مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

قابلیت استناد به قسامه در دعوای خسارت بدنی در دادگاه حقوقی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
دکتری حقوق خصوصی دانشگاه فردوسی مشهد و قاضی دادگستری، مشهد، ایران
چکیده
ادله اثبات توسط قانون‌گذار ایران در دو حوزه مدنی و کیفری به ‌طور مشخص متمایز گردیده است. برخی ادله مانند اقرار، شهادت و علم قاضی در مقررات مدنی و کیفری با کمترین تفاوت در جزئیات مورد تصریح قرار گرفته است، اما ادله‌ای مانند قسامه با تفسیری مضیق، فقط در مقررات کیفری ظهور یافته‌ است. اگر چه حقوق کیفری از حیث هدف، ماهیت و نظام دادرسی، خود را از حقوق مدنی متمایز نموده‌، لیکن تصور بهره‌گیری از نظام ادله یکسان در قلمروی مشترک دو حوزه امری بعید نیست. به همین جهت، با فراهم آمدن قابلیت مطالبه دیه در مرجع حقوقی، توسل به قسامه به عنوان یکی از روش‌های اثبات دعوا قابلیت طرح دارد. در این پژوهش با شیوه توصیفی و تحلیلی و ضمن بهره‌گیری از رویه قضایی، قابلیت طرح دعوای مطالبه دیه در دادگاه حقوقی بررسی می‌شود و بهره‌گیری دادرس حقوقی از قسامه به عنوان دلیل اثبات در موضوع دیات که نقطه تقاطع بین مرجع حقوقی و کیفری است، ارزیابی خواهد شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که منحصر نبودن ادله اثبات در امور مدنی، توانایی مطلق قاضی شرعی در رسیدگی به تمام امور بر اساس قواعد ثابت و امکان بسط تفکر دادرسی کیفری به دادرسی مدنی، بسترساز زمینه پذیرش قسامه به عنون دلیل اثبات در دادگاه حقوقی است، اما با توجه به عدم شایستگی دادگاه حقوقی در رسیدگی به اصل جنایت، لزوم تفسیر مضیق کارکرد نهاد قسامه و انحصار برخی ابزارهای کیفری به محاکم کیفری، باید از کارکرد قسامه به عنوان دلیل اثبات در دادگاه حقوقی چشم پوشید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Feasibility to Invoke Qasame in Civil Tribunals

نویسنده English

hamid afkar
Islamic Azad university of Mashhad
چکیده English

Evidence of proof has been clearly distinguished by the Iranian legislator in two area, civil and criminal. Some evidences such as confession, testimony and knowledge of the judge have been specified in civil and criminal regulations with the least difference in details, but some evidences such as Qasame have appeared with a narrow interpretation only in criminal regulations. Although criminal law has distinguished itself from civil law in terms of its purpose, nature and judicial system, the idea of using the same evidence system in the common domain of the two areas is not unlikely. For this reason, with the provision of the feasibility to demand Diya in the civil tribunals, invoking Qasame can be proposed as one of the means of proving the claim. In this research, with a descriptive and analytical method, while using the judicial procedure, the possibility to file a lawsuit for demanding Diya in the civil tribunals is endorsed, and following the adoption of this approach, the civil judge uses Qasame as a proof in the case of Diya, which is the intersection point between the civil and criminal tribunals, will be assessed. The findings of the research show that the non-exclusivity of evidence in civil matters, the absolute ability of the judge in handling all legal matters based on fixed rules, and the possibility of expanding the thinking of criminal proceedings to civil proceedings are the grounds for accepting Qasame as evidence in a civil tribunal; However, due to the incompetence of the civil court in dealing with the essence of the crime, the need for a narrow interpretation of the function of Qasame institution and the monopoly of some criminal tools to the criminal courts, the function of Qasame as a proof in the civil court should be abandoned.

