نگاهی به نتایج نقش‌آفرینی تعامل پلیس و رسانه در عرصۀ سیاست کیفری در ایران

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 قاضی دادگستری، دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم

2 دانشیار گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه تهران (پردیس فارابی)

3 استادیار گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشکدۀ حقوق دانشگاه تربیت مدرس

10.22106/jlj.2020.98471.2464

چکیده

در جهان امروز، رسانه و پلیس با تأثیر‌گذاری بر افکار عمومی و ضمن تعامل خاصی که بین آن‌ها برقرار شده است، نقش مهمی در سیاست‌گذاری کیفری در کشور‌های مختلف ایفا می‌کنند؛ به‌گونه‌ای که نتیجۀ این تعامل در حوزه‌های مختلف تقنین، قضا و اجرا بر کسی پوشیده نیست. در کنار نقش‌آفرینی‌های مثبت رسانه‌ها در زمینۀ‌ افزایش آگاهی‌های عمومی در خصوص وقایع مجرمانه، پیشگیری از وقوع یا تکرار آن‌ها و نیز نحوۀ تعامل با نهادهای مختلف نظام عدالت کیفری، به‌ویژه پلیس، گاه در اثر عملکرد نامطلوب آن‌ها، محدودیت آزادی‌عمل کنشگران نظام یاد‌شده، عوام‌گرایی کیفری، اتخاذ رویکرد تقابلی، تشدید پاسخ‌های کیفری، هراس‌انگیزی اخلاقی یا امنیتی‌کردن فضا در خصوص برخی جرائم را شاهدیم. لذا توجه به نقش‌آفرینی فعال و اثرگذار رسانه در عرصۀ‌ سیاست کیفری و نحوۀ‌ تعامل مثبت و سازندۀ آن با نهاد پلیس، موضوع مهمی است که باید ابعاد مختلف آن بررسی شود. تجربۀ کشور‌های موفق در این زمینه، نشان می‌دهد که استحکام‌بخشی به نهاد‌های عدالت کیفری، تضمین استقلال قضایی، کنترل رسانه در امور کیفری، پرهیز از نمایش برنامه‌ها یا پخش خبرهای غیرواقع‌بینانه یا سوگیری و گزینشگری رسانه‌ای و سوق‌دهی آن به استفاده از برنامه‌های تحلیلی، ضمن تبیین علمی و منطقی موقعیت پلیس در رویارویی با وقایع مجرمانه، می‌تواند سیاست کیفری کشور‌ها را از گرفتاری در دام شتاب‌زدگی، واکنش‌های احساسی، عوام‌گرایی کیفری و عملکرد خلاف اصول دادرسی عادلانه دور نگه دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


فارسی

  • آزمایش، سیدعلی (1389)، جزوۀ درسی حقوق جزای عمومی، دانشگاه تهران.
  • اینگلس، فرد (1377)؛ نظریۀ رسانه‌ها، مترجم: محمود حقیقت کاشانی، تهران: انتشارات مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش سازمان صدا و سیما.
  • حبیب زاده، محمد جعفر؛ نجفی ابرند آبادی، علی‌حسین؛ کلانتری، کیومرث (1380)، «تورم کیفری، عوامل و پیامدها»، تهران، فصل‌نامه علمی پژوهشی دانشکدۀ علوم انسانی (حقوق)، دوره پنجم، شماره چهارم.
  • دلماس مارتی، می‌ری (1381)، نظام‌های بزرگ سیاست جنایی، ترجمه: نجفی ابرندآبادی، چاپ اوّل، تهران: نشر میزان.
  • روبلکسی، هنری ام؛ هس، کارن ام (1392)، پلیس و عدالت کیفری، مترجمان: مهدی مقیمی و فریده طه، چاپ اول، تهران: مرکز تحقیقات کاربردی پلیس پیشگیری ناجا.
  • فرجی‌ها، محمد؛ مقدسی، محمدباقر (1389)، «رویکرد عوام گرایی کیفری به عدالت کیفری نوجوانان و جوانان»، آموزه‌های حقوقی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره 14.
  • لازرژ، کریستین (1382)، درآمدی بر سیاست جنایی، ترجمه: علی حسین نجفی ابرند آبادی، چاپ اول، تهران: نشر میزان.
  • لارگیه، ژان (1378)، آیین دادرسی کیفری، مترجم: حسن کاشفی اسمعیل زاده، چاپ اول، تهران: گنج دانش.
  • مصباح، مجتبی (1386) فلسفه اخلاق، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  • موسوی‌مجاب، سیددرید (1387)، جزوۀ جرم‌شناسی مقطع کارشناسی ارشد حقوق کیفری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد.
  • مهدی‌زاده، سیدمحمد (1393)، نظریه‌های رسانه، تهران: همشهری.
  • میشل بست، ژان (1377)، جامعه شناسی جنایت، ترجمه: فریدون وحیدا، مشهد: آستان قدس رضوی.
  • نوبهار، رحیم (1392)، «مدل‌شناسی سیاست جنایی اسلام»، مجله تحقیقات حقوقی، دانشگاه شهید بهشتی، شماره 61.
  • وی رابرتز، جولیان و دیگران (1392)، عوام‌گرایی کیفری و افکار عمومی: درس‌هایی از پنج کشور، ترجمۀ زینب باقری‌نژاد، و دیگران، چاپ اوّل، تهران: نشر میزان.
  • هژبرالساداتی، هانیه (1389)، عوام‌گرایی کیفری و جلوه‌های آن در سیاست کیفری تطبیقی و ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مشهد: دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد.

انگلیسی

  • Christie, Nils (1968), “Changes in Penal Values”, Scandinavian Studies in Criminology, 2.
  • H.L; Marsh (1968), “A Comparative Analysis of Crime Coverage in Newspapers in the United States and Other Counntries from 1960-1989, A Review of the Literature”, Scandinavian Studies in Criminology, 2.
  • Phlippines – UNAFEL joint seminar (2002), community involvement in the criminal justice and administration, desamber 2002.
  • Mcquail, Denis (1972), “Sociology of Mass Communications”, Penguin Books.
  • Pratt, John, (2007), Penal Populism, London, Routledge.
  • Rosenberg, Jared s. & Callanan, Valerie J. (2011), “The Influence of Media on Penal Attitudes”, Criminal Justice Review, Sage Pub., 36(4), 435-455, Georgia State University.
  • Rusche, George and Otto Kirchheimer (2003), Punishment and Social Structure, Transaction Publisher
  • Von Hirsch, Ashworth and Roberts, J, (2009), Principled Centencing, Hart Publishing, Oxford.