اساسی‌سازی اصول دادرسی کیفری؛ تحلیل تعارض‌های قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 با قانون اساسی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه حقوق عمومی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 پژوهشگر پژوهشکدۀ قوۀ قضائیه، تهران، ایران

چکیده

نقطۀ عزیمت به‌سوی قانون‌مداری و نشانۀ پذیرش حاکمیت قانونْ وجود قانون اساسی در یک کشور است. در نظام حقوقی ایران، صیانت از قانون اساسی به‌وسیلۀ شورای نگهبان و قضات دادگستری اعمال می‌شود. با‌ وجود این، به نظر می‌رسد شورای نگهبان، در ارتباط با اصول مربوط به دادرسی منصفانۀ مندرج در قانون اساسی، هنگام بررسی شرعی و اساسیِ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 مسامحه داشته و برخی از مواد این قانون در تعارض با اصول حاکم بر دادرسی منصفانۀ مندرج در قانون اساسی می‌باشند. بر همین اساس، تحلیل تعارض‌های موجود و نیز بررسی امکان استناد قضات دادگاه‌ها به قانون اساسی و نیز اجرا‌نکردن مواد قانونی معارض با اصول قانون اساسی امری بایسته به نظر می‌رسد. پژوهش حاضر با روشی توصیفی‌تحلیلی درصدد است تا میزان انطباق قوانین عادی مرتبط با اصول دادرسی برتر را سنجیده و در صورت تغایر و عدم انطباق، ضمانت‌اجرای این تناقض‌ها را توصیف نماید. نتایج حاصله حاکی از این است که قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، به‌رغم پیشرفت زیاد در زمینۀ رعایت اصول دادرسی منصفانۀ مندرج در قانون اساسی، در موارد مرتبط با حق تعیین وکیل و علنی‌بودن رسیدگی به جرایم سیاسی و مطبوعاتی و اصول مرتبط با تفکیک قوا و سایر موارد، حاوی احکامی خلاف روح و منطوق قانون اساسی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Constitutionalisation of Basic Principles of Criminal Procedure: Analysis of the Conflicts Between the Criminal Procedure Code Adopted in 2013 and the Constitution

نویسندگان [English]

  • vali rostami 1
  • Sina Rostami 2
  • Hasan Kabgani 3
1 Professor, Department of Public Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
2 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Researcher of Judiciary Research Institute, Tehran, Iran
چکیده [English]

The point of departure for the law and the sign of adherence to the rule of law is the existence of a constitution in any country. In the legal system of Iran, the safeguarding of the constitution is enforced by the Guardian Council and the Judiciary. Nevertheless, the Guardian Council seems not to be fully in line with the principles of fair trial enshrined in the constitution. Because by reviewing the legal and fundamental principles of the Code of Criminal Procedure, approved in 2013, one may easily realise that some of the provisions of this law are in conflict with the principles of fair trial enshrined in the constitution. Accordingly, it seems necessary to analyze the existing conflicts as well as to examine the possibility for court judges to invoke the constitution, as well as the non-implementation of legal articles contrary to the principles of the constitution. The present study uses a descriptive-analytical method to measure the compliance of ordinary laws related to the principles of superior proceedings and in case of changes and non-compliance, to describe the guarantee of implementation of these discrepancies. The results indicate that the Code of Criminal Procedure, passed in 2013, despite the great progress made in observing the principles of fair trial enshrined in the constitution, in cases related to the right to appoint a lawyer and the publicity of dealing with political and press crimes, the principles related to the separation of powers and other cases, still contain sentences contrary to the spirit of the Constitution.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rule of law
  • Constitution
  • Constitutionalisation
  • Principles Governing Fairness
  • Conflict of Laws
  • فارسی

