ارزیابی فرایند طرح آزمایشی دادگاه‌ درمان‌مدار موادمخدر ایران

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 قاضی محاکم کیفری تهران، دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشکدۀ حقوق دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشیار گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشکدۀ حقوق دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

پس از رویکردهای مختلف در رسیدگی و مقابله با جرائم، برخی کشورهای تابع نظام حقوقی کامن‌لا به رویکردی درمانی‌قضایی روی آورده و دادگاه‌هایی تحت عنوان «دادگاه‌های حل‌مسئله» تشکیل دادند. اولین الگو از این دادگاه‌ها، دادگاه درمان‌مدار موادمخدر دِیْد کانتی میامی آمریکا در سال 1989 بود که با رویکردی درمانی‌قضایی سعی در برطرف‌کردن مشکل زیربنایی متهم، یعنی سوءمصرف مواد داشت. ایدۀ اقتباس الگوی مزبور در حوزۀ سلامت و نظام قضایی ایران نیز مطرح شد و منجر به نگارش طرح آزمایشی «دادگاه درمان‌مدار موادمخدر ایران» به‌طور مشترک توسط معاونت اجتماعی قوۀ قضائیه و مرکز توسعۀ پیشگیری سازمان بهزیستی در سال 1395 گردید. این مقاله با روش «توصیفی‌تحلیلی» و بررسی اسناد نگارش‌یافته برای اجرای این طرح و نیز سایر مقررات مرتبط و با تأکید بر دادگاه درمان‌مدار تهران سعی دارد فرایند «طراحی» این الگو و نیز «اجرای» آن در ایران را ارزیابی و تحلیل کند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که اقتباس صحیحی از الگوی کامن‌لایی آن صورت نپذیرفته و اصول و شاخص‌های حل‌مسئله و نیز ظرفیت‌های قانونی در ایران مغفول مانده است؛ همچنین طرح مزبور مطابق اسناد مربوط به مرحلۀ اجرا نیز درنیامده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Process Evaluation of the Iranian Drug Treatment Court Pilot Project

نویسندگان [English]

  • Ali Azizi 1
  • Mohammad Farajiha 2
1 Judge and Ph.D. student of criminal law and criminology at Tarbiat Modares university
2 Associate Professor at Tarbiat Modares University
چکیده [English]

Abstract

After various approaches dealing with the crimes, some countries in common law legal system have adopted a therapeutic-judicial approach and established courts called "problem-Solving courts". The first model of these courts was Miami-Dade County Drug Treatment Court in 1989 which with a therapeutic-judicial approach was trying to address the offenders' underlying problems with addiction or substance abuse issues. The idea of adopting this model in the criminal justice and health care systems led to planning and implementing a pilot project in Iran named "Iranian Drug Treatment Court" jointly by the Judiciary and the State Welfare Organization in 2017. This article with emphasis on Tehran Drug Treatment Court seeks to evaluate and analyze the process of "planning" and "implementing" of this model in Iran by using a "descriptive-analytical" method and reviewing all documents written for this project as well as other related regulations. The results of the research show that the common law model of drug treatment courts has not been correctly adopted, and problem solving principles and their legal capacities in Iran have been somehow neglected. Meanwhile, the project has not been completely implemented in accordance with the criteria and indicators specified in its relevant documents.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Problem-solving Courts
  • Drug Treatment Courts
  • Therapeutic Jurisprudence
  • Problem-Solving Approach
  • Screening
  • Assessment
  • Evaluation

فارسی

  • خبرگزاری ایمنا. (1398). نبود نظارت جدی مهم‌ترین ضعف مراکز توانمندسازی بهاران، کد خبر: 387965، انتشار: 10/6/1398، ساعت: 13:50، دسترسی: 17/7/1398، آدرس: https://www.imna.ir/news/
  • صادقیه، طاهره و دیگران. (1388)، «بررسی روند شش ماهه اجرای طرح دادگاه درمان‌مدار در شهرستان یزد و تحلیل نتایج اجرای آزمایشی آن»، طلوع بهداشت، دوره 8، شماره 3-4.
  • عزیزی، علی و دیگران (1398)، «اصول حاکم بر دادگاه‌های حلّ‌مسئله در پرتو مطالعات تطبیقی»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، زیر چاپ.
  • عزیزی، علی و فرجیها، محمد (1398)، «تحلیل عملکرد دادگاه‌های کیفری ایران در پرتو رویکرد حلّ‌مسئله»، مجله حقوقی دادگستری، زیر چاپ.
  • عزیزی، علی و فولادگر، فریبا (1395). «دادگاه‌های حلّ‌مسئله و جلوه‌های ترمیمی آن»، دانش‌نامه عدالت ترمیمی، انتشارات میزان.
  • قاسمی‌مقدم، حسن (پائیز1387)، «مبانی ارزیابی اثربخشی کیفرهای اجتماع‌محور و تحلیل یافته‌های آن؛ با تأکید بر مطالعه موردی دوره مراقبت در ایالات متحده آمریکا و انگلستان»، مجله حقوقی، شماره 64.
  • قدوسی، آرش و موسویان، سمیرا. (1392)، «دادگاه درمان‌مدار؛ نگرشی نو در کنترل سوءمصرف مواد»، فصلنامه طب اعتیاد، شماره2.
  • نجاتی، علی. (1384)، «مقایسه میزان رضایت‌مندی از روند درمانیِ مراکز اجتماع درمان‌مدار تهران و گرگان»، فصلنامه مصباح، شماره 59.
  • نجفی‌ابرندآبادی، علی‌حسین (87-1386)، تقریرات درس جرم شناسی (بازپروری بزهکاران)، تنظیم سلمان عمرانی، دوره دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.
  • نجفی‌ابرندآبادی، علی‌حسین (زمستان1392)، «درآمدی بر پژوهش در نظام عدالت کیفری: فرصت‌ها و چالش‌ها»، دیباچه در: بایسته‌های پژوهش در نظام عدالت کیفری (مقالات برگزیده نخستین همایش ملی پژوهش در نظام عدالت کیفری؛ فرصت‌ها و چالش‌ها)، انتشارات میزان: تهران، چاپ اول.
  • واقفی، مریم (1390)، مطالعه حقوقی-جرم‌شناختی مرحله پساکیفری در فرایند کیفری، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه مفید.
  • روشن‌پژوه، محسن (1394)، سند جامع حمایت‌های اجتماعی و درمان اعتیاد کشور؛ مصوب جلسه 128 ستاد مبارزه با موادمخدر مورخ 31/3/1393، انتشارات اندیشه معاصر: تهران.
  • ستاد مبارزه با موادمخدر (اسفند1396)، طرح ملی مبارزه همه جانبه با موادمخدر، روان‌گردان‌ها و پیش‌سازها با رویکرد اجتماعی در برنامه ششم توسعه.
  • سازمان بهزیستی (1392)، دستورالعمل تأسیس، اداره و انحلال مرکز توانمندسازی و جامعه‌پذیری بهبودیافتگان.
  • معاونت اجتماعی قوه‌قضائیه و مرکز توسعه پیشگیری بهزیستی (1395)، راهنمای دادگاه درمان‌مدار در ایران.
  • معاونت اجتماعی قوه‌قضائیه و مرکز توسعه پیشگیری بهزیستی (1395)، شیوه‌نامه مدیریت مورد در دادگاه درمان‌مدار ایران.
  • معاونت اجتماعی قوه‌قضائیه و مرکز توسعه پیشگیری بهزیستی (1395)، شیوه‌نامه پذیرش و غربالگری در دادگاه درمان‌مدار ایران.
  • معاونت اجتماعی قوه‌قضائیه و مرکز توسعه پیشگیری بهزیستی (1395)، شیوه‌نامه ارزیابی و طراحی مداخلات در دادگاه درمان‌مدار ایران.

