میزان صدور احکام بازپرورانه در بزهکاری کودکان و نوجوانان بعد از تصویب قانون مجازات اسلامی 1392

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی گروه حقوق جزا دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی

2 کارشناس ارشد حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دادیار دادسرای عمومی و انقلاب تهران

10.22106/jlj.2018.32737

چکیده

اطفال و نوجوانان به لحاظ سنی و شخصیتی در برابر بزهکاری آسیب‎پذیرتر هستند. دوران کودکی اقتضا می‌کند که سیاست جنایی مقابله با بزهکاری اطفال متمایز از بزرگسالان بوده و به تناسب شرایط و شخصیت آنان پاسخ­دهی خود را سامان دهد. با توجه به اثبات ناکارآمدی­های موجود در واکنش­های سنتی سزاگرایانه و ناتوانی آنها در اصلاح بزهکاران نوجوان، نظام­های عدالت کیفری نیز در دهه­های اخیر کوشیده­اند سیاست­هایی اصلاحی ـ بازسازگارانه در قبال بزهکاری کودکان و نوجوانان اتخاذ نمایند. سیاست جنایی ایران نیز متأثر از تجربه­های تطبیقی سایر نظام­های عدالت کیفری و آموزه­های جرم­شناختی (از جمله نظریه­های رشدمدار، جرم­شناسی واکنش اجتماعی و رهیافت­های جامعه‌محور) در سال 1392 و با تصویب قانون مجازات اسلامی، تحولات تقنینی ماهوی و شکلی گسترده­ای را در خصوص اطفال و نوجوانان بزهکار پی گرفته است. این تغییرات مثبت زمانی عملی خواهد شد که در عمل، دست­اندرکاران نظام قضایی با این سیاست­ها همراه شوند. بررسی­های این مقاله نشان می­دهد که علی­رغم ایجاد تغییر در سطح تقنینی، در سطح قضایی به دلایل مختلف از جمله تمایل عامه مردم به واکنش­های سزاگرایانه، عدم پذیرش فرهنگی، غیرمؤثر دانستن واکنش­های بازسازگارانه، عدم توجیه و آشنایی دست‌اندرکاران نظام قضایی پیرامون این واکنش‎ها و آماده نبودن بسترهای اجرایی
این نوع واکنش­ها، تمایل کمی به استفاده از این نوع واکنش­ها نشان داده­اند.

کلیدواژه‌ها


-         آشوری، محمد، جایگزین‎های زندان یا مجازات‌های بینابین، نشر گرایش، 1382.

-         اردبیلی، محمدعلی، «حمایت­های بین­المللی از اطفال و نوجوانان بزهکار»، تحقیقات حقوقی، شماره 26 ـ 25، 1378.

-         انجم شعاع، محمدمهدی، «تنبیه بدنی کودکان در پرتو سیاست جنایی حکومت دینی»، حقوق بشر، جلد 6، شماره 2، 1390.

-         جمشیدی، علیرضا، «گفتمان سیاست جنایی در لایحه قضایی تشکیل دادگاه اطفال و نوجوانان»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 45، 1382.

-         چامپیون، دین جان، روش تحقیق در عدالت کیفری و جرم­شناسی، ترجمه علی شایان، انتشارات دادگستر، 1385.

-         حسینی، حمید، پیشگیری مدرسه­محور از بزهکاری کودکان و نوجوانان (مطالعه موردی مدارس شهر تهران)، پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشکده حقوق دانشگاه تهران، 1389.

-         خدایاری، زهرا، بازخوانی سن مسئولیت کیفری در نظام حقوقی ایران در پرتو فقه و استانداردهای حقوق بشر، پایا‎ن‌نامه کارشناسی ارشد دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهران، 1391.

-         زندی، محمدرضا، ‍»بایگانی کردن پرونده (یادداشت سردبیر)»، مجله قضاوت، شماره 16، 1382.

-         صبوری ­پور، مهدی؛ علوی­صدر، فاطمه، «سن مسئولیت کیفری کودکان و نوجوانان در قانون مجازات اسلامی 1392»، پژوهشنامه حقوق کیفری، سال ششم، شماره اول، 1394.

-         صلاحی، جاوید، کیفرشناسی، چاپ سوم، نشر میزان، 1392.

-         عباچی، مریم، «پیشگیری از بزهکاری و بزه دیدگی کودکان»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 47، 1383.

-         عظیم­زاده، شادی، جرم­شناسی تطبیقی پایداری در بزهکاری در حقوق ایران و آمریکا، انتشارات جاودانه، 1390.

-         غلامی، حسین، «الگوها یا گونه‏های عدالت کیفری اطفال»، آموزه­های حقوق کیفری، شماره 6، 1392.

-         ـــــــــــــــ ، «اصل حداقلی بودن حقوق جزا»، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، سال اول، شماره 2، 1391.

