایی طوق، مسلم (1398)، «تحلیلی تاریخی بر دوگانگی فرایند رسیدگی به دعاوی مسؤولیت دولت در ایران»، پژوهش حقوق عمومی، سال بیست و یکم، شماره 62.
آیینه نگینی، حسین و ابریشمی راد، محمدامین (1401)، «نقش شعب دیوان عدالت اداری در رسیدگی به دعاوی مسؤولیت مدنی ناشی از تخلف دولت»، اندیشه‌های حقوق عمومی، سال دوازدهم، شماره ۱ (پیاپی ۲۲).
استوار سنگری، کورش (1400)، «حوزه صلاحیت دیوان عدالت اداری و دادگاه‌های عمومی در تبصره یک ماده 10 قانون دیوان عدالت اداری»، جستارهای حقوق اداری، سال اول، شماره 1 و 2.
امامی، محمد و واعظی، سیدمجتبی و رستمی، مریم (1400)، «تأملی بر استثنائات مسؤولیت مدنی دولت در نظام حقوقی ایران»، پژوهش‌های نوین حقوق اداری، سال  سوم، شماره ۶.
امیدیان، علیرضا و وحدتی شبیری، سیدحسن و سعیدی، محمدعلی (1401)، «توزیع مسؤولیت مدنی به میزان درجه تأثیر در تصادفات رانندگی با تکیه بر مواد 526 و 528 قانون مجازات اسلامی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 86، شماره 119.
حیدری، وحید و غمامی، سیدمحمدمهدی (1400)، «تقابل قاعده لا ضرر و قاعده احسان در مسؤولیت مدنی دولت»، اندیشه‌های حقوق عمومی، سال دهم، شماره ۲ (پیاپی ۱۹).
رحیمی، حبیب‌الله (1397)، «تحولات مسؤولیت مدنی دولت به سبب صدور و اجرای آرای قضایی با تصویب قانون مجازات اسلامی و قانون آیین دادرسی کیفری جدید»، پژوهش حقوق عمومی، سال بیستم، شماره 59.
صالحی مازندرانی، محمد (1394)، «مطالعه تطبیقی مبنا و ماهیت مسؤولیت مدنی دولت»، حقوق تطبیقی، جلد 11، شماره 1.
کاشانی، جواد (1395)، «مرجع صالح برای رسیدگی به دعوای مسؤولیت به طرفیت دولت»، دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره 73 و 74.
حیاتی، علی‌عباس (1398)، «بررسی و نقد قانون مسؤولیت مدنی در حقوق موضوعه کنونی ایران»، پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، سال نوزدهم، شماره ۱۲ (پیاپی ۷۶).
مولائی، آیت و لطفی، حسن (1397)، «تحلیل انتقادی نحوه اثبات ارکان مسؤولیت مدنی اداره در چارچوب ماده 10 قانون دیوان عدالت اداری»، مطالعات حقوقی، دوره ۱۰، شماره ۴.
مولائی، آیت و میراحمدی، فاطمه (1401)، «چالش‌های آرای هیئت‌های تشخیص مطالبات سازمان تأمین اجتماعی با تأکید بر آرای دیوان عدالت اداری»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 86، شماره120.
واعظی، سیدمجتبی (1394)، «معیار عمل حاکمیت در حقوق اداری ایران»، مطالعات حقوقی، دوره 7، شماره 2.
دوره 88، شماره 127
پاییز 1403
صفحه 221-242

  • تاریخ دریافت 14 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 04 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 07 اسفند 1403
  • تاریخ اولین انتشار 07 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403