طرح امور موضوعی و آثار آن در دعوای مدنی

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی

2 گروه حقوق دانشگاه پیام نور مرکز تحصیلات تکمیلی تهران

3 دانشجوی دکتری دانشگاه پیام نور مرکز تحصیلات تکمیلی تهران؛ قاضی دادگستری

10.22106/jlj.2018.33933

چکیده

امور موضوعی، مجموعه وقایع مادی و حقوقی است که هر یک از اصحاب دعوا برای توجیه و تقویت خواسته و ادعای خود، ارائه و برای اثبات آن تلاش می‎نمایند. معلوم نبودن وظایف و اختیارات هر یک از اصحاب دعوا و دادرس در طرح امور موضوعی، امکان یا عدم امکان طرح امور موضوعی در تمامی مراحل دادرسی و چگونگی تأثیر امور موضوعی در نتیجه دادرسـی، جملـگی از مـسائل مـهم دادرسـی اسـت که به لحاظ سکوت قانون آیین دادرسی مدنی، ابهاماتی را برای دادرسی صحیح مدنی ایجاد نموده ­اند. ارائه امور موضوعی و بیان موضوعات عمدتاً به عهده اصحاب دعواست؛ اما به تدریج با اصلاح قوانین نقش انفعالی دادگاه ­ها تعدیل شد و اهمیت نقش دادرس در کنار اصحاب دعوا، در تحقق عدالت پررنگ ­تر گردید. ارائه و اثبات امور موضوعی در هر مرحله از رسیدگی دادگاه نخستین و تجدیدنظر ممکن است و با طرح ادعای جدید متفاوت است. دادگاه نمی ­تواند بدون آنکه امور موضوعی به اندازه و به کیفیتی ارائه ‎شده باشد که اعمال قاعده حقوقی مورد نظر را توجیه نماید، مبادرت به صدور رأی ماهیتی به نفع خواهان نماید و دادگاه تجدیدنظر نیز چنانچه امور موضوعی را به گونه­ ای دیگر تشخیص دهد، حکم تجدیدنظر خواسته را فسخ و رأی جدید صادر خواهد کرد. پس از قطعیت حکم نیز دیوان عالی کشور در رسیدگی فرجامی، چنانچه کشف کند که امور موضوعی ارائه‎شده کافی برای توجیه اعمال قاعده‌‌‌‌ حقوقی مورد استناد نیست؛ رأی فرجام خواسته را به علت فقدان اساس قانونی نقض خواهد کرد. در رفع ابهام و اجمال از حکم و تشخیص اعتبار امر قضاوت‎شده نیز امور موضوعی تأثیر مستقیم دارد.

کلیدواژه‌ها


-      انصاری، باقر، نقش دادرس مدنی در تحصیل دلیل و کشف حقیقت، انتشارات شهر دانش، چاپ دوم، 1391.

-      افتخار جهرمی، گودرز؛ دنکوب، ابوالفضل، «نقش اصحاب دعوا در امور موضوعی»، مجله تحقیقات حقوقی، ویژه‎نامه شماره 8، 1391.

-      الحامی، الیاس ابو عبید، اصول المحاکمات المدنیه، بین النص و الاجتهاد والفقه: دراسه المقارنه اثر، منشورات زین الحقوقیه، 2008 م.

-      السان، مصطفی؛ احمدی، خلیل، «دفاع اثباتی»، مجله تحقیقات حقوق دانشگاه شهید بهشتی، شماره 76، 1395.

-      پوراستاد، مجید، نقش دادرس مدنی در تحصیل دلیل وکشف حقیقت، انتشارات شهر دانش، چاپ دوم، 1391.

-      پورطهماسبی، محمد؛ محسنی، حسن، «اصل تسلط طرفین دعوا بر جهت و موضوعات دعوا»، مجله کانون وکلای دادگستری مرکز، شماره 190، 1384.

-      جعفری لنگرودی، محمدجعفر، دانشنامه حقوق، جلد پنجم، چاپ سوم، انتشارات امیر کبیر، 1375.

-      خدابخشی، عبداله، قانون حاکم بر اجرای آرای مدنی، چاپ اول، شرکت سهامی انتشار، 1393.

