توقیف مرتکب جرم توسط شهروندان

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه فردوسی مشهد

2 عضو هیأت علمی گروه حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه فردوسی مشهد

10.22106/jlj.2018.33930

چکیده

 هر چند شهروندان وظیفه تأمین امنیت را به حکومت و نهادهای ذی‎صلاح حکومتی سپرده ­اند، اما در شرایط اضطراری خود این وظیفه را به عهده می‎گیرند. ابتکار قانون‎گذار در تبصره یک ماده 45 قانون آیین ­دادرسی کیفری 1392، مصداقی بارز از مشارکت­­ های انتظامی شهروندان جهت برقراری امنیت عمومی است. بنا به فحوای این تبصره، شهروندان با دستگیری مرتکبان جرایم مشهود مستوجب مجازات­ های سلب حیات، حبس ابد، قطع عضو و جنایات عمدی با میزان نصف دیه کامل یا بیش از آن و همچنین تعزیر درجه سه و بالاتر، نقش به ­سزایی در ارتقای امنیت جامعه خواهند داشت. البته شیوه قانون‎گذاری در این تبصره خالی از انتقاد نیست، چرا که حق دستگیری به صورت مبهم و فارغ از تعیین بایسته­ ها و ضوابط لازم به شهروندان اعطاء گردیده است که این می­ تواند باعث ایجاد بی‎نظمی و دخالت ناروا در حریم خصوصی افراد گردد. هدف از نگارش این مقاله، مطالعه علمی فرآیند بازداشت شهروندی جهت ممانعت از هرگونه بی ­نظمی و تجاوز به آزادی و حریم خصوصی افراد می­ باشد. مطالعات نظری و پژوهش‌های تطبیقی حاکی از آن است که علی­ رغم پیش­ بینی بازداشت شهروندی در نظام حقوقی ایران، احکام و تشریفات ضروری برای حفظ حقوق شهروندان و مرتکبان جرایم احتمالی پیش‎بینی نشده است.

کلیدواژه‌ها


-    آشوری، محمد؛ و دیگران،حقوق بشر و مفاهیم مساوات،انصاف و عدالت،چاپ اول، انتشاراتگرایش، 1383.

-    آقایی‌نیا، حسین، حقوق کیفری اختصاصی، جرایم علیه اشخاص (شخصیت معنوی)، چاپ چهارم، نشر میزان، 1389.

-    اردبیلی، محمدعلی، حقوق جزای عمومی، جلد 1، چاپ سی و دوم، نشر میزان، 1392.

-    استفانی، گاستون؛ لواسور، ژرژ؛ برلوک، برنار، آیین دادرسی کیفری، ترجمه حسن دادبان، جلد اول، چاپ اول، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، 1377.

-    ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، حقوق جـزای عـمومی، ترجـمه حسـن دادبـان، جـلد اول، چـاپ اول، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، 1383.

-    اسدی، لیلاسادات، شرحی بر آیین دادرسی کیفری، چاپ اول، انتشارات فکرسازان، 1394.

-    انصاری فرد، ولی‌اللّه، حقوق تحقیقات جنایی (مطالعه تطبیقی)، چاپ اول، انتشارات سمت، 1380.

-    انظاری، محمدحسن، جرم مشهود در فقه امامیه و حقوق ایران (با نگاهی به حقوق کیفری فرانسه و انگلستان)، پایان‎نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، 1389.

-    پاد، ابراهیم، حقوق جزای اختصاصی، جلد اول، چاپ دوم، چاپخانه دانشگاه تهران، 1348.

-    پرویزی فرد، آیت‌اله، سلب آزادی از متهم در حقوق ایران و انگلستان، چاپ اول، انتشارات جنگل، 1391.

-    جاوید، محمد جواد؛ صادقی، محمد؛ شفیع‌زاده خولنجانی، مصطفی، «نسبت تکالیف طبیعی و تکالیف شهروندی»، فصلنامه دیدگاه‎های حقوق قضایی، شماره 59، پاییز 1391.

-    جوانمرد، بهروز،آیین دادرسی کیفری، جلد نخست، ویراست پنجم، چاپ اول، انتشارات جنگل، 1394.

-    خالقی، علی، آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ سی و یکم، انتشارات شهر دانش، 1394.

-    شکری، رضا، قانون مجازات اسلامی در نظم حقوق کنونی، چاپ هشتم، نشر مهاجر، 1389.

-    طه، فریده؛ اشرافی، لیلا، دادرسی عادلانه، چاپ اول، نشر میزان، 1386.

-    کشاورز، بهمن، مجموعه محشای قانون تعزیزات، چاپ سوم، انتشارات گنج دانش، 1378.

