مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

تأملی نو و انتقادی بر نبود مسئولیت مدنی برای دارنده وسیله نقلیه موتوری در فرض راندن آن توسط شخصی غیر از دارنده

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
استادیار، دانشکده ادبیات و علوم انسانی گیلان، گیلان، ایران
چکیده
با وجود تمایل و اراده اولیه قانون‌گذار ایرانی به شناسایی مسئولیت مدنی برای دارنده وسیله نقلیه در تصادفات رانندگی، مطالعه سیر تحول قانون‌گذاری حکایت از عدم شناسایی مسئولیت مدنی برای دارنده در وضعیت فعلی دارد. اهمیت این بحث به‌ویژه در فرضی است که راننده شخصی غیر از دارنده است و مسبب حادثه نیز به شمار می‌آید. در چنین فرضی؛ آیا افزون بر مسبب حادثه، امکان مراجعه به دارنده نیز وجود دارد؟ برخلاف نظر برخی پژوهش‌گران حقوقی مبنی بر وجود مسئولیت مدنی برای دارنده، می‌توان ادعا کرد قوانینی که پس از انقلاب اسلامی در این‌ خصوص به تصویب رسیده‌ است، به‌تدریج در مسیر تضعیف موقعیت مسئولیت مدنی دارنده وسیله نقلیه موتوری و سرانجام حذف آن حرکت کرده‌ است.
مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد انتقادی، ضمن تلاش در جهت شناسایی وضع موجود و زدودن ابهاماتی که در برخی پژوهش‏های حقوقی مطرح شده است، در پی شناسایی نظر قانون‌گذار، معرفی دلایل تغییر رویکرد تقنینی و سپس نقد و ارزیابی آن است. یافته‏ها نشان می‌دهد دلایل تقنینی که در پسِ سیاست جدید مورد نظر بوده، از استحکام کافی برای اثبات ضرورت این تغییر برخوردار نیست و افزون بر اشکالات مبنایی، اشکالات عملی زیادی نیز به همراه داشته است و با گذر از این چالش‌ها است که می‌توان مسیر شناسایی مسئولیت مدنی برای دارنده وسیله نقلیه موتوری را هموار و مبنای آن را در طراحی جدید پیشنهاد کرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A New and Critical Reflection on the Lack of Civil Liability for the Owner of a Motor Vehicle in the Assumption That It is Driven by Someone other than the Owner

نویسنده English

Reza Daryaee
Assistant Professor of Literature and Humanities Faculty, Law Departmetn, University of Guilan
چکیده English

Despite the initial desire and will of the Iranian legislator to recognize the civil liability for the owner of the vehicle in traffic accidents, the study of the evolution of legislation indicates that civil liability for the owner is not recognized in the current situation. The importance of this discussion is especially in the assumption that the driver is someone else and is considered the cause of the accident. In this assumption, in addition to the person who caused the accident, is it possible to refer to the owner? Contrary to the opinion of some legal researchers that there is civil liability for the owner, it can be claimed that the laws which have been approved in this regard after the Revolution, have gradually moved in the direction of weakening the position of the owner's civil liability and finally removing it. The present article with a descriptive-analytical method and a critical approach, while trying to identify the current situation and remove the ambiguities that have been raised in some legal studies, tries to identify the opinion of the legislator, explain the reasons of changing the legislative approach and then criticize and evaluate it. The findings show that the legislative reasons behind the new policy were not strong enough to prove the necessity of this change and in addition to the basic problems, it also brought many practical problems. As a result, after passing through these challenges, it is possible to pave the way to identify the civil liability for the owner of vehicle and propose its basis in a new design.

