مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

نرم‌افزار متن‌باز؛ حقوق مالکیت فکری یا حقوق قراردادها

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
عضو هیأت علمی دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران
چکیده
برنامه‌های رایانه‌ای به دلیل اهمیتی که در زندگی روزمره انسان کنونی دارد و به سبب تلاش و هزینه‌ای که برای تولید آن می‌شود، نیازمند حمایت حقوق مالکیت فکری است؛ با این حال، امروزه جنبش‌هایی به وجود آمده‌ است که دسته‌ای از این برنامه‌ها را از شمول نظام اقتصادی مالکیت فکری خارج و به صورت متن‌باز منتشر می‌کند. این جنبش‌ها معتقد به آزادی کاربران در توسعه نرم‌افزار و بهره‌برداری از آن هستند و از این رو، درون نرم‌افزار شروط قراردادی هست که بهره‌بردار از برنامه با به کارگیری آن، قرارداد را می‌پذیرد و در تغییر نرم‌افزار و انتشار آن، ملزم به آن شروط است. برخی دادگاه‌های خارجی، این‌گونه نرم‌افزارها را درون نظام مالکیت فکری جای می‌دهند و تابع احکام آن می‌دانند، اما بیشتر حقوق‌دانان این حمایت‌ها را تابع نظام قراردادها به شمار می‌آورند.
این نوشتار بر اساس مبانی حقوق ایران، مشروعیت انعقاد این نوع قراردادها را و این‌که در کدام دسته از قراردادهای سنتی قرار می‌گیرد، مورد بررسی قرار می‌دهد. یافته تحقیق، احراز صحت چنین قراردادهایی با لحاظ احکام خاص خود است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Open-Source Software: An Examination of Intellectual Property Law versus Contract Law

نویسنده English

Abdollah Rajabi
University of Tehran
چکیده English

The imperative for the protection of intellectual property rights concerning computer programs arises from their pivotal role in modern society and the considerable resources invested in their development. However, there are ongoing movements advocating for the release of certain software outside the traditional economic paradigm of intellectual property, promoting the concept of open-source software. Advocates of these movements emphasize the importance of user freedom in both the development and application of software. As a result, users must accept specific contractual terms when utilizing the software, which regulate modifications and redistribution. While some international courts classify such software within the intellectual property framework and subject it to applicable legal rules, a majority of legal scholars contend that these protections are more appropriately situated within the realm of contract law. This article investigates the validity of such contracts within the context of Iranian law, assessing their classification among conventional contract types. The research ultimately concludes by affirming the legitimacy of these contracts based on their intrinsic stipulations.