-      دیانی، عبدالرسول، ادلّه اثبات دعوا در امور مدنی و کیفری، چاپ اول، انتشارات تدریس، 1385.

-      ریموند، مارتین، اصول راهبردی دادرسی مدنی، چاپ اول، ترجمه اسماعیل شایگان، نشر میزان، 1395.

-      شمس، عبداله، «سبب، امور موضوعی و توصیف آنها در دعوای مدنی»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 65، 1393.

-      شمس، عبداله، ادلّه اثبات دعوا، چاپ دوازدهم، انتشارات دراک، 1390.

-      ـــــــــــــــ ، آیین دادرسی مدنی، دوره پیشرفته، جلد اول و دوم، چاپ سی و یکم، انتشارات دراک، 1393.

-      ـــــــــــــــ ، «تقریرات آیین دادرسی مدنی تطبیقی» دوره دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه شهید بهشتی، سال تحصیلی 87-1386.

-      غمامی، مجید؛ محسنی، حسن، آیین دادرسی مدنی فراملی، شرکت سهامی انتـشار، چاپ سوم، 1392.

-      ـــــــــــــــ ، آیین دادرسی مدنی فرانسه، شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم، 1392.

-      غمامی، مجید؛ اشراق آرانی، مجتبی، «تفکیک امر حکمی از امر موضوعی در دادرسی مدنی، تبیین نظریه عمومی»، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 40، شماره 2، 1389.

-      غمامی، مجید؛ اشراق آرانی، مجتبی، «فواید عملی و نظری تفکیک امر حکمی از امر موضـوعی در دادرسـی مـدنی»، مـجله مطالـعات حـقوق خـصوصی، سـال چهـلم، شماره 4، 1389.

-      قلی‌زاده، احد، «تحلیل بر اصل وحدت رسیدگی در قانون آیین دادرسی مدنی»، دو فصلنامه علمی ـ پژوهشی دانش حقوق مدنی، سال پنجم، شماره دوم، 1395.

-      کاتوزیان، ناصر، اعتبار امر قـضاوت‎شـده در دعـوای مـدنی، چاپ نـهم، نشر میزان، 1392.

-      ـــــــــــــ ، اثبات و دلیل اثبات، جلد دوم، چاپ اول، انتشارات میزان، 1383.

-      کاشانی، جواد؛ جعفری، زهرا، بررسی اثر انتقالی تجدیدنظرخواهی در دعاوی مدنی (در حقوق ایران و فرانسه)، فصلنامه پژوهش حقوق، سال سیزدهم، شماره 33، 1390.

-      محسنی، حسن، اداره جریان دادرسی مدنی، چاپ اول، شرکت سهامی انتشار، 1386.

-      ـــــــــــــــ ، آیین دادرسی مدنی فرانسه، چاپ دوم، شرکت سهامی انتشار، 1391.

-      موسوی، سید امیر حسام، «ورود دیوان عالی کشور به امور ماهوی»، مجله حقوق خصوصی، دوره 13، شماره 2، 1395.

-      مولوی، محمد؛ صفری، ناهید، «ایرادها و دفاع ماهوی»، مجله حـقوقی دادگسـتری، شماره 97، 1396.

-      نهرینی، فریدون، متفرعات دعوا و ویژگی‎های آن، چاپ اول، شرکت سهامی انتشار، 1391.

-      هرمزی، خیراله، «تغییر عناصر دعوا: شرحی بر ماده 98 قانون آیین دادرسی مدنی»، مجله پژوهش­های حقوق خصوصی، سال دوم، شماره سوم، 1392.

-      ـــــــــــــــ ، «توجیه آرای مدنی و ضمانت اجرای عدم رضایت آن»، پژوهش حقوق و سیاست، دوره 6، شماره 11، 1383.

-      Jolowicz, John, On Civil Procedure, Cambridge, 2017.

-      Laure Rassat, Michele, Procedure Penale, 15eme edition, Paris, PUF, 2007.

-      Serge, Guinchard, Droit Etpratique de la Procedure Civile, Dalloz, Paris, 2016.