تقابل حق و مصلحت (با تأکید بر جرایم تروریستی)

نوع مقاله: پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی دانشگاه شهر کرد

چکیده

یکی از بنیادی‌ترین مسائلی که در دل فلسفه‌ سیاسی و فلسفه‌ حقوق مورد بحث قرار می‌گیرد، بحث تقابل «حق» و «مصلحت» است. در یک سوی این تقابل، افراد و حقوق آنها قرار می‌گیرند و انتظار دارند حداقل حقوقی که بنابر کرامت و شخصیت انسانی هر فردی به وی تعلق می‌گیرد، از جمله حق بر دادرسی عادلانه، برای آنها به رسمیت شناخته شود. از سوی دیگر، جامعه به لطف و مدد نمایندگان و کارگزاران خود، در عین تلاش برای فراهم نمودن حداقل امکانات برای انسان­ها و تضمین آسایش و رفاه آنها، نیم نگاهی نیز به حفظ و بقای خود از طریق رعایت برخی مصالح (از جمله‌ برقراری امنیت) دارد. این تقابل و رویارویی میان حقوق افراد و مصالح جامعه، در جرایم تروریستی به بیشترین حد می‌رسد و مهم­ترین مبنای فلسفی دادرسی کیفری افتراقی در جرایم تروریستی را تشکیل می‌دهد. از طرفی متهمان و مظنونان فعالیت‌های تروریستی، خواهان یک دادرسی عادلانه به عنوان یک حق مسلم و شناخته شده برای نوع بشر هستند و از طرف دیگر، مقامات سیاسی و قضایی به عنوان نمایندگان جامعه، درصدد حفظ امنیت جامعه‌ بوده و یکی از راهکارها جهت نیل به این هدف را در تعلیق و نادیده گرفتن حقوق متهمان و مظنونان جرایم تروریستی می‌بینند. آنها تعلیق و تضییع حقوق این گروه را به مثابه تضمین امنیت می‌دانند. این سناریو، از حوادث تروریستی یازدهم سپتامبر سال2011 آغاز و نه تنها هرگز پایان نیافت، بلکه روز به روز شدت یافت. در این تحقیق، تلاش می‌شود پس از تبیین این تقابل و تشریح کیفیت آن در جرایم تروریستی، راهکاری منطقی برای حل آن ارائه گردد.

کلیدواژه‌ها


-     بکاریا، سزار، رساله­ جرایم و مجازات­ها، ترجمه محمدعلی اردبیلی، چاپ ششم، نشر میزان، 1389.

-     پی­فلچر، جورج، مفاهیم بنیادین حقوق کیفری، ترجمه سیدمهدی سیدزاده، چاپ اول، نشر دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 1384.

-     تدین، عباس، تحصیل دلیل در آیین دادرسی کیفری، نشر میزان، 1388.

-     جوانمرد، بهروز، تسامحِ صفر؛ سیاست کیفری سخت­گیرانه در جرایم خُرد، نشر میزان، 1388.

-   دلماس مارتی، میری، «پارادایم جنگ علیه جرم، مشروع ساختن امری غیرانسانی»، ترجمه روح­الدین کرد­­علیوند، در: نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین (زیرنظر)، تازه­های علوم جنایی، کتاب اول، چاپ اول، نشر میزان، بهار 1388.

-   دهقانی، علی، رویکرد امنیت­گرا به نظام دادرسی کیفری؛ مبانی، جلوه­ها و چگونگی تعدیل آن با تأکید بر حقوق ایران، رساله­ دکتری حقوق جزا و جرم­شناسی، دانشکده­ حقوق دانشگاه تهران، پردیس قم، بهار1390.

-     رحیمی­نژاد، اسماعیل، کرامت انسانی در حقوق کیفری، نشر میزان، 1387.

-     صدر توحیدخانه، محمد، حقوق در چنبره­ دشمن، از سیاست آمریکایی جنگ با ترور تا نظریه­ آلمانی حقوق کیفری دشمنان، در: نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین (زیرنظر)، تازه‌های علوم جنایی، کتاب اول، چاپ اول، نشر میزان، بهار 1388.