کلیدواژه‌ها English

Qasame
Diya
Qesas
Proof of claim
Proof of crime. Civil tribunal

منابع

-        آشوری، محمد (1398). آیین دادرسی کیفری (با آخرین اصلاحات تا سال 1397). جلد 2. تهران:  انتشارات سمت.
-        آقابابایی، اسماعیل (1396). تعارض علم اجمالی با قسم و قسامه: نقدی بر ماده 477 قانون مجازات اسلامی. حقوق اسلامی. شماره 54. 113 135.
-        آقایی نیا، حسین (1399). حقوق کیفری اختصاصی جرایم علیه اشخاص (جنایات). تهران: میزان.
-        ابن اثیر (1399). النهایة فی غریب الحدیث والأثر. جلد 4. بیروت: المکتب العلمیه.
-        احمدی، امیر (1400). بازپژوهی فقهی و حقوقی قسامه. پژوهش‌های فقهی. شماره 3. 1055- 1076.
-        احمدی، انور (1394). رویکرد قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 به قسامه. حقوقی دادگستری. شماره 91. 7-35.
-        افکار، حمید (1400). استقلال و ارتباط دعاوی مدنی و جزایی جبران خسارت در نظام بیمه‌ای. رساله مقطع دکتری مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
-        افکار، حمید؛ معبودی، رضا (1400). رویکرد تقنینی و الزامات قضایی در مسئله پرداخت مازاد دیه زن توسط بیمه‌گر در پرتو ماده (10) قانون بیمه اجباری مصوب 1395. پژوهشنامه بیمه. شماره 144. 163 -190.
-        بجنوردی، سید محمد (1401). قواعد فقهیه. جلد 1.  تهران: مؤسسه عروج.
-        پور قاسمی، احمد؛ طباطبائی لطفی، عصمت‌السادات (1397). قسامه و نقش آن در اثبات جنایت از منظر فقه و حقوق موضوعه ایران. مطالعات فقهی و فلسفی.  شماره 34.  29 53.
-        جواهرکلام، محمد هادی (1401). مبانی و اصول جبران خسارت بدنی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
-        حر عاملی، محمدبن حسن (1416). تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة. جلد 22. قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث.
-        حیدری، الهام؛ فتحی، محمدجواد (1393). گستره اصل آزادی تحصیل دلیل در دادرسی کیفری ایران و انگلستان. مطالعات حقوقی. شماره 2. 1 33.
-        خاقانی اصفهانی، مهدی (1395). کشمکش میان رویکرد تعقلی و تعبدی به فقه جزایی: درآمدی بر سیاست جنائی دولت در ایران. فصلنامه دولت پژوهی.  شماره 8 . 81 115.
-        خدابخشی، عبدالله (1392). تمایز بنیادین حقوق مدنی و حقوق کیفری. تهران: شهردانش.
-        خطیب شربینی، محمدبن احمد (1415). مغنی المحتاج إلى معرفة معانی ألفاظ المنهاج. لبنان: دار الکتب العلمیة.
-        دیانی، عبدالرسول (1394). ادله اثبات دعوا در امور مدنی و کیفری. تهران: میزان.
-        سلیمی، محمد (1394). فلسفه تشریع قسامه در نظام قضایی اسلام. دادرسی. شماره 111. 10 -14.
-        شامبیاتی، هوشنگ (1384). حقوق جزای عمومی. جلد 2. تهران: مجد.
-        شمس، عبدالله (1395). ادله اثبات دعوا. تهران: دراک.
-        شهید ثانی (1413). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. جلد 15. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
-        صفایی، سید حسین؛ رحیمی، حبیب‌الله (1391). مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد). تهران: سمت.
-        عباسی سرمدی، مهدی؛ معین، وحید (1401). نقش قاضی در تحصیل دلیل و کشف حقیقت با نگاهی به اصول و قواعد آیین دادرسی مدنی فراملی. تحقیقات حقوقی بین‌المللی. شماره 57. 123 146.
-        علوی، ثمانه؛ خاتمی، سید جواد (1399). امکان سنجی بسندگی ادله علمی از اجرای قسامه در اثبات دعاوی کیفری. مبانی فقهی حقوق اسلامی. شماره 25. 237 265.
-        علیپور، عادل؛ گلدوزیان، حسین (1400). عزیمت غیرساختارمند نظام ادلّه اثبات کیفری به وادی کشف حقیقت با تأکید بر قسامه. مطالعات فقه و حقوق اسلامی. شماره 25. 359 390.
-        فرهودی‌نیا، حسن؛ محمدیاری، پگاه (1395). بحثی درباره دیه در پرتو تبصره 2 ماده 4 قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسیله نقلیه موتوری زمینی درمقابل اشخاص ثالث 1387. نشریه کانون وکلای دادگستری. شماره 41. 71-92.
-        قانت، عبدالباسط (1398). تعبد و تعقل در احکام شرعی از دیدگاه مذاهب اسلامی. مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی(فروغ وحدت). شماره 51. 31 43.
-        کاتوزیان، ناصر (1391). الزام‌های خارج از قرارداد (مسئولیت مدنی). جلد 1. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
-        گرجی، ابوالقاسم (1382). دیات. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
-        گلدوست جویباری، رجب؛ فرهمندفر، حیدر (1396). مطالعه تطبیقی ادله علمی در نظام دادرسی کیفری ایران و انگلستان با تاکید بر جرائم علیه تمامیت جسمانی. تحقیقات حقوقی. شماره 77. 205 228.
-        مجتهد سلیمانی، ابوالحسن؛ آگاه‌پور، مریم (1401). چالش‌های نهاد قسامه؛ امکان و امتناع جایگزینی آن در حقوق کیفری ایران. پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی. شماره 67. 218-231.
-         محقق داماد، سید مصطفی (1389). قواعد فقه (4) بخش جزایی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
-        مختاری، رحیم (1397). اثر حاکمیت نوع نظام ادله‌ای بر هدف دادرسی مدنی در حقوق ایران. حقوقی دادگستری. شماره 101. 167 186.
-        مرعشی شوشتری، سید محمدحسن (1427). دیدگاه‌های نو در حقوق، جلد 1. تهران: میزان.
-        مطهری، مرتضی (1388). فقه و حقوق (مجموعه آثار). جلد 20. قم: انتشارات صدرا.
-        مکارم شیرازى، ناصر (1429). رساله توضیح المسائل. قم: انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب علیه‌السلام.
-        میرمحمد صادقی، حسین (1399). حقوق کیفری اختصاصی(3): جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص. تهران: میزان.
-        ناظریان، محمدقاسم؛ محمدی‌نیا، امید (1398‌). مبانی فقهی قسامه و نحوه اجرای آن در حقوق موضوعه ایران. تحقیقات حقوقی آزاد. شماره 48. 185 199.
-        نجفی، محمدحسن (1432). جواهرالکلام. جلد 42. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
-        نوبهار، رحیم (1398). مکان‌یابی مقررات کیفری در فقه و پیامدهای روش شناختی آن. تحقیقات حقوقی آزاد. شماره 85. 169 194.
-        نوربها، رضا (1385). زمینه حقوق جزای عمومی. تهران: گنج دانش.
-        هاشمی شاهرودی، سید محمود (1419). بایسته‌های فقه جزا. تهران: میزان.
دوره 88، شماره 127
پاییز 1403
صفحه 175-198

  • تاریخ دریافت 10 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 30 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 22 آبان 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 آذر 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403