مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

مداخله‌گری کیفری برای احیای حقوق عامه در نظام حقوقی ایران؛ چرایی و چالش‌ها

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترا حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی. دانشکده حقوق
2 استاد دانشگاه و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی
چکیده
بند 2 اصل یکصد و پنجاه و ششم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران از وظایف قوه قضاییه را احیای حقوق عامه اعلام کرده است و لذا لازم است در راستای شناسایی سازِکارهای تحقق عینی و عملیاتی آن اقدام شود. از جمله این سازِکارها، مداخله‌گری کیفری دولت در معنای عام و قوه قضاییه در معنای خاص است. این نوع مداخله، از یک سو با جرم‌انگاری رفتارهای نقض‌کننده حقوق عامه و کیفرگذاری برای آن‌ها و از سوی دیگر، با پیش‌بینی دادگاه‌ها و فرایندهای قضایی ویژه و افتراقی به منظور رسیدگی سریع و قاطعانه به موارد نقض حقوق عامه به‌ویژه در صورت ارتکاب از سوی کارگزاران حاکمیتی و تعیین ضمانت اجراهای بایسته و موثر برای این قبیل رفتارها تحقق می‌یابد. از سوی دیگر، شاخص‌های خاصی می‌توان برای این سطح مداخله‌گری در نظر گرفت. در پژوهش حاضر، پس از بررسی مفهوم حقوق عامه و چیستی و چرایی مداخله کیفری برای صیانت از حقوق عامه، شاخص‌های عمده و چالش‌های فراروی این مداخله‌گری مورد بحث قرار می‌گیرد. یافته پژوهش حاضر، آن است که یکی از سازِکارها برای احیای حقوق عامه، مداخله‌گری کیفری است و به منظور اعمال و تضمین این نوع مداخله، جرم‌انگاری‌های افتراقی و پیش‌بینی سازِکارهای قضایی ویژه برای رسیدگی بدون اغماض به موارد نقض حقوق عامه ضروری است. تصویب قانون جامعی در موضوع، دادخواهی‌پذیر کردن موارد نقض حقوق عامه و تأسیس و استقرار دادگاه قانون اساسی پیشنهاد می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Criminal Intervention to Restore Public Rights in Iranian's Legal System; Why and Challenges

نویسندگان English

Zahra Shiri 1
bafger shamloo 2
1 PhD Student
2 professor
چکیده English

Clause 2 of Article 156 of the Constitution of the Islamic Republic of Iran declares the restoration of public rights as one of the duties of the judiciary and therefore, it is necessary to identify mechanisms for its objective and operational realization. Among these mechanisms is the criminal intervention of the government in a general sense and the judiciary in a specific sense. This type of intervention, on the one hand, by criminalizing behaviors that violate public rights and punishing them and then again, by predicting special and differential courts and judicial processes in order to deal quickly and decisively with cases of violations of public rights Especially if it is committed by the government officials and the guarantee of necessary and effective executions is realized for such behaviors. On one side, certain indicators can be considered for this intervention level. In the current research, after examining the concept of public rights and what and why criminal intervention is for the protection of it, the main indicators and challenges facing this intervention are discussed. The finding of the present research is that one of the mechanisms for the restoration of public rights is criminal intervention, and in order to apply and guarantee this type of intervention, differential criminalizations and the provision of special judicial mechanisms are necessary to deal with violations of public rights without complacency. As a solution, it can be suggested to adopt a comprehensive law on the protection of public, and the establishment and establishment of the Constitutional Court in Iran's legal system.