-         فتحی، حجت­الله، «مسئولیت کیفری اطفال با رویکردی به لایحه قانون مجازات اسلامی»، حقوق اسلامی، سال ششم، شماره 21، 1388.

-         کوشا، جعفر، «سیاست­های قضایی جدید در قبال جرایم اطفال»، درگزارش کارگاه­های آموزشی دادرسی ویژه نوجوانان، شورای عالی توسعه قضایی و یونیسف، 1380.

-         گودرزی، محمدرضا، «نارسایی­های زندان»، مجله تخصصی دانشگاه علوم اسلامی رضوی الهیات و حقوق، شماره‌ 9 و 10، 1382.

-         محسنی، فرید، «دستاوردهای نظری و عملی جرم­شناسی رشدمدار»، دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره 66، 1393.

-         معاونت آموزش قوه قضاییه، «همایش بررسی نوآوری­های قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 در مورد دادرسی ویژه اطفال و نوجوانان ویژه جمعی از قضات دادگستری استان تهران»، 1392.

-         ملک افضلی، حسین؛ نهاپتیان، وارتکس؛ کاظم، محمد، روش­های آماری و شاخص­های بهداشتی، انتشارات فروزش، 1389.

-         مؤذن­زادگان، حسنعلی، «سیر تحول قوانین کیفری حمایتی کودکان و نوجوانان در ایران»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 63 ـ 62، 1387.

-         مهدوی، محمود، پیشگیری از جرم، انتشارات سمت، 1390.

-         مهرا، نسرین، «عدالت کیفری اطفال از منظر حقوق بین­الملل»، تحقیقات حقوقی، شماره 38، 1382.

-         ـــــــــــــ ، «نظام عدالت کیفری اطفال و نوجوانان در انگلستان و ولز»، تحقیقات حقوقی، شماره 46، 1386.

-         ـــــــــــــ ، عدالت کیفری کودکان و نوجوانان، نشر میزان، 1390.

-         میرکمالی، سیدعلیرضا؛ حسینی، انسیه، «دادرسی افتراقی اطفال در قانون آیین دادرسی کیفری 1392»، پژوهشنامه حقوق کیفری، سال 7، شماره 2، 1395.

-         میرمحمدصادقی، حسین، جرایم علیه اشخاص، چاپ هفتم، میزان، 1389.

-         میرمحمدصادقی، حسین؛ محمدی، منصوره، «بررسی سن مسئولیت کیفری اطفال در ادوار قانون‎گذاری ایران و فقه جزایی اسلام»، کنفرانس ملی سیاست کیفری ایران در قبال بزهکاری و بزه­دیدگی کودکان و نوجوانان، کرمان، بهمن 1392.

-         نجفی ابرندآبادی، علی­حسین، «از حقوق کیفری تا حقوق کیفری صغار»، دیباچه در: عباچی، مریم، حقوق کیفری اطفال در اسناد سازمان ملل متحد، انتشارات مجد، 1380.

-         نجفی توانا، علی، بزهکاری و نابهنجاری اطفال، تهران، انتشارات راه تربیت، 1382.

-         ـــــــــــــــ ، «سن مسئولیت کیفری اطفال در مقررات حقوق داخلی و بین­المللی»، فصلنامه مدرس علوم انسانی، 1384.

-         ولد، جرج؛ اسنیپس، جفری، جرم­شناسی نظری، ترجمه علی شجاعی، سمت، 1380.

-         ویلیامز، فرانک پی؛ مک شین، ماری لین دی، نظریه‎های جرم‏‏شناسی، مترجم حمیدرضا ملک محمدی، بنیاد حقوقی میزان، 1388.

-         وینتر، رناته، «مجازات‌های جایگزین در مورد اطفال بزهکار»، دیدگاه­های حقوق قضایی، شماره 18 و 17، 1379.

-       Braithwait, John, “Restorative Justice and Responsive Regulation”, Oxford University Press, New York, Australian and New Zealand Journal of Criminology, Vol. (36) (1), (2003).

-       Cavendish Law Card Series, Criminal Law, Cavendish, 2004.

-       Crawford, A; Newburn, T, Youth Offending and Restorative Justice: Implementing Reform in Youth Justice, Willan Publishing, 2003.

-       Davis , G.; Boucherat, J; Watson, D, “Pre-court Decision Making in Juvenile Justice”, British Journal of Criminology, Vol. 29, 1989.

-       Frase, Richard, “Limiting Retributivism: The Consensus Model of Criminal Punishment”, in: Michael Tonry (ed), The Future of Imprisonment in the 21th Century, Oxford University Press, 2003.

-       Haines, K; Mahony, D, “Restorative Approaches, Young People and Youth Justice”, in: Barry Goldson and John Muncie (eds), Youth Crime and Justice, Sage, 2006.

-       Muncie, J, Goldson, B, Comparative Youth Justice, Sage, 2006.