مطالعه تطبیقی حقوق شخص تحت‌نظر در نظام دادرسی کیفری ایران و آمریکا

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه علّامه طباطبایی

2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه علّامه طباطبایی

چکیده

یکی از اهداف قوانین دادرسی کیفری، حمایت از حقوق و آزادی‌های فردی است. از جمله اقدامات ناقض حقوق فردی، بازداشت پلیسی و یا تحت نظر است. پلیس در دو نظام حقوقی ایران و آمریکا طبق شرایط مشخصی حق دستگیری اشخاص را دارد. این موضوع جنبه استثنایی دارد. در حقوق ایران، رعایت دو قید «مشهود بودن جرم» و «احراز ضرورت» الزامی است. در حقوق آمریکا نیز برای اقدام به جلب و دستگیری علی‌الاصول صدور قرار توسط مرجع قضایی ضروری است و در جرایم مشهود، امکان دستگیری برای پلیس وجود دارد. با عنایت به اینکه این اقدام برخلاف فرض بی‌گناهی است، قانون‌گذاران دو نظام، حقوقی از قبیل دسترسی فوری به وکیل را فراهم کرده‌اند. با وجود این، در نظام حقوقی آمریکا متهم تا پیش از دسترسی به وکیل می‌تواند سکوت کند. از سوی دیگر در هر دو نظام برای تأمین حقوق متهم، تدارک بازجویی عادلانه و منصفانه و ضوابطی از قبیل تفهیم اتهام و ادلّه آن پیش‌بینی شده است. در حقوق آمریکا، تفهیم جلب و پیش‌بینی ابزار الکترونیکی برای ثبت و ضبط اظهارات متهم درنظر گرفته شده است؛ به‌علاوه، ضمانت‌اجراهای مناسبی از قبیل رد ادلّه، برای نقض حقوق دفاعی متهم پیش‌بینی شده است. در هر صورت با توجه به خلاف قاعده بودن بازداشت و دستگیری در این مرحله، هر دو نظام حقوقی تلاش خود را برای تقویت حقوق دفاعی متهم به کار گرفته‌اند.

کلیدواژه‌ها


-      آشوری، محمد، آیین دادرسی کیفری، جلد اول، انتشارات سمت، چاپ چهاردهم، 1388.

-      ـــــــــــــ ، عدالت کیفری: مجموعه مقالات، دادگستر، 1392.

-      آشوری، محمد؛ و روح­الله سپهری، «بررسی تطبیقی مرحله تحت نظر در آیین دادرسی کیفری ایران و فرانسه»، آموزه­های حقوق کیفری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره6، پاییز ـ زمستان 1392.

-      اردبیلی، محمدعلی، «نگهداری تحت نظر»، در: مجموعه مقالات در تجلیل از استاد دکتر محمد آشوری، انتشارات سمت، 1383.

-      انصاری، ولی­الله، حقوق تحقیقات جنایی، انتشارات سمت، چاپ دوم، 1390.

-      پرویزی­فرد، آیت­الله، «دستگیری متهم بدون دستور قضایی: مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و انگلیس»، فصلنامه حقوق، دوره 42، شماره 2، تابستان 1391.

-      جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد اول، گنج دانش، 1386.

-      حسینی، سیدحسین؛ شایگان­فرد، مجید؛ و عطا عرفانی، «فرآیند تحقیقات جنایی و کشف جرم توسط پلیس ایران با نگاهی به حقوق انگلستان و آمریکا»، دانش انتظامی استان خراسان، شماره 21، پاییز 1392.

-      خالقی، علی، آیین دادرسی کیفری، شهر دانش، چاپ بیست و پنجم، 1392.

-      ــــــــــ ، نکته­ها در آیین دادرسی کیفری، شهر دانش، چاپ سوم، 1393.

-      رحمدل، منصور، «حق سکوت»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 57 ـ 56، پاییز و زمستان 1385.

-      ساقیان، محمدمهدی، «تقویت حقوق و آزادی­های متهم در مرحله تحقیقات مقدماتی آیین دادرسی کیفری مصوب92»، پژوهش حقوق کیفری، شماره6، بهار1393.

-      سرمست­ بناب، باقر، اصل برائت در حقوق کیفری، دادگستر، 1387.

-      معین، محمد، فرهنگ فارسی، انتشارات امیر کبیر، چاپ بیست و چهارم، 1386.

-      مهدی­پور، کاظم، آنچه که لازم است ضابطان دادگستری بدانند، مجد، چاپ سوم، 1386.

-      مؤذن­زادگان، حسنعلی، «مطالعه تطبیقی وظایف و اختیارات ضابطان دادگستری در مقررات کنونی و لایحه آیین دادرسی کیفری»، در: علوم جنایی، کتاب دوم، میزان، 1391.

-      یوسفی، ایمان، تحقیقات مقدماتی در آیین دادرسی کیفری، انتشارات جنگل، 1392.

-      Acker, James; and David Brody, Criminal Procedure: A Contemporary Perspective, Jones and Bartlett Publishers, 2nd Edition, 2004.

-      Barton, Ingraham, “The Right of Silence, the Presumption of Innocence, the Burden of Proof and a Modest Proposal”, Journal of Criminal Law and Criminology, Vol. 86, Issue 2, Winter 1996.

-      Buisson, Jacques, “La Garde à Vue Dans la Loi du 15 Juin 2000”, Revue de Sciences Criminelles et de Droit Pénal Comparé, no. 1, Janvier et Mars 2001.

-      Campbell Black, Henry, Black’s Law Dictionary, U.S.A, West Publishing Co, 5th Edition, 1968.

-      Grisso, Thomas, “Juveniles’ Capacities to Waive Miranda Rights”, California Law Review, Vol. 68, Issue 6, December 1980.

-      Grisso, Thomas, “Juveniles’ Capacities to Waive Miranda Rights”, California Law Review, Vol. 68, Issue. 6, December 1980.

-      Hall, Daniel, Criminal Law and Procedure, Delmar Cengage Learning Publisher, 5th Edition, 2009.

-      Kaminski, Daniel, “Concluded to Exclude: The Exclusionary Rule’s Role in Civil Forfeiture Proceedings”, Seventh Circuit Review, Vol. 6, Issue. 1, Fall 2010.

-      Nemeth, Charles, Private Security and the Law, U. S. A, Elsevier, 4th Edition, 2012.

-      Oran, Daniel, Oran’ Dictionary of the Law, West Legal Studies Thomson Learning, 3rd Edition, 2000.

-      Del Carmen, Ronaldo, Criminal Procedure: Law and Practice, Wadsworth Cengage Learning Publishing, 8th Edition, 2008.

-      Scheb, John M; and John M Scheb ll, Criminal Procedure, U.S.A, Wadsworth, 6th Edition, 2012.

-      Sullivan, Thomas, “Electronic Recording of Custodial Interrogation: Every Body Wins”, Journal of Criminal and Criminology, Vol. 95, Issue. 3, Spring 2005.

-      White, Welsh, “Police Trickery in Inducing Confessions”, University of Pennsylvania Law Review, Vol. 127, No. 3, January 1979.