کلیدواژه‌ها English

Public Rights
Criminal Intervention
Revival of Public Rights
Iranian's Legal System
Differential Procedures
فهرست منابع
الف. فارسی
·        اردبیلی، محمدعلی (1398)، حقوق جزای عمومی، جلد نخست، چاپ چهل و سوم، تهران:  میزان.
·        افشاری، فاطمه و پتفت، آرین (1400)، «موانع احیاء حقوق عامه در حقوق ایران و راهکارهای تحقق مطلوب آن»، فصلنامه دانش حقوق عمومی، دوره دهم، شماره 33.
·        اندرسون، سوزان لی (1385)، فلسفه جان استوارت میل، برگردان: خشایار دیهیمی، چاپ دوم، تهران: طرح نو.
·        بالوی، مهدی (1384)، دولت مدرن حق‌بنیاد و حقوق بشر، رساله دکتری حقوق عمومی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
·        بودنهایمر، ادگار (1387)، درآمدی بر تئوری مصلحت عمومی، در: حق و مصلحت، برگردان: محمد راسخ، چاپ ششم، تهران: خط نوش.
·        بیات کمیتکی، مهناز (1385)، ارزیابی مفهوم مصلحت عمومی در قوانین اساسی مشروطه و جمهوری اسلامی ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق عمومی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
·        بیگلربیگی، کیان (1398)، «سازوکارهای رفع موانع احیاء حقوق عامه در قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران»، مجله حقوق بشر و شهروندی، شماره 8.
·        پژوهشگاه قوه قضاییه (1398)، صیانت از حقوق عامه در ساختار دیوان عدالت اداری،چاپ نخست، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
·        پورحسنی میبدی، احسان (1389)، کارکرد قوه قضاییه در زمینه احیاء حقوق عامه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق عمومی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
·        تنگستانی، محمدقاسم (1394)، درآمدی بر مسئولیت قوه قضاییه در احیاء حقوق عامه با تأکید بر وظایف سازمان­ها و نهادهای عمومی(گزارش پژوهشی)، چاپ نخست، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
·        تنگستانی، محمدقاسم و مرادی برلیان، مهدی و مهرآرام، پرهام (1397)، گفتارهائی در باب حقوق عامه و احیاء آن، چاپ نخست، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
·        جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1389)، ترمینولوژی حقوق، چاپ سی و ششم، تهران: گنج دانش.
·        دادیار، هادی (1391)، نقش دادستان در حفظ حقوق عامه و چالش­های قانونی و اجرائی آن، رساله دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه تهران (پردیس قم).
·        سلطانی، سیدناصر (1393)، جرائم علیه حقوق اساسی ملت، چاپ نخست، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
·        شعمی، محمد (1392)، درآمدی بر جرم­انگاری و جرم‌زدایی، چاپ نخست، تهران: جنگل.
·        عباسی، محمود و همکاران (1398)، حقوق شهروندی: از حقوق ملت تا احیاء حقوق عامه، چاپ نخست، تهران: حقوقی.
·        غمامی، سیدمحمدمهدی (1397)، «الگوی احیاء حقوق عامه با تحول در نظام هنجارها و ساختارهای قضایی»، مجله حقوق اسلامی، سال پانزدهم، شماره 58.
·        فاورو، لویی (1396)، دادگاه‌های قانون اساسی، برگردان: علی‌اکبر گرجی ازندریانی، تهران: جنگل.
·        قاری سید فاطمی، سیدمحمد (1394)، حقوق بشر در جهان معاصر، دفتر یکم، چاپ هشتم، تهران: جنگل.
·        قاسمی، احمد (1398)، نشست احیاء‌ حقوق عامه؛ از مفهوم تا اجرا، چاپ نخست، تهران: معاونت پژوهشی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری.
·        قاسمی، غلامعلی و همکاران (1401)، «تحلیل نهادهای حقوقی حقوق عامه و حقوق جمعی از منظر اندیشمندان اسلامی و غرب»، مجله پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، دوره 9، شماره 3 (پیاپی 33).
·        کبگانی، محمدحسن و همکاران (1399)، گزارش کارشناسی نقد و بررسی لایحه صیانت از حقوق عامه، چاپ نخست، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
·        گرجی ازندریانی، علی‌اکبر (1393)، در تکاپوی حقوق اساسی، چاپ ششم، تهران: جنگل.
·        محمودی جانکی، فیروز (1382)، اصول و مبانی جرم‌انگاری، رساله دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، تهران: دانشگاه تهران.
·        مرادی برلیان، مهدی (1396)، «جایگاه و صلاحیت­های نهاد دادستانی در نظم حقوقی ایران از منظر حقوق عمومی با نگاه ویژه به احیاء حقوق عامه))، چاپ نخست، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
·        مرندی، الهام (1400)، «سیاست جنایی مشارکتی در احیاء حقوق عامه با بهره از سازمان­های مردم‌نهاد»، دیدگاه‌های حقوق قضایی، دوره 26، شماره 96.
·        موسی زاده، ابراهیم و همکاران (1402)، «کاربست نظریه احیای حقوق عامه در دادرسی اداری؛ مطالعه آرای موسسان اساسی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 87، شماره 123.
·        نقره‌کار، محمدصالح (1388)، نقش دادستان در صیانت از حقوق عامه، چاپ نخست، تهران: جنگل.
·        نیکونهاد، حامد (1393)، «مفهوم امت در حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه دانش حقوق عمومی، شماره 9.
·        هداوند، مهدی و همکاران (1401)، «شناسایی حق های رفاهی در قوانین اساسی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 86، شماره 120.
ب. انگلیسی
·        Barry, B. )1990(, Political Argument, London: Harvester Wheat sheaf.
·        Barry, B. )1997(, The Public Interest, in political Philosophy edited by A. Quinton, London: Oxford University Press.
·        Oakeshott, Michael )1996(, The Politics of Faith and Politics of Scepticism, edited by Timothy Fuller, New Haven: Yale University Press.
دوره 88، شماره 126
تابستان 1403
صفحه 361-387

  • تاریخ دریافت 06 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 24 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 26 خرداد 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403