تحلیل عوامل بی‎عدالتی کیفری در جرایم مواد مخدر

نوع مقاله: پژوهشی

نویسنده

عضو هیأت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

10.22106/jlj.2018.33934

چکیده

نظام عدالت کیفری به ­وسیله نهادهای خود برای کنترل جرم، متهمان را شناسایی و با گردآوری ادله و برگزاری محاکمه، مرتکبان را محکوم می­ کند. اصولاً مفروض است که محکومان، مرتکبان واقعی هستند. اما این فرض، مطلق نیست. برخی محکومان به ­رغم بی­ گناهی به خطا محکوم می­ شوند. بخش عمده ­ای از علت بازداشت و محکومیت بی­ گناهان به خطاهای متعدد و متوالی کنش­گران پلیسی و قضایی (دادستان، پلیس، بازپرس و قاضی) مربوط می­ شود. ویژگی­ های اثباتی جرایم مواد مخدر -چه در قانون و چه در عمل- به ­گونه­ ای است که امکان ارتکاب خطا و در نهایت محکومیت فرد بی­ گناه در آنها بیش از جرایم دیگر است. در این پژوهش کیفی، با روش نمونه ­پژوهی (29 نمونه) عوامل غالبی که موجب بی­ عدالتی کیفری (محکومیت و بازداشت بی­ گناهان) در جرایم مواد مخدر می­شوند، تحلیل شدند که حسب یافته­ های پژوهش دلیل اثباتی اصلی و مبنای تشکیل پرونده کیفری در جرایم مواد مخدر، یافت‌شدن مواد در تصرف فرد است. در نتیجه، چنانچه مواد در تصرف فردی کشف شود، اثبات بی­ گناهی بسیار دشوار خواهد بود. اهمیت بررسی محکومیت بی­ گناهان در جرایم مواد مخدر از آن روی افزون­ تر است که تعداد بسیار قابل توجهی از کیفرهای اعدام، در این دسته از جرایم تعیین و اجرا می­شوند. حتی اگر احکام محکومیت مرتکبان مواد مخدر را دست کم عاری از خطا ندانیم و امکان محکومیت افراد بی­ گناه را حتی به تعداد کم به­ رسمیت بشناسیم، مبانی توجیهی کیفر اعدام در این جرایم سست­تر از همیشه می­ شود. سلب حیات یک بی­ گناه در جرایمی که حتی با الزام شرعی برای مجازات و نوع معین آن (اعدام) روبرو نیست، بیش از پیش مشروعیت این کیفر را مخدوش می‎سازد. یکی از نتایج و الزامات اصلی وجود آسیب محکومیت بی­ گناهان در نظام عدالت کیفری، لغو کیفرهای جبران‎ناپذیری مانند اعدام است.

کلیدواژه‌ها


-      حبیبـی‎تبار، جـواد؛ حبیـبی، ضــامن علـی، مبانی فـقهی مـجازات اعـدام در جـرایم مواد مخدر،کاوشی نو در فقه،، سال بیست و یکم، تابستان 1393.

-      رحمدل، منصور، «آیین دادرسی کیفری افتراقی در قبال جرایم مواد مخدر» در: علوم جنایی: مجموعه مقالات در تجلیل از استاد دکتر آشوری، چاپ دوم، تهران، انتشارات سمت، 1388.

-      ـــــــــــــ ، تحولات سیاست جنایی تقنینی و قضایی ایـران در زمینه مجازات اعدام در جرایم مواد مخدر، جامعه‎شناسی ایران، شماره 25، بهار 1385.

-      ـــــــــــــ ، حقوق کیفری مواد مخدر، چاپ اول، تهران، انتشارات سها دانش، 1383.

-      ساکی، محمدرضا، مواد مخدر و روان­گردان از دیدگاه علوم جنایی و حقوق بین­الملل، چاپ اول، تهران، انتشارات جنگل، 1391.

-      عباسلو، بختیار، «بررسی الزامات قانونی پلیس در امر مبارزه با مواد مخدر و روان­گردان با تأکید بر پلیس زن»، پلیس زن، شماره 1، بهار و تابستان 1389.

-      غلاملو، جمشید، تحلیل حقوقی ـ جرم‌شناختی محکومیت بی­گناهان در ایران، رساله دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق دانشگاه تربیت مدرس، آذر ماه 1394.

-      غلاملو، جمشید؛ فرجیها، محمد، «محکومیت بی­گناهان: از خطای ­قضایی تا بی­گناهی واقعی»، مجله پژوهش حقوق کیفری، شماره 8، پاییز 1393.

-      فرجیها، محمد؛ صادقی، آزاده، «پیامدهای ناخواسته برنامه­های پلیسی کنترل بازارهای خرید و فروش مواد مخدر»، آموزه‌های حقوق کیفری، شماره 13، بهار و تابستان 1396.

-      فرجیها، محمد؛ مقدسی‎پور، محمدباقر، «جلوه­های عوام‏گرایی در سیاست‏های کیفری مواد مخدر»، تحقیقات حقوقی، شماره 68، زمستان 1393.

-      Crank, J.P.; Caldero, M.A., Police Ethics: The Corruption of Noble Cause, Cincinnati, Anderson Publishing Co, 2000.

-      Huff, C.R.; Rattner, A., Sagarin, E., "Guilty Until Proven Innocent: Wrongful Conviction and Public Policy", Crime and Delinquency, vol. 32, 1986.

-      ــــــــــــــــــ., Convicted but Innocent: Wrongful Conviction and Public Policy, London, Sage Publications, 1996.

-      Kennedy, Jerome, Writing the Wrongs: The Role of Defence Counsel in Wrongful Convictions – A Commentary, 2004.

-      Laqueur, Hannah; Rushin, Stephen; Simon, Jonathan, Wrongful, Policing, and the “War on Crime,” Examaning Wrongful Convictions: Stepping Back and Moving Forward, 2014.

-      Leo, Richard, "False Confessions: Causes, Consequences,and Implications", The Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law, vol. 37, 2009.

-      Natapof, Alexandra, "Beyond Unreliable: How Snitches Contribute to Wrongful Convictions", Golden Gate University Law Review, vol. 37, 2006.

-      Ramsey, Robert, False Positives in the Criminal Justice Process- An Analysis of Associated with Wrongful Conviction of Innocent, University of Cincinnati, 2003.

-      Rattner, A., When Justice Goes Wrong: Convicting the Innocent, Unpublished Doctoral Dissertation, Ohio State University, 1983.

-      Sorochan, Donald, "Wrongful Convictions: Preventing Miscarriage of Justice, Some Case Studies", Texas Tech Law Review, vol. 41, 2008.

-      Tachino, Tosh, Academic Research and Public Policy: Rhetorical Lessons from the Sophonow Inquiry, A Dissertation Submitted to the Graduate Faculty for the Degree of Doctor of Philisophy, Iowa State University, 2008.