مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

جبران صدمه بر زیبایی در فقه عامه و امامیه؛ با نگاهی به رویه قضایی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری حقوق خصوصی، قاضی دادگستری تهران
2 دکتری حقوق خصوصی، رئیس پژوهشگاه قوه قضاییه
چکیده
در صورت ایراد صدمه بدنی عمد، غیر عمد یا خطای محض، شارع مقدس و به تبع آن مقنن، قصاص عضو، دیه یا ارش عضو یا منفعت آن را ثابت دانسته است، اما جبران نقص زیبایی به صورت صریح در قانون بیان نشده و بهبودی صدمات همراه با کراهت منظر تبیین نگردیده است؛ همچنین مستندی برای این‌که آیا زیبایی منفعت محسوب می‌شود یا خیر، در دست نمی‌باشد؛ بنابراین معلوم نیست که آیا افزون بر دیه مقدر عضو می‌توان منافع منقصت در زیبایی را مطالبه نمود؛ یا در جایی که عضو دیه مقدر ندارد، آیا امکان دریافت ارش یا افزون بر آن فراهم است یا خیر؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها، این نوشتار با مراجعه به منابع کتابخانه‌ای فقه عامه و اهل تشیع و با شیوه توصیفی تحلیلی نتیجه می‌گیرد که فقهای عامه «تفویت منفعت و تفویت جمال» را با هم یا جدای از یکدیگر سبب دیه یا ارش می‌دانند؛ در فقه شیعی متقدمین به صراحت متعرض موضوع نشده‌اند؛ بعضی از متاخرین قائل بر عدم امکان مطالبه زیان ناشی از نقص زیبایی هستند و برخی قائل به تفکیک میان عضوی که دیه مقدر دارد شده‌اند. نتیجه آن‌که، یکی از دلایل وجود دیه اعضا و منافع در شرع، نقص جمال است و این امری مفروض است؛ بدون آن‌که در قانون تصریحی به آن شده باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

compensating damage to beauty in Sunni and Imamiyyah jurisprudence with a review of judicial precedent

نویسندگان English

abas niazi 1
mahdi hadi 2
1 Judge of Tehran, University lecturer
2 the judiciary
چکیده English

In case of bodily injury, whether intentional or unintentional, or simple mistake (pure mistake), the holy legislator )Holy Sharia, Allah as the law-giver) and according to it the legislator, has determined the limb retaliation, the limb blood money or corporal crimes compensation, or its benefit. However, compensation for beauty is not explicitly stated in the statute, and the recovery of injuries along with the ugliness of the face has not been explained, and there is no document on whether beauty is a benefit. Therefore, it is not known whether it is possible to claim compensation for the loss or decrease in beauty, in addition to the fixed blood money of the limb, or where the limb does not have the fixed blood money, is it possible to receive corporal crimes compensation or more than that or not? To answer these questions, reference was made to the library sources of Sunni and Shiite jurisprudence with a descriptive-analytical method. And it became clear that Sunni jurists consider " destruction of benefit and destruction of beauty" together or separately from each other as the cause of blood money or corporal crimes compensation. And in the Shiite jurisprudence, the early ones have not explicitly addressed this issue, and some of the later ones believe that it is not possible to claim compensation due to beauty defects, and some have believed that there is a distinction between the limb that is entitled to specified blood money. The result is that one of the reasons for the existence of limb blood money and blood money of limb benefits in Sharia is decrease or loss of beauty, and this is assumed without being explicitly stated in the law.