کلیدواژه‌ها English

traffic accidents
holder
vehicle
Non-contractual indebtedness
civil liability
فهرست منابع
الف. فارسی
* ابهری، حمید و قربانی جویباری، محمد (1397)، «مسئولیت صندوق تأمین خسارتهای بدنی نسبت به خسارتهای بدنی وارد بر راننده مسبب حادثه»، پژوهشنامه بیمه، دوره 39، شماره 4.
* احمدی، خلیل (1396)، «مهمترین نوآوریهای قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه سال 1395»، پژوهشنامه بیمه، دوره 32، شماره 3.
* افکار، حمید (1401)، «ارزیابی تأمین مالی نظام جبران خسارت راننده مسبب حادثه در پرتوی قانون بیمه اجباری مصوب 1395»، دانشنامه حقوق اقتصادی، دوره 29، شماره 21.
* افکار، حمید و خدابخشی، عبدالله (1401)، «طرح نظریة تضامن مسئولیت مسبب حادثه و بیمهگر در قانون بیمة اجباری»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 86، شماره 120.
* امامیپور، محمد (1388)، «نگاهی نقادانه به قانون اصلاح قانون بیمه شخص ثالث مصوب 1387»، حقوق اسلامی، دوره 6، شماره 21.
* ایزانلو، محسن (1387)، «نقد و تحلیل قانون اصلاح قانون بیمه اجباری»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، دوره 38، شماره 4.
* بابایی، ایرج (1394)، حقوق مسئولیت مدنی و الزامات خارج از قرارداد، چاپ نخست، تهران: میزان.
* بابایی، ایرج (1396)، حقوق بیمه، چاپ چهاردهم، تهران: سمت.
* باریکلو، علیرضا (1385)، مسئولیت مدنی، چاپ نخست، تهران: میزان.
* بهرامی احمدی، حمید (1393)، ضمان قهری، چاپ نخست، تهران: دانشگاه امام صادق علیهالسلام.
* بهرامی احمدی، حمید (1387)، «تحلیلی بر قانون بیمه اجباری وسایل نقلیه موتوری زمینی در برابر اشخاص ثالث، مصوب 1347 و اصلاحیه قانون مزبور مصوب سال 1387»، پژوهشهای اسلامی، دوره 3، شماره 2.
* بهرامی احمدی، حمید؛ آقاعباسی، رضا (1396)، «تعیین مسئول حادثه رانندگی از میان مالک و راننده اتومبیل با نگاهی به قانون بیمه اجباری مسؤولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی»، پژوهشهای حقوقی، شماره 32.
* جعفری خسروآبادی، نصرالله و سالمی، مینا (1398)؛ «مسئولیت دارندگان وسایل نقلیه موتوری در مقابل شخص ثالث، به مثابه مسئولیت مدنی یا کیفری؟ نظریه خطر از ظهور تا افول و سیر تحولات مسئولیت دارندگان وسایل نقلیه در حقوق ایران»،  پژوهشهای حقوق جزا و جرمشناسی، شماره 14.
* جواهرکلام، محمدهادی (1401)، مبانی و اصول جبران خسارت بدنی، چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* خدابخشی، عبدالله (1390)، «مسوؤلیت مدنی ناشی از حوادث رانندگی و تحولات آن در حقوق ایران»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 75، شماره 74.
* خدابخشی، عبدالله (1388)، بیمه و حقوق مسئولیت مدنی، چاپ نخست، تهران: روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران.
* دریائی، رضا و کربلائی آقازاده، مصطفی (1398)، «امکانسنجی فقهی و حقوقی جبران خسارت ناشی از مالکیت اشیاء خطرناک»، آموزههای فقه مدنی، دوره 11، شماره 20.
* دریائی، رضا و کربلائی آقازاده، مصطفی (1399)، «تأملی بر رابطه قانون مسئولیت مدنی با موجبات ضمان قهری در حقوق ایران»، مطالعات حقوقی، دوره 12، شماره 3.
* دریائی، رضا و غلاملو، جمشید (1402)، «تعزیر مدنی در سایة جرم تعزیری؛ بازتحلیل انتقادی اثر وضعیِ جرم انتقال مال با انگیزة فرار از پرداخت دین»، مطالعات حقوق کیفری و جرمشناسی، دوره 53، شماره 1.