-   عالی­پور، حسن، «امنیت ملی و حقوق متهم؛ مطالعه­ تطبیقی آیین دادرسی در قبال اقدامات تروریستی»، عدالت و امنیت ملی (مجموعه مقالات)، چاپ اول، نشر پژوهشکده­ راهبردی، 1393.

-   ـــــــــــــ ، توازن میان امنیت و آزادی­های فردی در مقابله با جرایم تروریستی، رساله دکتری حقوق جزا و جرم­شناسی، دانشکده­ حقوق دانشگاه شهید بهشتی، 1387.

-     عبدالهی، محسن، تروریسم، حقوق بشر و حقوق بشردوستانه، چاپ اول، نشر شهر دانش، 1388.

-     فضائلی، مصطفی، دادرسی عادلانه، محاکمات کیفری بین­المللی، چاپ دوم، نشر شهر دانش، تابستان 1389.

-   قدیری بهرام­آبادی، رشید، تحولات تحصیل دلیل در جرم پولشویی با رویکرد به اسناد بین­المللی، قوانین و مقررات ایران و انگلیس، پایان­نامه­ کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم­شناسی، دانشکده­ حقوق دانشگاه شهید بهشتی، 1389.

-     قربانی، علی، دادرسی منصفانه در رویه­ دادگاه اروپایی حقوق بشر، چاپ اول، نشر حقوق امروز، 1390.

-     کارگری، نوروز، «تروریسم و حقوق بشر»، دوماهنامه­ تعالی حقوق، شماره 15، بهمن و اسفند 1390.

-     کانت، ایمانوئل، فلسفه­ حقوق، ترجمه منوچهر صانعی دره‌بیدی، چاپ سوم، نشر نقش و نگار، 1388.

-   ماری، فیلیپ، «کیفر و مدیریت خطرها؛ به سوی عدالتی محاسبه­گر در اروپا»، ترجمه حسن کاشفی اسماعیل­زاده، مجله­ حقوقی دادگستری، شماره 48 و 49، پائیز و زمستان 1383.

-     محمودی جانکی، فیروز، مبانی، اصول و شیوه­های جرم­انگاری، رساله­ دکتری حقوق جزا و جرم­شناسی، دانشکده­ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 1382.

-     مهرا، نسرین، «مسلمانان در سیستم عدالت کیفری انگلستان»، فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم، شماره چهارم، پائیز سال 1386.

-     هیأت پژوهشگران کاوندیش، نظام حقوقی انگلستان، ترجمه نسرین مهرا، چاپ اول، نشر میزان، بهار 1387.

 

-      Ackerman, Bruce, "The Emergency Constitution", Yale Law Journal, Vol. 113, 2004.

-      Cole, David; and James X Dempsey, Terrorism and the Constitution, Second Edition, New York, The New Press, 2002.

-      Dyzenhaus, David, Civil Rights and Security, First Edition, Ashgate Press, 2008.

-      Gross, Oren, "Chaos and Rules: Should Responses to Violent Crisis Always be Constitutional?", The Yale Law Journal, Vol.11, 2003.

-      Lazarus, Liora; and Benjamin Gool, "Security and Human Rights: The Search for a Language of Reconciliation", in: Lazarus, Liora; and Benjamin Goold (eds), Security and Human Rights, Oxford, Hart Publishing, 2007.

-      Meyerson, Denise,"Why Courts Should Not Balance Rights against the Public Interests", Melbourne University Law Review, Vol. 31, 2007.

-      Posner, Eric; and Adrian Vermeule, Terror in the Balance: Security, Liberty and the Courts, Oxford, Oxford University Press, 2007.

-      Smidth, Christofer," Balancing Test: Time for a New Due Process Test", Southwestern Law Review, Vol. 38, 2008.

-      Waldron, Jeremy, "Secutity and Liberty: The Image of Balance", The Journal of Political Philosophy, Vol.1, Number 2, 2003.

-      Waldron, Jeremy, Torture, Terror and Tradeoffs, Oxford University Press, 2010.

-      White, Jonathan, Terrorism and Homeland Security, Fifth Edition, Thomson Press, 2006.

-      Zedner, Lucia, "Securing Liberty in The Face of Terror: Reflections from Criminal Justice", Jornal of Law and Society, Vol. 32, 2005.