مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

تحلیلی بر جنبه‌های توجیهی برتری حق بر قانون در دانش حقوق

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق عمومی دانشگاه علامه طباطبایی
2 استادیار گروه حقوق عمومی و بین‌الملل ، دانشکده حقوق و علوم سیاسی ،دانشگاه علامه طباطبایی
چکیده
«حق» و «قانون» به عنوان کلیدواژه‌های اصلی دانش حقوق تلقی می‌شوند که به عنوان دوگانه اساسی، بایستی با هم منطبق باشند، اما به رغم ادعای نظام‌های سیاسی در انطباق این دو مفهوم، در عمل گاه شاهد سوء استفاده دولت‌ها از مفهوم قانون و تجاوز به حق‌ها می‌باشیم؛ به گونه‌ای که به لحاظ بحران‌های ناشی از عدم رعایت حق‌ها، قانون از کارکرد ابتدایی خود که حفظ نظم و امنیت نیز می‌باشد باز می‌ماند؛ این مهم صرف نظر از قدرت‌طلبی حاکمان و تبعیت آنان از منافع شخصی و گروهی، ناشی از اشتباه در فهم جنبه‌های توجیهی نسبت این دو مفهوم و اصالت یا تبعیت هر یک از آن‌ها در فرض تقابل با هم است.
این مقاله جنبه‌های توجیهی برتری حق بر قانون را مورد بررسی قرار می‌دهد و نتیجه می‌گیرد که حق از منظر هستی و چیستی بر قانون برتری دارد و ابتنای تاریخی فلسفی برتر دانستن قانون بر حق که ریشه در نظریه اصالت اجتماع دارد، غالباً بدون لحاظ اصالت فرد و برتری حق در نظر گرفته شده و تمسک به اصالت اجتماع و ارائه تفسیر خاص از واژه‌هایی مانند جامعه یا مردم، راهکاری در دست حاکمان بوده تا از طریق شکل‌گرایی ناشی از برتری نهادهای دولتی، اراده خود را به نام جامعه و مردم، در لوای قانون به منصه ظهور رسانند؛ بدین ترتیب وضع قوانین غالباً بر اساس خواست حاکمان و بدون لحاظ اراده افراد اجتماع و تامین نیازهای آنان صورت می‌گیرد که نتیجه آن، عدم انطباق قانون با حق است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An analysis of the justification aspects of the supremacy of right over law in jurisprudence

نویسندگان English

Seyed Majid Mousavi 1
Mehdi Hadavand 2
1 PhD Student in Publics Law, Allameh Tabataba'i University
2 Assistant Professor in Publics Law, Allameh Tabataba'i University
چکیده English

"Right" and "law" are considered as the key words of jurisprudence. These two basic notions should be consistent with each other, but in many cases despite the claims of political systems in the compatibility they are not compatible.. This article aims to answer the question what are the justification aspects of the supremacy of the right over the law? The findings of this research indicate that the right has been superior to the law not only from the point of view of philosophical approach but also with historical approach is also defined the superiority of law over right as the counter point of the debate, has its roots in the theory of "collectivism" of ancient Greece, and this has always been considered regardless of the o individuals and the superiority of the right. At the same time insisting on the collectivism providing a specific interpretation of words such as society or "people" is considered as a solution in the hands of the rulers to express their will in the name of society and people through formalism resulting from the superiority of government institutions. Bringing the law to the final result indicates that the laws are made based on the will of the rulers and not the "will of the people and their "needs". Therefore the emphasis on the superiority of individualism and rejectionism of formalism are considered as the justifying reason for the supremacy of right over law.