-    گلدوزیان، ایرج، محشای قانون مجازات اسلامی، چاپ دهم، نشر مجد، 1387.

-    لارگیه، ژان،آیین دادرسی کیفری، ترجمه حسن کاشفی اسمعیل‌زاده، چاپ اول، گنج دانش، 1378.

-    محمدی قوهکی، محمود، حقوق بازداشت­شدگان در اسناد بین‎المللی حقوق بشر، چاپ اول، انتشارات جاودانه (نشر جنگل)، 1393.

-    نوربها، رضا، زمینه حقوق جزای عمومی، چاپ بیست و هفتم، نشر دادآفرین، 1388.

-    جاوید، محمدجواد؛ محمد صادقی، محمد؛ شفیع زاده خولنجانی، مصطفی، «نسبت تکالیف طبیعی و تکالیف شهروندی»، فصل‎نامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره 59، پاییز 1391.

-    رستمی، ولی، «مشارکت مردم در فرآیند کیفری (بررسی سیاست جنایی کشورهای غربی)»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 2، تابستان 1386.

-    صابر، محمود، «معیارها و تضمین­های دادرسی عادلانه در مرحله تحقیقات مقدماتی»، مجله پژوهش‎های حقوق تطبیقی، شماره 4، زمستان 1388.

-    مهرا، نسرین؛ جهانی، بهزاد، «دستگیری شهروندی در حقوق ایران و انگلستان»، مجله پژوهش حقوق کیفری، شماره 14، بهار 1395.

-    ناصرزاده، هوشنگ، «حبس و توقیف قانونی»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 6، 1371.

-    نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین، «مشارکت مردم در تأمین امنیت»، نشریه امنیت (میزگرد)، شماره 7-8، 1378.

 

-   Carper, Donald; McKinsey, John A., Understanding the Law, Sixth Edition, Mason OH, South-Western, Cengage Learning, 2012.

-   Collin, Peter Hodgson, Dictionary of Law, Second Edition, Chicago, Fitzroy Dearborn Publishers, 1999.

-   Cownie, Fiona; Bradney, Anthony; Burton, Mandy, English Legal System in Context, Sixth Edition, Oxford, Oxford University Press, 2013.

-   Del Carmen, Ronaldo; Hemmens, Craig, Criminal Procedure: Law and Practice, Tenth Edition, Wadsworth Publishing, 2016.

-   Emanuel, Steven L, Criminal law, Sixth Edition, Austin, Wolters Kluwer Law & Business/Aspen Publishers, 2007.

-   Ferdico, John; Fradella, Henry; Totten, Christopher, Criminal Procedure for the Criminal Justice Professional, Twelfth Edition, Boston, Cengage Learning, 2015.

-   Fischer, Robert; Green, Gion, Introduction to Security, Seventh Edition, Amsterdam, Butterworth-Heinemann, 2004, p. 108.

-   Hall, Daniel E, Criminal Law and Procedure, Sixth Edition, Clifton Park, NY, Cengage Learning, 2012.

-   Hess, Kären, Introduction to Private Security, Fifth Edition, Belmont, CA, Cengage Learning, 2009.

-   Hunsicker, A, Advanced Skills in Executive Protection, Florida-Boca Raton, Universal Publishers, 2010.

-   Maxwell, David A, Private Security Law Case Studies, Boston, Butterworth-Heinemann, 1993.

-   Mothersole, Brenda; Ridley, Ann, A Level law in Action, Second Edition, Basingstoke, Macmillan, 1999.

-   Murphy, Peter; Stockdale, Eric, Blackstone's Criminal Practice 2012, 22 ed, Oxford, Oxford University Press, 2011.

-   Nemeth, Charles, Private Security and the Law, Fourth Edition, Amsterdam, Butterworth-Heinemann, 2012.

-   Putman, William, Legal Analysis and Writing, Fourth Edition, Clifton Park, NY, Cengage Learning, 2012.

-   Queen, David, The Private Investigator's Legal Manual, Third Edition, United States of America, iUniverse Inc, 2011.

-   Sanders, Andrew; Young, Richard; Burton, Mandy, Criminal Justice, Fourth Edition, New York, Oxford University Press, 2010.

-   Slapper, Gary; Kelly, David, the English Legal System, Fifteenth Edition, Abingdon-Oxon, Routledge, 2014.

-   Zander, Michael, Cases and Materials on the English Legal System, Tenth Edition, London, Cambridge University Press, 2007.

-   J stor, “The Law of Citizen's Arrest”, Columbia Law Review, vol. 65, No. 3, 1965.

-   Spencer, J., “Citizens Arrest – at their Peril”, The Cambridge law Journal, Vol. 51, No. 3, 1992.