روح قانون در حقوق ایران

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی مدعو گروه حقوق خصوصی دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی

2 دانشجوی دکتری تخصصی حقوق عمومی، گروه حقوق عمومی و بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی؛ دادرس/دادگستری اسلامشهر

10.22106/jlj.2018.33936

چکیده

در نوشته‎های حقوقی، مطابق یا مخالف «روح قانون» دانستن استنباط‎ها رایج است. نویسندگان علی‎رغم استناد به روح قانون هیچ‎گاه به چیستی و مبانی استناد به این عنوان نمی‎پردازند. روح قانون به عنوان منبع قاعده حقوقی در ماده 3 قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1318 مطرح و در قوانین و مقررات پراکنده مورد توجه بوده است. هر چند اصل یکصد و شصت و هفتم قانون اساسی جایگاه «روح قانون» به عنوان منبع حقوقی حل و فصل دعاوی را متزلزل ساخت، اما این عنوان همچنان در کنار سایر موارد اعلامی در این اصل به حیات خود ادامه داد. در این راستا حتی پـس از نسـخ ماده 3 مزبور، رویه قضایی موارد متعددی از استناد به روح قانون را ثبت کرده است. دکترین حقوقی نیز معنی اجماعی از این عبارت به دست نمی‎دهد و شامل طیف وسیعی از ساده‎ترین مفاهیم نظیر مفهوم مخالف قانون تا کلی‎ترین مفاهیم مانند مبانی استنباط اصول کلی حقوقی را شامل می‎شود. در این طیف وسیع گاه معانی متضادی برای این مفهوم ارائه می‎گردد که به هیچ‎وجه قابل جمع نیستند.

کلیدواژه‌ها


-      اصغری، سیدمحمد، عدالت به مثابه قاعده فقهی ـ حقوقی، چاپ اول، انتشارات اطلاعات، 1388.

-      امامی، سیدحسن، حقوق مدنی، جلد 1، چاپ بیست و سوم، انتشارات اسلامیه، 1390.

-      جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مکتب‎های حقوقی در حقوق اسلام، چاپ دوم، گنج دانش، 1382.

-      راسخ، محمد، «ویژگی‎های ذاتی و عرضی قانون»، مجلس و پژوهش، سال 13، شماره 51، بهار 1385.

-      عمید زنجانی، عباسعلی، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران، 1385.

-      قاری سید فاطمی، سیدمحمد، حقوق بشر در جهان معاصر، دفتر یکم، چاپ سوم، مؤسسه مطالعات و پژوهش‎های حقوقی شهر دانش، 1390.

-      کاتوزیان، ناصر، الزام‎های خارج از قرارداد، ضمان قهری، مسئولیت مدنی، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه تهران، 1385.

-      ـــــــــــــ ، فلسفه حقوق، جلد 1، چاپ سوم، شرکت سهامی انتشار، 1388.

-      ـــــــــــــ ، فلسفه حقوق، جلد 2، چاپ سوم، شرکت سهامی انتشار، 1388.

-      ـــــــــــــ ، مبانی حقوق عمومی، چاپ چهارم، نشر میزان، 1390.

-      ـــــــــــــ ، مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، چاپ سی و یکم، شرکت سهامی انتشار، 1381.

-      گرجی ازندریانی، علی اکبر، در تکاپوی حقوق اساسی، تهران، انتشارات جنگل، 1388.

-      مرمور، آندره، تفسیر و نظریه حقوقی، ترجمه محمدحسین جعفری و مهسا شعبانی، چاپ اول، انتشارات مجد، 1390.

-      مظفر، محمدرضا، اصول فقه، جلد 1، ترجمه محسن غرویان، چاپ یازدهم، انتشارات دارالفکر، 1391.

-      مهرپور، حسین، دیدگاه‎های جدید در مسائل حقوقی، چاپ سوم، انتشارات اطلاعات، 1387.

-      Grindheim, Siguard, "The Law Kills But the Gospel Gives Life: The Letter-Spirit Dualism in 2 Corinthians 3.5-18", Journal for the Study of the New Testament, No. 84, 2001.

-      Saiman, Chaim, "Jesus Legal Theory – A Rabbinic Interpretation", Journal of Law and Religion, vol. 97, 2007-2008.