کلیدواژه‌ها English

"Right"
"law"
"supremacy of right"
" formalism"
"law as a means"
فهرست منابع
الف. فارسی
* الماسی، مسعود و واعظی، احمد (1401)، «مبانی و پیامدهای نصگرایی قانونی در نظام قضایی معاصر»، دانش حقوق عمومی، شماره 35.
* بیکس، برایان (1389)، فرهنگ نظریه حقوقی، برگردان: محمد راسخ، چاپ نخست، تهران: نی.
* پورمحمد، اباست (1396)، دولت و حقوق فردی، چاپ نخست، تهران: خرسندی.
* جانسون، رابرت نیل (1395)، فلسفه اخلاق کانت، برگردان: مهدی اخوان، چاپ نخست، تهران: ققنوس.
* جاوید، محمدجواد ( 1396)، مکاتب فلسفه حقوق، چاپ نخست، تهران: خرسندی.
* حبیبنژاد، سیداحمد و تقیزاده، احمد (1398)، «نیازسنجی تقنینی عنصری بایسته در قانونگذاری شایسته»، دانش حقوق عمومی، شماره 26.
* راسخ، محمد (1394)، درسگفتارهای فلسفه حق و فلسفه حقوق عمومی، چاپ نخست، تهران: خانه اندیشمندان علوم انسانی.
* راسخ، محمد؛ بیات کمیتکی، مهناز (1390)، «مفهوم مصلحت عمومی»، تحقیقات حقوقی، شماره 56.
* راسخ، محمد و پورسید آقایی، سید حمید (1395)، «نگاهی انتقادی به شکلگرایی در حقوق»، تحقیقات حقوقی، شماره 74.
* رحمتاللهی، حسین؛ آقا محمد آقایی، احسان (1399)، حقوق طبیعی و حقوق موضوعه و آثار آن بر ساختار قدرت و حقوق عمومی، چاپ دوم ،تهران: مجد.
* رحمتاللهی، حسین؛ موالیزاده، سیدباسم ( 1389)، «از جمعگرایی تا فردگرایی؛ تاملی بر نگرشهای جمعگرا بر قوانین اساسی»، نشریه حقوق اساسی، شماره 14.
* سمائی، مهدی و حبیبزاده، محمدجعفر و نوبهار، رحیم (1401)، «قاضی فضیلتمند؛ سهم فضیلتگرایی در نظریه قضاوت»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 118.
* سمائی، مهدی و حبیبزاده، محمدجعفر (1402)، «قاضی همچون نگهبان حقها؛ جستاری درباره رویکرد حقمحور به کنشگری قضایی»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 122.
* سیروس، داوود و صبورینیا، میرزاعلی و مرزی علمداری، جبرئیل (1390)، «چالشهای قانونگرایی؛ اعتبار و پایایی قانون»، پژوهشهای حقوقی، شماره 19.
* شهابی، مهدی (1389)، «توجیه و انکار مفهوم حق؛ تاملی بر تضاد یا تعامل واقعیت و ارزش در نظام حقوقی»، حقوق تطبیقی، شماره 2.
* شیرزاد، امید (1399)، «جماعتگرایی و حقوق عمومی؛ نسبتسنجی و تحلیل»، تحقیقات حقوقی، شماره 371.
* طالبی، محمدحسین (1391)، درآمدی بر فلسفه حق، چاپ نخست، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
* عباسی، بیژن (1388)، مبانی حقوق اساسی، چاپ نخست، تهران: جنگل.
* فلسفی، هدایتالله (1390)، صلح جاویدان و حکومت قانون، چاپ نخست، تهران: فرهنگ نشر نو.
* قاری سیدفاطمی، سید محمد (1396)، حقوق بشر در جهان معاصر، چاپ پنجم، تهران: نگاه معاصر.
* قاسمی، محسن (1385)، «سیر تحول شکلگرایی در حقوق مدنی»، حقوق تطبیقی، شماره 2.
* کاپلستون، فردریک (1386)، تاریخ فلسفه غرب، یونان و روم، جلد نخست، برگردان: سیدجلالالدین مجتبوی، چاپ ششم، تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی.
* کاتوزیان، ناصر (1377)، مبانی حقوق عمومی، چاپ نخست، تهران: دادگستر.
* کاتوزیان، ناصر (1395)، فلسفه حقوق، تعریف و ماهیت حقوق، جلد نخست، چاپ هشتم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* کاتوزیان، ناصر (1393الف)، فلسفه حقوق، جلد دوم، چاپ پنجم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* کاتوزیان، ناصر (1393ب)، فلسفه حقوق، جلد سوم، چاپ پنجم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* کلهر، جواد (1389)، اصالت شکل در حقوق عمومی، رساله دکتری، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