کلیدواژه‌ها English

Beauty Defect
Corporal Crimes Compensation
Blood Money
Civil Liability
منابع
§       ابن رشد قرطبی، محمد (۱۴۱۹)، بدایه المجتهد- المصادر الفقهیه، گردآوری: علی­اصغر مروارید، جلد ۳۹، بیروت: مؤسسه فقه الشیعه، چاپ نخست.
§       ابن قدامه، عبدالله بن احمد (1419)، الکافی فی الفقه ابن حنبل- المصادر الفقهیه، جلد ۴۰، بیروت: دارالکتاب اعلمیه.
§       موسوی خمینی، سید روح اللّه (بی تا)، تحریر الوسیله، جلد 2،چاپ اول، قم: مؤسسه دار العلم.
§       امامى، سید حسن (1380)، حقوق مدنى ، جلد4 ، چاپ نهم، تهران: انتشارات اسلامیه.
§       بای حیسنعلی (1390)، پرسمان فقهی قضایی، جلد2، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی قضا
§       بروجرى، آقا حسین طباطبایى (1429 ه‍ ق) ، منابع فقه شیعه، برگردان: حسینیان قمى، مهدى  صبورى،  31 جلد، ، تهران، اول ایران، انتشارات فرهنگ سبز
§       بهجت فومنى، محمد تقى 1428 ه‍ ق ، استفتائات،  جلد4، دفتر حضرت آیت الله بهجت، قم - ، اول، ایران
§       بهمن پوری، عبداله؛ (1398)، «تحلیل فقهی مسئولیت ناشی از ورود خسارت بر زیبایی و کارکرد ثانوی اعضا»، پژوهشنامه حقوق کیفری، سال دهم، شماره دوم ، پاییز و زمستان،29-54.
§       پروین، فرهاد، (1382)، خسارت معنوی در حقوق ایران، چاپ دوم، تهران، انتشارات ققنوس.
§       حاجی ده­آبادی، احمد، قاعده دیه اعضا در فقه امامیه و اهل سنت، مجله فقه و حقوق، سال اول، پاییز 1383

§       خامنه‌ای، سید علی (1379)؛ تقریرات درس خارج فقه؛ کتاب القصاص، بررسى حکم نصف بودن دیه زن، قابل‌دسترس در پایگاه اینترنتی نشر و حفظ آثار آیت اله خامنه‌ای www.leader.ir،.

§       موسوی خمینى، سید روح الله، (بی تا)، تحریر الوسیله،  جلد2، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم.
§       دهقانی نرگس، آهنگران، محمد رسول، نقدی دورباطی، مریم، صالحی کریم،(1401) «چالشهای جزایی تعیین میزان دیات با تأکید بر کارشناسی های پزشکی قانونی»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی ، سال 14،شماره 29، زمستان،  252-276.
§       سادات حسینی سید عباس (1394)، «تاملی برنحوه کارشناسی ضرب و جرح ها در پزشکی قانونی ایران» ،فصلنامه حقوق پزشکی ،سال نهم، شماره سی ودوم، بهار53-77.

§       شافعی، محمدبن ادریس(1419)، الامّ، المصادر الفقهیه، ج40، دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع، بیروت.

§       شیرازی، ابراهیم بن محمد(1419)، المهذّب، المصادر الفقهیه، ج40، دار المعرفة: بیروت.
§       طوسی  أبو جعفر محمد بن الحسن ، 1407، التهذیب ج 10، دار الکتب الإسلامیة، تهران.
§       طوسی، أبو جعفر محمد بن الحسن1387، ‏الخلاف المبسوط فی فقه الامامیه، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریه ، ج7،تهران.
§       طوسی، أبو جعفر محمد بن الحسن(1409)، الخلاف، ‏ ج‌5، مؤسسه النشر الإسلامی التابعه لجماعه لمدرسین: قم.
§       عباسی، محمود و کلهرنیاگلکار، میثم و رضایی یکدانگی، محسن (1391)، «تعهدات و الزامات جراحان زیبایی و ترمیمی در گستره حقوق پزشکی» ،فصلنامه حقوق پزشکی، دوره ، شماره22 ، صص13-50
§       غنیمی، عبدالغنی (1399) ، اللباب فی شرح الکتاب، چاپ چهارم، ج3، بیروت: دار الکتاب العربی.
§       فاضل لنکرانی، محمد فاضل موحدى، (بیتا) جامع المسائل (فارسى - فاضل)، دو جلد، یازدهم، قم: انتشارات امیر قلم.
§       فقهی محمدرضا (1390)، پرسمان فقهی قضایی، ج4، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی قضا.
§       کاشانی، علاءالدین بن مسعود،(1419)، بدایع الصنایع، ج39، بیروت، المصادر الفقهیة.
§       کلینی، أبو جعفر محمد بن یعقوب (1407)،‏  الکافی، ج 7 ، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
§       گنجینه استفتات قضایی، (بی تا)، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی قضا.
§       گودرزی فرامرز (1377)،پزشکی قانونی، چاپ اول اینشتاین، تهران
§         مازح، یاسر، جزیری، عبدالرحمن، عریض، علی حسن، و غروی، محمد. (۱۴۱۹)، الفقه علی المذاهب الاربعه و مذهب اهل البیت علیهم السلام. ۵ ج. بیروت: دار الثقلین.
§       مالک بن انس، (1419)، المدونه الکبری، المصادر الفقهیه، ج 39، بیروت: دار الکتب العلمیه.
§       معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری، مجموعه قوانین و مقررات جرایم و مجازاتها، (1388)، ج1،تهران: چاپ ریاست جمهوری.
§       محدث نوری، میرزا حسین (1408)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل‏ ، بیروت: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث‏. ‏

