مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

اعتبارسنجی نظریه «مطلق بودن حق حبس»

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر و مدرس حقوق خصوصی، دانش آموخته دانشگاه علوم اسلامی رضوی
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی تهران/پژوهشگر حقوق خصوصی و پژوهشگاه قوه قضاییه
چکیده
با مطالعه آثار موجود در خصوص حق حبس، می‌توان به این نتیجه رسید که این حق به‌عنوان یک «حق مطلقِ منفی» برای طرفین عقود معاوضی وجود دارد که مطابق آن، طرفین قراردادی در آنِ واحد و بلافاصله بعد از انعقاد قرارداد می‌توانند از انجام تعهدات خود استنکاف ورزیده (جنبه منفی حق مذکور) و انجام تعهدات خود را منوط به انجام تعهدات توسط طرف مقابل بنمایند. در این نظریه، این حق به‌طور مطلق و بدون هیچ‌گونه شرط و قیدی (استناد پذیری مطلق) برای هریک از طرفین وجود دارد (تعدد حق حبس؛ حق حبس بایع و حق حبس مشتری)؛ این نظریه در ماده 377 قانون مدنی متجلی شده است. در فرایند تحقیق به این برایند می‌رسیم که این قرائت از حق مذکور خالی از ایراد نبوده و باید آن را مخالف برخی از اصول حقوقی و فقهی قلمداد کرد و در بعضی از موارد نیز منتهی به «نقض غرض» می‌شود. علاوه بر این، نظریه «معلق بودن» با کاربرد «ایراد و دفاع» را می‌توان به ‌عنوان نظریه جایگزین ارائه کرد. طبق این نظریه، حق حبس نه تنها مطلق و منفی نیست، بلکه به تعداد طرفین متعدد نمی‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Validation of the theory of "the absoluteness of the right of imprisonment"

نویسندگان English

mostafa shahbazi 1
mahdi sajadikia 2
1 Researcher and private law lecturer, graduate of Razavi University of Islamic Sciences
2 Doctoral student of private law, faculty of law and political science, Kharazmi University of Tehran/researcher of private law and Judiciary Research Institute
چکیده English

By studying the existing works regarding the right of lien, it can be concluded that this right exists as an "absolute negative right" for the parties in the contracts, by which the parties can refuse to fulfill their obligations immediately after the conclusion of the contract. . make their obligations subject to fulfilling the obligations of the other party. In this theory, this right exists absolutely and unconditionally for each of the parties. This theory is stated in Article 377 of the Civil Code. In the research process, we come to the conclusion that this reading of the mentioned right is not without problems and it should be considered against some legal and jurisprudential principles and in some cases it leads to "intentional violation". In addition, the theory of "suspension" with the use of "objection and defense" can be presented as an alternative theory. According to this theory, not only is the lien not absolute and negative, but it is not multiplied by the number of parties.