* کلی، جان (1388)، تاریخ مختصر تئوری حقوقی در غرب، برگردان: محمد راسخ، چاپ دوم، تهران: طرح نو.
* کیوانفر، شهرام (1399)، مبانی فلسفی تفسیر قانون، چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* گرجی ازندریانی، علیاکبر و بهادری جهرمی، محمد (1388)، «تفکیک قلمرو قانون از قلمرو آییننامه در نظام حقوقی ایران»، نشریه حقوق اساسی، شماره 12.
* گلدینگ، مارتین (1378)، «مفهوم حق؛ درآمدی تاریخی»، برگردان: محمد راسخ، تحقیقات حقوقی، شماره 25.
* گودرزی بروجردی، محمدرضا و مقدادی، لیلا (1386)، دانشنامه مشاهیر حقوق، چاپ نخست، تهران: جنگل.
* موحد، محمدعلی (1396)، در هوای حق و عدالت؛ از حقوق طبیعی تا حقوق بشر، چاپ پنجم، تهران: کارنامه.
* میرزازاده، افسانه و قاری سیدفاطمی، سیدمحمد (1400 )، «اخلاق فضیلت اودایمونیایی و حقوق فردی؛ بررسی دیدگاه دوگلاس راسموس و دوگلاس دنییل»، تحقیقات حقوقی، شماره 96.
* هیوود، اندرو (1389)، کلیدواژهها در سیاست و حقوق عمومی، برگردان: اردشیر امیرارجمند و سیدباسم موالیزاده، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر.
ب. انگلیسی 
* Bayefskey, Rachel (2022), "Order without Formalism", George Washington law review, Vol. 90, No .5 .
* Chemerinsky, Erwin (2011), "Formalism without a Foundation", stern marshal.
* Duke, George, George, Robert (2017), Natural Law and Jurisprudence, First Edition, New York: Cambridge University Press.
* Longford, Peter; Bryan, Ian; Macgarry, John (2016), Kelsenian Legal Science and Nature of Law, First Edition, New York :Springer.
* Maccombs, Mark (1991), The Moral Philosophy of Individualism; History and Relationship with Collectivism, Drafting In, Vol. 6 ,No.2 .
* Maris, cees; Jacobs ,Franse (2011), Law, Order and Freedom, translated by J.R.De ville, First Edition, New York :Springer.
* Matczac, marcin (2018), "why judicial formalism is incompatible with the rule of law", The Canadian journal of law and jurisprudence, Vol.31, No.1.
* Sellers, Mortimer (2007), Autonomy in the Law, First Edition, New York : Springer.
* Sulaeman, Elham (2014), Limits of Legal Ability in Facing Social Change, Journal Hukum Islam, Abstract in English,Vol.12, No.1.
* Tamanaha, Briyan (2016), Law as a means to an end, First Edition, New York: Cambridge university Press.
* Wacks, Raymond (2006), Philosophy of Law a Very Short Introduction, First Edition, New York: Oxford University Press.
* Yuli Isdianto, Ilham (2018), Problems of Legal Theory, Legal Construction and Social Awareness, Journal Hukum Novelty, Abstract in English,Vol.9, No.1.
دوره 88، شماره 125
بهار 1403
صفحه 277-305

  • تاریخ دریافت 12 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 16 اسفند 1402
  • تاریخ اولین انتشار 01 خرداد 1403
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1403