§       مطهری، مرتضی (1377)، فلسفه اخلاق، تهران، انتشارات صدرا.

§       مکارم الشیرازى، ناصر(1422)، بحوث فقهیة هامة؛ چ 1، قم: مدرسة الامام على بن ابى‏طالب(ع).

§       منتظرى حسین على (1367)، مبانى فقهى حکومت اسلامى، مترجم: صلواتى، محمود و شکورى ، 8 جلد، قم: مؤسسه کیهان.
§       الموسوعة الفقهیه الکویتیه(1402)، وزارة الأوقاف والشئون الإسلامیة، الکویت، مصر: مطابع دار الصفوة.

§       مهر پور، حسین(1378)، «بررسی تفاوت دیه زن و مرد در قانون مجازات اسلامی و مبانی فقهی آن»؛ پژوهشنامه متین، بهار،35-64.

§       میرسپاسی، برونس (1401)، «خسارت اخلاقی یا زیبایی شناسی ضرر و زیان زیبایی» مجله پزشکی قانونی ایران، دوره چهارم، شماره ، 25 صص .33-1347،20
§       میرشکاری عباس،حسینی فاطمه سادات(1401) «ماهیت حقوقی و نحوه ارزیابی زیان به زیبایی ناشی از صدمه بدنی»، مطالعات حقوقی، دوره چهاردهم شماره سوم،صص 25-65پاییز.

§       میرمدرسی، سید موسی(1392)، «مفهوم و ماهیت دیه از منظر فقه و حقوق اسلامی»،  نشریه کاوشی نو در فقه اسلامی، ش 77.

§       نظری توکلی؛  نادری پارسا. (1398)، «تحلیل فقهی ـ حقوقی چگونگی جبران خسارت «نقص زیبایی» در جرائم منجر به سوختگی»، نشریه فقه پزشکی، شماره 38-39 بهار و تابستان
§       نقیبی، سید ابوالقاسم و کلهرنیا گلکار، میثم و صدرطباطبایی، سیدمحمدعلی (1394)، «واکاوی موضوع شناسی و مستندات حکم شناسی جراحی زیبایی»، فصلنامه اخلاق زیستی، دوره 5 شماره ،16صص77-112،
§       دهخدا، علی اکبر (1384)، لغت نامه دهخدا، روایت دوم، تهران: دانشگاه تهران.
§       نیازی، عباس، سعید جوه (1401)، «اهلیت تجاری در حقوق ایران و فرانسه»، حقوقی دادگستری، دورە هشتاد و ششم ، شمارە یکصد و هجدهم، تابستان369-388.
§  Malkin, Ian (1985) Unequal Treatment of Personal Injuries, 17 Mel. U.L.Rev, pp.684-713.
 
§       تارنمای www.leader.ir
دوره 88، شماره 126
تابستان 1403
صفحه 115-138

  • تاریخ دریافت 14 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 02 مهر 1402
  • تاریخ پذیرش 20 خرداد 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403