کلیدواژه‌ها English

Software
Open Source
Intellectual Property
Contract
License
Economic Right
فهرست منابع:
الف. فارسی
§              برنا، فرزاد و محرمی، اباذر (1391)، «آسیب‌شناسی قوانین و مقررات مرتبط با حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای در مواجهه با قوانین بین‌المللی»، فصل­نامه مطالعات بین‌المللی پلیس، سال دوم، شماره 
§              جعفرزاده، میرقاسم و رحمان عمروانی (1393)، «لیسانس نرم‌افزارهای اپن‌سورس و حقوق رقابت: تعاملات و تعارضات» فصل­نامه تحقیقات حقوقی، شماره 68
§              جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1388)، الفارق (دایره‌المعارف عمومی حقوق)، جلد اول، تهران: انتشارات گنج دانش، چاپ دوم[H1] 
§              جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1380)، فلسفه حقوق مدنی، جلد اول، ،تهران: انتشارات گنج دانش، چاپ اول.
§              جمالی، محمدی، قاسم (1401)، «دیالکتیک پایایی و پویایی حقوق در رهیافت نظریه اصول حقوقی با نگاهی به رویه قضایی»، فصل‌نامه حقوقی دادگستری، شماره 119.
§              حبیبا، سعید و شاکری، زهرا (۱۳۹۱)، «کپی‌لفت، نقابی بر سیمای حقوق مالکیت ادبی و هنری»، فصلنامه حقوق، مجله ‏دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 2، شماره 2.
§              رجبی، عبداله (1400)، حقوق رایانه (حمایت حقوقی از برنامه‌های رایانه‌ای)، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ اول.
§              رجبی، عبداله (1396)، «حقوق فکری محصولات پدید آمده از غیر انسان»، مجله حقوق خصوصی، دوره 14، شماره 2.‏
§              رجبی، عبداله و سید حسین حسینی (1401)، ضرورت شناسایی احقاق شخصی حق؛ با تأکید بر حق فکری، مجله حقوقی دادگستری، دوه 86، شماره 19.
§              رهبری، ابراهیم (1393)، حقوق انتقال فناوری، تهران: سمت، چاپ دوم.
§              زرکلام، ستار (1384)، حقوق مالکیت ادبی هنری، تهران: سمت، چاپ نخست.
§              زرکلام، ستار و محوری، محمد حسن، (1394)، حمایت حقوقی از پدیدآورندگان نرم افزار، تهران: سمت، چاپ اول.
§              زرکلام، ستار، نظام‌الملکی، جعفر و طلوع، سید محسن (1395)، «تحلیل و ارزیابی حمایت از نرم‌افزار در نظام نظام حقوق مالکیت فکری و نظام متن‌باز»، مجله حقوق تطبیقی، دوره 3، شماره 2.
§              شبیری زنجانی، سید حسن و نظام‌الملکی، جعفر (1396)، «مبانی رویکرد حقوقی متن‌باز در اسناد بین‌المللی حقوق بشر و ارزیابی قابلیت استناد به آنها در فقه امامیه و حقوق ایران»، فصلنامه پژوهشی تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره 4.
§              شهیدی، مهدی (1382)، حقوق مدنی (تشکیل قراردادها و تعهدات)، جلد اول، تهران: مجمع علمی فرهنگی مجد، ، چاپ سوم.
§              شیروی، عبدالحسین (1396)، حقوق قراردادها (انعقاد، آثار و انحلال)، تهران: سمت، چاپ اول.
§              صادقی نشاط، امیر، (1389)، حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای کامپیوتری، تهران: میزان، چاپ دوم.
§              قاجار قیونلو، سیامک (1391)، مقدمه حقوق سایبر، تهران: میزان، چاپ نخست.
§              کاتوزیان، ناصر (1376)، حقوق مدنی (قواعد عمومی قراردادها)، ج. اول، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم.
§              کلمبه، کلود (1385)، اصول بنیادین حقوق مؤلف و حقوق مجاور در جهان، ترجمه علیرضا محمدزاده وادقانی، تهران: نشر میزان، چاپ اول.
§              محقق داماد، سید مصطفی، قنواتی، جلیل، وحدتی شبیری، سیدحسن و عبدی‌پور، ابراهیم (1393)، حقوق قراردادها در فقه امامیه، جلد دوم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ سوم.
§              مغنیه، محمدجواد، 1395، ترجمه و تحریر فقه‌الامام جعفرالصادق (ع): کتاب‌البیع تا پایان کتاب خیارالتأخیر، زیر نظر فائزه عظیم‌زاده اردبیلی، تهران: دانشگاه امام صادق (ع)، چاپ اول.
ب.  عربی
§               طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم، 1378، حاشیه‌المکاسب، ج. 1. قم.[H2] 
§              سید محمدجواد عاملی، 1424 ق، مفتاح‌الکرامه فی شرح قواعد العلامه، تحقیق و تعلیق الشیخ محمد باقر الخالصی، الاولی.
§              الشیخ‌الجواهری، 1368، جواهرالکلام، ج. 22، تحقیق و تعلیق و اشراف شیخ علی آخوندی، قم، چاپ نهم.
§              موسوی خمینی، سید روح الله (1379)، تحریرالوسیله، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
 
§    Van Rooijen, Ashvin (2010), the Software Interface between Copyright and Competition Law: A Legal Analysis of Interoperability in Computer Programs, Kluwer Law International.
§    Bainbridge, David, (2004), Introduction to Computer Law, 5th ed., Pearson Education Limited.
§    Colston, Catharine&Jonathan Galloway (20120), Modern Intellectual Property Law, 3rd Ed., Rutledge.
§    Chike, Eze (2016), “General Public Licence Version 2: The Risk of Direct Patent Infringement”, Washington Journal of Law, Technology & Arts, Vol. 11, Issue 5, p. 385.
§    Davis, Jennifer (2012), Intellectual Property Law, 4th ed., Oxford University Press.
§    Davison, Mark J. (2008), the Legal Protection of Databases, Cambridge University Press.
§    Dixon, Rod (2004), Open Source Software Law, Artech House, London.
§    Lloyd, Ian J. (2011), Information Technology Law, 6th ed., Oxford University Press.
§    Nard, Craig Allen (2008), The Law of Patents, Aspen Publisher.
§    Pressman, Roger S. (2010), Software Engineering: A Practitioner’s Approach, 7th Ed., McGraw-Hill.
§    Rahmatian, Andreas, (2013), “Originality in UK Copyright Law: The Old ‘Skill and Labour’ Doctrine Under Pressure”, Max-Planck Institute for Intellectual Property and Competition Law, Springer.
§    Rosen, Lawrence, Open Source Licencing (Software, Freedom and Intellectual Property Law)
§    Sommerville, Ian (2011), Software Engineering, 9th Ed., Pearson.
§    Samuelson, Pamela (2017), “Functionality and Expression in Computer Programs: Refining the Tests for Software Copyright Infringement”, Berkeley Tech. L. J. p. 1215.
§    Shaeffer, John, (2017), "Software as Text", Santa Clara Computer & High Tech. Law Journal, vol. 33, p. 324.
§    World Intellectual Property Organization (Wipo), 2008, Wipo Intellectual Property Handbook, 2nd ed., Wipo Publication.
§    Zhu, Chen Wei (2013), “Copyleft Reconsidered: Why Software Licensing Jurisprudence Needs Insights from Relational Contract Theory”, Social & Legal Studies, no. 22, p. 289
دوره 88، شماره 126
تابستان 1403
صفحه 91-114

  • تاریخ دریافت 16 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 24 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 20 خرداد 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403