انگلیسی

  • Bruinsma, Gerben, and David Weisburd (2014), Encyclopedia of Criminology and Criminal Justice, Springer.
  • Carey, Shannon, and Janice Munsterman (2008), Challenges and Solutions to Implementing Problem Solving Courts from the Traditional Court Management Perspective, American University.
  • Casey, Pamela (1994), “ourt-Enforced Drug Treatment Programs: Do They Enhance Court Performance?”, Justice System Journal 17, no.1.
  • Casey, Pamela, David. Rottman, and Chantal. Bromage (2007), “Problem-Solving Justice Toolkit”, Williamsburg, VA: National Center for State Courts.
  • Center for Substance Abuse Treatment (2005), “Substance Abuse Treatment for Adults in the Criminal Justice System”.
  • Drug Strategies (1997), “Cutting Crime: Drug Courts in Action 6”, Washington.
  • Farabee, David, Michael Prendergast, and M Douglas Anglin (1998), “The Effectiveness of Coerced Treatment for Drug-Abusing Offenders”, Federal Probation :3.
  • Freiberg, Arie (2002), “Drug Courts: Sentencing Responses to Drug Use and Drug-Related Crime”, Alternative Law Journal 27, no.6.
  • Freiberg, Arie (2001), “Problem-Oriented Courts: Innovative Solutions to Intractable Problems?”, Journal of Judicial Administration 11, no.1.
  • Holst, Kimberly YW. (2010), “A Good Score? Examining Twenty Years of Drug Courts in the United States and Abroad”, Valparaiso University Law Review 45, no.1.
  • Hora, Peggy Fulton, et al (1998-1999), “Therapeutic Jurisprudence and the Drug Treatment Court Movement: Revolutionizing the Criminal Justice System's Response to Drug Abuse and Crime in America”, Notre Dame Law Review, 74.
  • Knight, Kevin, et al (2008), “Drug Court Screening”, Chap. 1 in Quality Improvement for Drug Courts, 3-12: National Drug Court Institute.
  • Lessenger, James and Glade, Roper (2007), Drug Courts: A New Approach to Treatment and Rehabilitation, Springer.
  • Lurigio, Arthur J (2008), “First 20 Years of Drug Treatment Courts: A Brief Description of Their History and Impact”, Federal Probation: A Journal of Correctional Philosophy and Practice, 72, no.1.
  • Mackinem, Mitchell and Paul Higgins (2008), Drug Court: Constructing the Moral Identity of Drug Offenders, Charles C Thomas Publisher.
  • Marlowe, Douglas and William Meyer (2011), The Drug Court Judicial Benchbook, National Drug Court Institute.
  • National Assoc of Drug Court Professionals, et al (1988), “Community Policing and Drug Courts/Community Courts: Working Together within a Unified Court System”, App. B, at Vii.
  • Peters, Roger and Elizabeth Peyton (1998), Guideline for Drug Courts on Screening and Assessment, The Authors.
  • Tata, Cyrus (2013), “Beyond the Revolving Court Door: Is It Time for Problem-Solving Courts?”, Scottish Justice Matters, 1, no.1
  • Terry III, W Clinton (1999), The Early Drug Courts: Case Studies in Judicial Innovation, Vol.7: Sage.
  • Cdc V. State, 821 So. 2d 1021 (2001)
  • Evans V. State, 667 SE 2d 183 (2008)
  • Jim V. State, 911 So. 2d 658 (2005)
  • Lomont V. State, 852 NE 2d 1002 (2006)
  • State V. Harner, 103 P. 3d 738 (2004)
  • State V. Little, 66 P. 3d 1099 (2003)