مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

اعسار دولت از هزینه دادرسی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
چکیده
نزد عموم آشنایان حقوق و در رویه قضایی، امتناع اعسار دولت و موسسات دولتی بلکه اشخاص حقوقی از هزینه دادرسی، آن‌قدر مشتهر و بدیهی انگاشته ‌می‌شود که معمولاً حتی خلاف آن نیز به تصور در نمی‌آید، اما توجه به برخی سوابق تاریخی، دقایق حقوقی و ملاحظات ناگزیر عملی، ضرورت بازاندیشی این اندیشه مستقر را ایجاب ‌می‌کند. در واقع، امکان طرح ادعای اعسار از هزینه دادرسی، یکی از مقدمات دادخواهی است و دلایلی که در توجیه سلب این حق از ‌دستگاه‌های دولتی ابراز ‌می‌شود، قانع‌کننده نیست. هم‌چنین توانایی مالی دولت و گستره قابل توجه اموال این شخصیت حقوقی، ملازمه‌ای با استطاعت پرداخت ‌هزینه‌های هنگفت دادرسی توسط اجزای آن را ندارد و محدودیت‌های بودجه‌ای و ضوابط حاکم بر اموال دولتی، گاه تادیه مخارج ‌پیش‌بینی نشده دادرسی را دشوار و حتی ممتنع ‌می‌کند؛ لذا به نظر می‌رسد؛ با عنایت به این‌که استماع این ادعا در قوانین، منع نشده است و با اصول حقوقی نیز منافات ندارد، حرمان وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی از اثبات اعسار در پرداخت هزینه دادرسی منطقی نیست و علاوه بر توالی فاسد و تضییع حقوق دولت، مستلزم نابرابری اشخاص در دادرسی عادلانه و مانع از دسترسی به نظام دادخواهی است. هدف از اقامه این دعوی، حفظ حقوق دولت و استمهال از تادیه هزینه دادرسی است و پذیرش آن، موقت و مشروط خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Insolvency of the government from the cost of litigation

نویسنده English

Ali Ghesmati Tabrizi
چکیده English

In the eyes of jurists and jurisprudence, it is obvious that the government, governmental institutions, and legal persons cannot claim insolvency from the cost of litigation. Regarding some historical records, legal points, and practical considerations, revising this obvious idea is a necessity. The possibility of claim of insolvency from the cost of litigation is one of the prerequisites for a lawsuit, and the reasons expressed in justifying the deprivation of this right from government agencies are not convincing. Also, the government's financial ability and the huge amount of property of this legal person do not mean the ability of its components to pay the huge expenses of litigation. In addition, the budget restrictions and rules governing the governmental property sometimes make it difficult or even impossible to pay the unforeseen expenses of the trial. Since the hearing of this claim is not prohibited by the laws and does not contradict legal principles too, thus it seems that depriving the ministries and government institutions to prove their insolvency from paying the cost of trial is illogical. Prohibition of government agencies from proving insolvency in paying the cost of litigation requires undesirable sequences and damage to the government's rights and is an obstacle to the equality of persons in a fair trial and access to justice. The purpose of this lawsuit is to preserve the government's rights and get time to pay the legal fees, and its acceptance will be temporary and conditional.

کلیدواژه‌ها English

Insolvency from the cost of litigation
Provisory exemption
Legal person
Government institution
Budget
فهرست منابع
الف. فارسی
▪ اسکینی، ربیعا (1378)، حقوق تجارت (کلیات، معاملات تجاری، تجار و سازماندهی فعالیت تجاری)، چاپ نخست، تهران: سمت
▪ اسکینی، ربیعا، (1377)، حقوق تجارت (ورشکستگی و تصفیه امور ورشکسته)، چاپ دوم، تهران: سمت
▪ جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1376)، دانشنامه حقوقی، جلدهای نخست و چهارم، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر
▪ جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1398)، دایره المعارف علوم اسلامی قضایی، جلد نخست، چاپ پنجم، تهران: گنج دانش
▪ دومیشل، آندره و لالو می­یر، پی­یِر (1376)، حقوق عمومی، برگردان: ابوالفضل قاضی شریعت پناهی، چاپ نخست، تهران: دادگستر
▪ شمس، عبدالله (1394)، آیین دادرسی مدنی، جلد نخست، چاپ سی و چهارم ، تهران: دراک
▪ شمس، عبدالله (1394)، آیین دادرسی مدنی، جلد دوم، چاپ سی و ششم، تهران: دراک
▪ صافیان اصفهانی، احسان (1393)، «بررسى دعواى شهرداری دائر بر اعسار از پرداخت هزینۀ دادرسى»، تعالی حقوق، شماره 6
▪ صدرزاده افشار، سید محسن (1379)، آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، چاپ پنجم، تهران: جهاد دانشگاهی
▪ صفایی، سید حسین و قاسم زاده، سید مرتضی (1377)، اشخاص و محجورین، چاپ سوم، تهران: سمت
▪ طباطبایی موتمنی، منوچهر (1375)، «شخصیت حقوقی»، تحولات حقوق خصوصی، زیر نظر ناصر کاتوزیان، دانشگاه تهران
▪ طباطبایی موتمنی، منوچهر (1383)، حقوق اداری، چاپ نهم، تهران: سمت
▪ کاتوزیان، ناصر (1376)، مقدمه علم حقوق، چاپ بیست و دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار
▪ متین دفتری، احمد (1378)، آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، جلد نخست، چاپ نخست، تهران: مجد
▪ واحدی، قدرت الله (1383)، آیین دادرسی مدنی، جلد سوم، چاپ سوم، تهران: میزان
▪ وکیلی مقدم، محمدحسین (1400)، «تحلیل مبانی و چالش­های تأمین مالی دعوا و تبیین رهیافت­هایی نوین برای حقوق ایران»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 86، شماره 119.
ب. فرانسه
▪ Arnaud, André-Jean (1993), Dictionnaire encyclopédique de théorie et de sociologie du droit, 2e édition, L.G.D.J
▪ Guillien, Raymond et Vincent, Jean (2005), Lexique des termes juridiques, 15e édition, Dalloz
▪ Malaurie, Philippe et Aynès, Laurent (2020), Droit des personnes, 11e édition, L.G.D.J
دوره 88، شماره 126
تابستان 1403
صفحه 35-60

  • تاریخ دریافت 31 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 28 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 20 خرداد 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403