    • آشوری، محمد (1394)، آیین دادرسی کیفری، جلد اول، تهران: نشر سمت.
    •  امیدی، جلیل و سمیه نیکویی (1387)، «تعریف و مبانی علنی بودن دادرسی کیفری»، فصلنامۀ مدرس علوم انسانی، دوره دوازدهم، شماره سوم.
    •  اعتدال، محمد (1377)، آیین دادرسی کیفری در نظام نوین قضایی ایران، چاپ اول، شیراز: نشر نوید.
    •  تقی زاده، جواد (1386)، «مسئله اساسی‌سازی نظم حقوقی»، مجلۀ پژوهش های حقوقی، سال ششم، شماره یازدهم.
    • تقی زاده، جواد، مرتضی نجابت‌خواه و رضوان فدایی (1395) «صیانت از قانون اساسی توسط قضات محاکم با تأکید بر اصل یکصد و هفتادم قانون اساسی»، مطالعات حقوقی، دوره 8، شماره 27.
    • جاهد، محمدعلی (1389)، جهانی شدن اصول دادرسی کیفری در پرتو اسناد بین‌المللی منطقه ای حقوق بشر، رساله دکتری، پردیس فارابی دانشگاه تهران (قم).
    •  خالقی، علی (1394)، آیین دادرسی کیفری، جلد اول و دوم، چاپ بیست و هفتم، تهران: نشر مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
    • خالقی، علی (139۵)، نکتهها در قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ هفتم، تهران: نشر مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
    • زراعت، عباس(1382)، اصول آیین دادرسی کیفری ایران، چاپ اول، تهران: نشر مجد.
    • صادقی، محسن (1384)، اصول حقوقی جایگاه آن در حقوق موضوعه، چاپ اول، تهران: نشر میزان.
    • صانعی، پرویز (1383)، حقوق و اجتماع، چاپ اول، تهران: نشر طرح نو.
    • صفایی، سیدحسین (1369)، حقوق ایالات متحده آمریکا، چاپ اول، تهران: انتشارات امیرکبیر.
    • طهماسبی، جواد (1394)، آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ اول، تهران: نشر میزان.
    • عابدی، امیرحسین (1388)، اجرای اصول دادرسی کار از لحاظ ساختاری، پایان نامه کارشناسی ارشد، پردیس فارابی دانشگاه تهران (قم).
    • کاتوزیان، ناصر (1379)، گامی به سوی عدالت، جلد اول، تهران: انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
    • کاتوزیان، ناصر (1383)، «اصول منطقی حاکم بر تفسیر قانون اساسی»، مجله حقوق‌دانشگاه تهران، شماره شصت و ششم.
    • کاتوزیان، ناصر (1377)، فلسفه حقوق، جلد دوم، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • کلسن، هانس (1391)، نظریه حقوقی ناب، ترجمه اسماعیل نعمت‌الهی، چاپ دوم، تهران: سمت.
    • منصورآبادی، عباس (1384)، «حق تجدیدنظر در فرایند دادرسی عادلانه»، مجله اندیشه حقوقی، سال سوم، شماره هشتم.
    • موسی زاده، ابراهیم (1389)، دادرسی اساسی در جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول، تهران: مرکز تحقیقات شورای نگهبان.
    • مهرپور، حسین (1387)، مختصر حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول، تهران: نشر دادگستر.

    انگلیسی

    • Kelsen, H (2005), General Theory of Law and State, New Brunswick, New Jersey.
    • Pestritto, Ronald J (2005), Woodrow Wilson: The Essential Political Writings, Lexington Books.
    • Hamilton, A. Madison, J and John jay (2005), The Federalist Papers, Hackett Publishing Company, Indianapolis
    • Loughlin, M (2004), What is Constitutionalisation? In the Twilight of Constitutionalism? Edited by Petra Dobner and Martin Loughlin, Oxford University Press, New York.
    •  Boggs, Danny J. (1998), “The Right to a Fair Trial”, University of Chicago Legal Forum, Vol (2).
    • Llorente, Francisco Rubio (1997), Constitutionalism in the “Integrated” States of Europe, Jean Monnet Chair.
    • Jalab, A. Dyevre, A and Giulio Itzcovich (2017), Comparative Constitutional Reasoning, Cambridge University Press.
    • Murrill, Brandon J (2018), Modes of Constitutional Interpretation, Library of Congress. Congressional Research Service.
    • European Commission for Democracy through Law (Venice Commission), ‘Study on Individual Access to Constitutional Justice.
    • Barber, Sotirios A (1997), The Constitution of Judicial Power, 1st edition, Johns Hopkins University Press.
    • Jefferson Powell H (1987), Rules for Originalists, 73 Va. L.Rev. 659.