* رهپیک، سیامک (1390)، «مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه بر اساس قانون بیمه اجباری مصوب سال 1387 در مقایسه با قانون مصوب 1347»، فصلنامه حقوق، دوره 41، شماره 3.
* شهیدی، مهدی (1382)، تشکیل قراردادها و تعهدات، چاپ سوم، تهران: مجد.
* صفایی، سید حسن و رحیمی، حبیبالله (1398)، مسئولیت مدنی، چاپ دوازدهم، تهران: سمت.
* صفایی، سید حسین و اورک بختیاری، حسنعلی (1393)، «نگاهی نو به مبانی مسئولیت مدنی دارندگان خودرو»، فصلنامه حقوق، دوره 44، شماره 1.
* طباطبائی، سید محمدحسین (1393)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، جلد دوم، چاپ بیست و سوم، قم: صدرا.
* طهماسبی، جواد (1388)، گفتمان دامنه مسئولیت در قانون اصلاح قانون بیمه اجباری مصوب 1387، مجله حقوقی دادگستری، دوره 73، شماره 68.
* عباسلو، بختیار (1387)، مسئولیت مدنی ناشی از سوانح رانندگی، چاپ دوم، تهران: میزان.
* عمید زنجانی، عباسعلی (1382)، موجباب ضمان، چاپ نخست، تهران: میزان.
* غلاملو، جمشید و دریائی، رضا (1401)، «توهین، افترا و نشر اکاذیب تعزیری از جرمانگاری تا جرمزدایی با تأکید بر الگوی حقوق مدنی»، آموزههای حقوق کیفری، دوره 12، شماره 23.
* کاتوزیان، ناصر (1385)، مسئولیت مدنی، جلد نخست، چاپ پنجم، تهران: دانشگاه تهران.
* کاتوزیان، ناصر و جنیدی، لعیا و غمامی، مجید (1381)، مسئولیت مدنی ناشی از حوادث رانندگی، چاپ دوم، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
* فروغی، روحالله (1399)، «احکام اعتباریات از دیدگاه محقق اصفهانی»، پژوهشهای اصولی، دوره 6، شماره 25.
* قربانپور، امیرمهدی (1391)، مسؤولیت قراردادی (ماهیت و مبانی)، چاپ نخست، تهران: مجد.
* محققداماد، سید مصطفی (1388)، «تحولات اجتهاد شیعی: مکتبها، حوزهها و روشها (4)، احکام وضعی و احکام تکلیفی ازنظر محقق خراسانی»، مجله تحقیقات حقوقی، دوره 12، شماره 50.
* محققداماد، سید مصطفی و حاجیان، هانی (1400)، «نظریه عمومی جریمه مدنی (تعزیرات غیرکیفری) در فقه اسلامی و حقوق ایران»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 85، شماره 114.
* محمدی، مهدی و ابدالی، مهرزاد و اکبرینه، پروین (1395)، «مسؤولیت مدنی ناشی از مالکیت یا تصرف وسایل نقلیه در حقوق ایران و فرانسه»، پژوهشهای حقوق تطبیقی، دوره 20، شماره 4.
* معبودی نیشابوری، رضا و حداد خداپرست، مریم (1393)، «مبنای مسئولیت مدنی دارنده وسیله نقلیه موتوری زمینی با توجه به قانون جدید بیمه اجباری»، پژوهشنامه بیمه، دوره 29، شماره 1.
ب. عربی
* انصاری، مرتضى بن محمدامین (1415 ق)، کتاب المکاسب، جلد سوم، چاپ نخست،  قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
* خویی، سید ابوالقاسم موسوی (1409 ق)، مبانی العروه الوثقی، جلد نخست، چاپ نخست، قم: منشورات مدرسه دارالعلم لطفی.
* غروی نائینى، میرزا محمدحسین (1373 ق)، منیه الطالب فی حاشیه المکاسب، جلد نخست، چاپ نخست، تهران: المکتبه المحمدیه.
* موسوی خمینی، سید روحالله (1410 ق)، رسائل، جلد نخست، چاپ نخست، قم: اسماعیلیان.
دوره 88، شماره 125
بهار 1403
صفحه 111-144

  • تاریخ دریافت 14 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 09 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 13 خرداد 1403
  • تاریخ اولین انتشار 13 خرداد 1403
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1403