مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

مصادیق دعوای مردد (غیر‌منجز) و تکلیف دادگاه در مواجهه با آن؛ با تاکید بر رویه قضایی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق تجارت بین‌الملل و حقوق مالکیت فکری و فضای مجازی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران.
3 کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشکده حقوق قضایی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران.
چکیده
خواسته خواهان از دادگاه معمولاً منحصر در یک امر است. در موارد تعدد خواسته نیز، غالباً مشخص است که خواهان دقیقاً از دادگاه چه می‌خواهد؛ با این حال، گاه طرح خواسته‌های متعدد، دادگاه را در احراز این‌که خواهان مشخصاً از این مرجع چه می‌خواهد، با ابهام مواجه می‌سازد؛ مانند طرح خواسته‌های «الزام به اجرای تعهد» و «مطالبه خسارات ناشی از عدم اجرای تعهد» در کنار یکدیگر. این وضعیت که منجر به پیدایش اصطلاح دعوای مردد یا غیر منجز در حقوق دادرسی مدنی شده، با پرسش‌هایی همراه است: نخست، آیا مردد بودن دعوا صرفاً ناشی از مردد بودن خواسته است یا مصادیق دیگری از دعوای مردد نیز قابل‌تصور است؟ دوم، تکلیف دادگاه در مواجهه با دعوای مردد چیست؟
این مقاله در پاسخ به این پرسش‌ها، با بهره‌گیری از آراء قضایی، نتیجه می‌گیرد که خواسته تنها عامل مردد شدن دعوا نیست، بلکه با توجه به محدوده خواسته، متعلق خواسته، سبب و خوانده دعوا نیز می‌توان مصادیق دیگری از دعوای مردد را تصور کرد؛ همچنین به‌رغم مشابهت ظاهری دعوای مردد و دعوای غیر‌ جزمی موضوع بند 9 ماده 84 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، صدور قرار رد دعوا جایز نیست، بلکه دادگاه در مواجهه با بیشتر مصادیق دعوای مردد باید اخطار رفع نقص ارسال و از خواهان اخذ توضیح کند و در رابطه با برخی دیگر از مصادیق دعوای مردد، رسیدگی به دعوا و صدور رأی متناسب ضروری است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Examples of Uncertain (Indecisive) Lawsuits and the Duty of Court in Facing Them; with an Emphasis on Judicial Proceedings

نویسندگان English

Mostafa Elsan 1
Ehsan Bahramy 2
Akbar Almasi 3
1 Associate Professor, Department of International Trade Law and Intellectual Property Law and Cyberspace, School of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 PhD Student in Private Law, School of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
3 Master of Private Law, School of Judicial Law, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran.
چکیده English

The object of the lawsuit is usually limited to one. In cases where there are multiple objects, it is often clear what the plaintiff wants from the court. However, the multiple objects sometimes cause the court to face ambiguity in ascertaining what the plaintiff wants from the authority. For example; when the objects “Specific Performance” and “Damages of Non-Performance” are raised together, it is not clear whether the plaintiff intends to reach the expected point of the contract (its performance) or he prefers to receive the damages caused by its non-performance. This situation, which led to the emergence of the term “ncertain (indecisive) Lawsuit” in the civil procedural law, creates the following questions: First, is the uncertainty of the lawsuit solely due to the uncertainty of the object, or are there other examples of uncertain lawsuits? Second, what is the duty of the court in dealing with an uncertain lawsuit? Answering these questions in a descriptive-analytical method and using library sources is the main goal of this article. In this article, while looking at judicial proceedings, this conclusion is reached: Firstly, as well as the object of the lawsuit, the scope and the feature of the object, the cause and the defendant of lawsuit may lead to an uncertain lawsuit. Secondly, despite the similarity of an uncertain lawsuit with a doubtful lawsuit (subject of subsection 9 of Article 84 of the Civil Procedure Code), the court may not dismiss the uncertain lawsuit. Instead, it sends a notice to plaintiff to correct the uncertainty or obtain an explanation from the plaintiff to do so. However, in some examples of uncertain lawsuits, the court must issue an appropriate judgment without sending a notice or asking the plaintiff for an explanation.