کلیدواژه‌ها English

Right of arrest
Absolute right
Exchange contracts
Refusal to fulfill an obligation
Immediate implementation of obligations
فهرست منابع
الف. فارسی
* احمدی، حسینعلی (1375)، اجرای تعهد قراردادی، تهران: برهمند.
* امینی، اعظم و حائری، محمدحسن و ناصری مقدم، حسین (1396)، «بررسی فقهی حقوقی موجدات و مسقطات حق حبس در عقود معاوضی»، جستارهای فقهی و اصولی، سال3، شماره 9.
* ایروانى، على بن عبدالحسین (1406)، حاشیه المکاسب، جلد دوم، چاپ نخست، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
* باقری، احمد و طباطبایی، سیدمحمد (1384)، «حق حبس»، مجله مطالعات اسلامی، شماره 67.
* باقری، احمد (1396)، فقه مدنی عقود تملیکی بیع-اجاره، چاپ سوم، تهران: سمت.
* پورمحمدی، رضا و سیمایی صراف، حسین (1402)، «جایگاه تاریخ تقنینی در تفسیر حقوقی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 87، شماره 123.
* جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1386)، الفارق دائره المعارف عمومی حقوق، جلد دوم، چاپ نخست، تهران: گنج دانش، 1386.
* جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1381)، فلسفه عمومی حقوق بر پایه اصالت تئوری موازنه، چاپ نخست، تهران: گنج دانش.
* موسوی خمینی، سید روحاللّه (1425ق)، تحریرالوسیله، برگردان: علی اسلامى، جلد دوم، چاپ بیست و یکم، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
* رسوق، محسن (1390)، تسلیم مبیع و ثمن و آثار آن در کنوانسیون بیع بین المللی کالا (وین 1980) و مقایسه آن با فقه و حقوق ایران و سوریه، چاپ نخست، تهران: دانشگاه امام صادق علیه السلام.
* رودیجانی، محمدمجتبی (1396)، حقوق مدنی3 مسئولیت قراردادی (ضمانتهای اجرای مفاد قرارداد)، چاپ دوم، تهران: آوا.
* رهپیک، حسن (1387)، حقوق مدنی عقود معین (1)، چاپ نخست، تهران: خرسندی.
* شاهنوش فروشانی، محمدصالح (1395)، «مبانی و قلمرو حق حبس در حقوق ایران و فقه امامیه و مقایسه آن با حقوق کامن لا، فرانسه و آلمان»، قضاوت، دوره 16، شماره 86.
* سعیدی، محمدعلی (1387)، حق عینی و دینی، رساله دکتری، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
* شهیدی، مهدی (1383)، آثار قراردادها و تعهدات، چاپ نخست، تهران: مجد.
* صفا، محمدعلی (1388)، «حق حبس»، فقه و تاریخ تمدن، سال 5، شماره 20.
* صفایی، سید حسین و عادل، مرتضی و کاظمی، محمود و میرزانژاد، اکبر (1393)، حقوق بیع بینالمللی بررسی کنوانسیون بیع بینالمللی 1980 با مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، فرانسه، انگلیس و ایالات متحده امریکا، چاپ چهارم، تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
* صفایی، سید حسین (1398)، قواعد عمومی قراردادها، چاپ سی و یکم، تهران: میزان.
* عدل (منصور السلطنه)، مصطفی (1385)، حقوق مدنی، چاپ نخست، بیجا: طه.
* عظیمزاده، فائزه (1390)، «حق حبس در نظام حقوقی خانواده در اسلام»، فقه و حقوق خانواده، سال 16، شماره 54.
* فتحیپور، احمد (1342)، «حق امتناع از اجرای تعهد»، حقوق امروز، سال1، شماره 5.
* فروحی، حمید (1385)، «lien یا حق توقیف مال برای جبران هزینه طلبکار در حقوق آمریکا و مقایسه اجمالی آن با حق توقیف در حقوق ایران»، مجله کانون وکلا، شماره 192.
* قاسمزاده، سیدمرتضی (1383)، حقوق مدنی اصول قراردادها و تعهدات نظری و کاربردی، چاپ نخست، تهران: دادگستر.
* قنبری، محمدرضا (1372)، مجموعه مقالات حقوقی، چاپ نخست، تهران: گنج دانش.
* کاتوزیان، ناصر (1376)، حقوق مدنی قواعد عمومی قراردادها، جلد چهارم، چاپ نخست، تهران: شرکت انتشارات با همکاری بهمن برنا.
* کاتوزیان، ناصر (1396)، عقود معین، چاپ چهاردهم، تهران: شرکت سهامی انتشار
* گرجی، ابوالقاسم (1387)، مبانی حقوق اسلامی، چاپ نخست، تهران: مجد.
* متین دفتری، احمد (1388)، مجموعه رویه قضایی بخش حقوقی، نظریات دیوان عالی کشور از سال 1311 تا 1330، چاپ نخست، تهران: آثار اندیشه.
* ملایی، مهدی (1394)، فلسفه ضمانت اجرای قرارداد، رساله دکتری، تهران: دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی.
* موسوی، حیدر (1433ق)، درس خارج فقه، مدرسه فقاهت، دروس حوزه بیروت العلمیه.
* موسوی، سید عباس و اصانلو، اکبر (1401)، «انتفای عقد به سبب عدم امکان اجرای موضوع آن در حقوق ایران و فرانسه»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 86، شماره 120.
* ناصری راد، علی (1391)، کاملترین تلخیص اصول فقه، جلد نخست، چاپ نخست، مشهد: شفا.
* نوین، پرویز (1384)، حقوق مدنی 3 در عقود و تعهدات، چاپ نخست، تهران: تدریس.
* یزدانی، غلامرضا و جهانگیری، محسن (1391)، «تاریخچه و قلمرو حق حبس در فقه امامیه»، آموزههای فقه مدنی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، دوره 1، شماره 6.