کلیدواژه‌ها English

Uncertain (Indecisive) Lawsuit
Conflict of Objects
Uncertain Object
Doubtful (Possible) Lawsuit
فهرست منابع
الف. فارسی
* افتخار جهرمی، گودرز و السان، مصطفی (1401)، آیین دادرسی مدنی، جلد سوم، چاپ دوم، تهران: میزان.
* افشار قوچانی، زهره و حسینی، سید محمدباقر (1393)، «مطالعه تطبیقی مسئوولیت مدنی سبب مجمل»، پژوهشهای حقوق تطبیقی، دوره 18، شماره 1.
* السان، مصطفی و نصیبه محمودی (1397)، «مطالعه تطبیقی اصل تغییرناپذیری دعوای حقوقی در حقوق ایران و امریکا»، مطالعات حقوق تطبیقی، دوره 9، شماره 2.
* بهرامی، احسان (1400)، «مصادیق عدول از قواعد دادرسی در دعوای فروش ترکه با نگرش به رویه قضایی»، پژوهشهای حقوقی، دوره 20، شماره 45.
* بهرامی، احسان (1401)، «عدول از قاعده صلاحیت محلی و غیر قابل ابطال بودن حکم دادگاه در دعوای تقسیم ترکه»، پژوهشهای حقوقی، دوره 21، شماره 49.
* جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1378)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد پنجم، چاپ نخست، تهران: گنج دانش.
* جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1401)، دائره المعارف علوم اسلامی قضائی، جلد دوم، چاپ پنجم، تهران: گنج دانش.
* جواهرکلام، محمدهادی و حدادی اردکانی، صمد (1402)، «معیارهای شناسایی تلف حکمی در حقوق اسلامی؛ با تحلیل ضابطه انتقال به ثالث با حسننیت در رویه قضائی و طرح اصلاح قانون مدنی»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، دوره 24، شماره 59.
* خدابخشی، عبدالله (1399)، حقوق دعاوی، جلد نخست، چاپ سوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* زارع، امیر (1398)، امکانسنجی ترمیم دادرسی مدنی و قلمرو آن در حقوق ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشکده حقوق قضایی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری.
* شمس، عبدالله (1385)، آیین دادرسی مدنی (دوره پیشرفته)، جلد دوم، چاپ دوازدهم، تهران: دراک.
* شمس، عبدالله (1385)، آیین دادرسی مدنی (دوره پیشرفته)، جلد نخست، چاپ چهاردهم، تهران: دراک.
* غمامی، مجید و محسنی، حسن (1396)، آیین دادرسی مدنی فراملی، چاپ چهارم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* فرحزادی، علیاکبر و میرنژاد بروجنی، رسول (1399)، «اصل قابل استماع بودن دعاوی در فقه اسلامی و حقوق ایران»، دیدگاههای حقوقی قضایی، دوره 25، شماره 89.
* محسنی، حسن و حیدری، نرگس (1399)، «تغییر خواسته و لزوم اخذ توضیح درباره خواسته غیر منجز (نقد و بررسی دادنامه شماره 9309970907000541 مورخ 28/8/1393 شعبه 10 دیوان عالی کشور)»، قضاوت، دوره 20، شماره 104.
* محسنی، حسن و ملکتبار فیروزجائی، هادی (1400)، «اشباه و نظایر ایرادات آیین دادرسی در فقه امامیه»، دانشنامههای حقوقی، دوره 4، شماره 11.
* محسنی، حسن و ملکتبار فیروزجائی، هادی (1400)، «نگاهی تطبیقی به مفهوم و مصداق ایرادات آیین دادرسی در حقوق ایران و فرانسه»، پژوهشنامه حقوق تطبیقی، دوره 5، شماره 7.
* مهاجری، علی (1397)، دوره جدید مبسوط در آیین دادرسی مدنی، جلد نخست، چاپ نخست، تهران: فکرسازان.
* مؤذنی، حمید و محمدرضا (1400)، «قابل استماع بودنِ دعوا با دادخواست غیر قطعی»، جستارهای فقهی و اصولی، دوره 7، شماره 23.
* نهرینی، فریدون (1398)، آیین دادرسی مدنی، جلد دوم، چاپ نخست، تهران: گنج دانش.
* هرمزی، خیرالله (1394)، «شرایط قابل استماع بودن دعوی در فقه (شرحی بر بند 3 و 5 الی 11 ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی)»، پژوهش حقوق خصوصی، دوره 13، شماره 4.
* واحدی، قدرتالله (1394)، آیین دادرسی مدنی، جلد نخست، چاپ ششم، تهران: میزان.
* یوسفزاده، مرتضی (1391)، آیین دادرسی مدنی، چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
ب. عربی
* آشتیانی، میرزا محمدحسن (1404 ق)، کتاب القضاء، قم: دار الهجره.
* تبریزى، میرزاجواد (بیتا)، أسس القضاء و الشهاده، قم: دفتر مولف.
* حسن بن یوسف، حلی (علامه حلی) (1413 ق)، مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه، جلد ششم، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
* موسوی خمینی، سید روحالله (1421 ق)، تحریرالوسیله، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
* سبزواری، سید عبدالأعلی (1388)، مهذب الأحکام فی بیان حلال و الحرام، جلد بیست و هفتم، قم: دار التفسیر.
* طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم (1378)، تکمله العروه الوثقى، جلد دوم، تهران: مطعبه الحیدری.
* طباطبایی، محمد بن علی (بیتا)، المناهل، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.
* جبعی عاملی، زینالدین بن علی (شهید ثانی) (1412 ق). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (المحشی- سلطان العلماء)، جلد نخست، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
* جبعی عاملی، زینالدین بن علی (شهید ثانی) (1423 ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، جلد سیزدهم، قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
* عاملی، محمد بن مکی (شهید اول) (1417 ق). الدروس الشرعیه فی فقه الإمامیه، جلد دوم، قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
* قمی، میرزا ابوالقاسم (1428 ق)، رسائل، جلد دوم، قم: بوستان کتاب قم (دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه).
* گلپایگانی، سید محمدرضا (1413 ق)، کتاب القضاء، جلد نخست، قم: دارالقرآن الکریم.
* حلی، محمد بن حسن بن یوسف (فخر المحققین) (1387ق)، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، جلد چهارم، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
* مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (بیتا)، مجمع الفائده و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، جلد دوازدهم، قم: مؤسسه النشر الإسلامی.
* موسوی اردبیلی، عبدالکریم (1381)، فقه القضاء، جلد دوم، قم: موسسه النشر لجامعه المفید.
* نجفی، شیخ محمدحسن (1362)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، جلد چهلم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
* نجمالدین، جعفر بن حسن (محقق حلی) (1408 ق)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جلد چهارم، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
* نراقی، أحمد بن محمدمهدی (1415 ق)، مستند الشیعه، جلد هفدهم، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.
دوره 88، شماره 125
بهار 1403
صفحه 145-173

  • تاریخ دریافت 09 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 07 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 09 خرداد 1403
  • تاریخ اولین انتشار 09 خرداد 1403
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1403