ب. عربی
* ابن ادریس حلی، محمد بن منصور بن احمد (1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، جلد دوم، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
* اردبیلی، احمد (1412ق)، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، جلد هشتم، چاپ نخست، قم: موسسه النشرالاسلامی.
* اصفهانی، سید ابوالحسن (بیتا)، وسیله النجاه، جلد دوم، چاپ نخست، بیجا: بینا.
* اصفهانى، محمدحسین (1418ق)، حاشیه کتاب المکاسب، جلد پنجم، چاپ نخست، قم: أنوار الهدى.
* بحرانى آل عصفور، یوسف بن احمد بن ابراهیم (1405ق)، الحدائق الناضره فی أحکام العتره الطاهره، جلد بیست و چهارم، چاپ نخست، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
* بروجردی، مرتضی (1379)، المستند فی شرح العروه الوثقی، جلد سیام، چاپ چهارم، قم: موسسه احیاء آثار امام خویی.
* حائرى، سیدعلى بن محمد طباطبایى (1418ق)، ریاض المسائل، جلد هشتم، چاپ نخست، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
* حسینی روحانی، سید محمد صادق (1414ق)، فقه الصادق (علیه السلام)، جلد بیست و دوم، بیچا، قم: موسسه دارالکتاب.
* حلی(محقق)، ابوالقاسم نجم الدین جعفربن حسن (1408ق)، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جلد دوم، چاپ دوم، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
* موسوی خمینی، سید روحاللّه (1421ق)، کتاب البیع، جلد پنجم، چاپ نخست، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
* خوانسارى، سید احمد بن یوسف (1405ق)، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، جلد سوم، چاپ دوم، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
* خویى، سید ابوالقاسم (1410ق)، منهاج الصالحین، جلد دوم، چاپ بیست و هشتم، قم: مدینه العلم.
* خویی، سید ابوالقاسم (1417ق)، مصباح الفقاهه، مقرر: محمدعلی توحیدی تبریزی، جلد هفتم، چاپ نخست، قم: انصاریان.
* ذوالمجدین، زینالعابدین (1336)، ترجمه و شرح تبصره علامه حلی، جلد نخست، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
* رشتی گیلانى نجفى، میرزا حبیبالله (1311)، کتاب الإجاره، چاپ نخست، بىجا: بینا.
* سبزوارى، سید عبدالأعلى (1413ق)، مهذّب الأحکام، جلد هفدهم، چاپ چهارم، قم: مؤسسه المنار.
* سنهوری، احمد عبدالرزاق (1958م)، الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید، جلد سوم، چاپ نخست، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
* طوسى، ابوجعفر محمد بن حسن(1387)، المبسوط فی فقه الإمامیه، جلد دوم، چاپ سوم، تهران: المکتبه المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه.
* عاملى، محمد بن مکى (شهید اول) (1417ق)، الدروس الشرعیه فی فقه الإمامیه، جلد سوم، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
* جبعی عاملى، زینالدین علی بن احمد (شهید ثانى) (1413ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، جلد سوم، چاپ نخست، قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه.
* عدی، ولید (1979م)، القانون المدنی السوری، بیروت: بینا.
* عراقى، آقا ضیاءالدین على کزازى (بیتا)، القواعد الفقهیه (نهایه الأفکار)، جلد دوم، چاپ نخست، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
* محقق سبزوارى، محمدباقر بن محمد مؤمن (1423ق)، کفایه الأحکام، جلد نخست، چاپ نخست، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
* مراغى، سید میرعبدالفتاح بن على حسینى (1417ق)، العناوین الفقهیه، جلد دوم، چاپ نخست، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
* مظفر، محمدرضا (1379)، المنطق، چاپ نخست، قم: دارالتفسیر (اسماعیلیان).
* میرزاى قمى گیلانی، ابوالقاسم بن محمدحسن (1413ق)، جامع الشتات فی أجوبه السؤالات، جلد دوم، چاپ نخست، تهران: مؤسسه کیهان.
* نائینى، میرزا محمدحسین غروى (1373)، منیه الطالب فی حاشیه المکاسب، جلدهای نخست و دوم، چاپ نخست، تهران: المکتبه المحمدیه.
* نجفی خوانساری، شیخ موسی (1418ق)، منیه الطالب (تقریرات میرزا محمدحسین نائینی)، جلد نخست، چاپ نخست، بیجا: بینا.
* نجفی، محمدحسن (1434ق)، جواهرالکلام، جلد هشتم، چاپ دوم، قم: موسسه النشر الاسلامی.
* نجفى، محمدحسن (1404ق)، جواهرالکلام فی شرح شرائعالإسلام، جلد بیست و سوم، چاپ هفتم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
دوره 87، شماره 124
زمستان 1402
صفحه 41-69

  • تاریخ دریافت 16 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 06 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 08 آبان 1402
  • تاریخ اولین انتشار 08 آبان 1402
  • تاریخ انتشار 01 دی 1402