تحلیلی برآثار شرط حفظ مالکیت

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه حقوق دانشگاه تبریز

2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

قدر متیقن از شرط حفظ مالکیت در معنای عام آن تأخیر انتقال مالکیت است، اما شکل رایج این شرط ـ که بحث‎های دکترین و رویه‎ قضایی خارجی عمدتاً بر آن متمرکز است ـ مبتنی بر اثر تأخیری نیست، بلکه کارکرد آن تعلیق تملک مبیع است. در مقابل این شرط، مسیر نظام‎های حقوقی مختلف از هم جدا می‎شود. برخی از کشورها مانند فرانسه این شرط را پذیرفته‎اند اما با تفسیر مضیق و سختگیرانه موارد کاربرد آن را محدود کرده‎اند، در مقابل بعضی از نظام‎ها مانند انگلیس، حداقل در برخی از شرایط، این شرط را به رهن تفسیر می‎کنند و بدین عنوان معتبر می‎دانند. در نتیجه هرچند به طرفین اجازة فرار از قانونی را داده‎اند که ثبت حق رهن را الزامی می‎داند، اما دست‌کم مانع از آن می‎شوند که یکی از دو طرف بر خلاف آن‎چه قصد واقعی طرفین بوده است، چیزی بیش از یک حق عینی تبعی به‎دست آورد و خود را «مالک» بداند. هدف از تقریر این مقاله، بررسی تطبیقی آثار شرط حفظ مالکیت در حقوق فرانسه ـ سردمدار حقوق نوشته ـ از یک سو و حقوق انگلیس ـ مظهر حقوق کامن‌لا ـ از سوی دیگر و تطبیق این مطالعات با حقوق ایران است. بدین منظور در ابتدا مقدمه‌ای درباره ماهیت شرط بیان شده و سپس به بررسی آثار آن پرداخته شده است. 

کلیدواژه‌ها


-     اسکینی، ربیعا، حقوق تجارت، ورشکستگی و تصفیة امور ورشکسته، چاپ هفتم، سمت، 1383.

-     امامی، سید حسن، حقوق مدنی، جلد دوم، چاپ هجدهم، کتابفروشی اسلامیه، 1384.

-   حسینی، سیدمحمد؛ علوی، سیدمحمدتقی؛ و مرتضی اسدلو، «بررسی وضعیت حقوقی شرط تأخیر در انتقال مالکیت مبیع در فقه و حقوق ایران»، مجله فقه و حقوق اسلامی، شماره اول، 1389.

-     شهیدی، مهدی، حقوق مدنی 6، شروط ضمن عقد، چاپ چهارم، مجد، 1387 .

-     صفایی، سیدحسین، دورة مقدماتی حقوق مدنی، جلد دوم، قواعد عمومی قراردادها، چاپ دوم، میزان، 1383.

-   علومی یزدی، حمیدرضا، «شرط حفظ مالکیت در قراردادهای بیع و بررسی تطبیقی در حقوق انگلستان و ایران»، مجلة پژوهش حقوق و سیاست، شمارة 11، 1383.

-     کاتوزیان، ناصر، دورة عقود معین، جلد چهارم، عقود اذنی، وثیقه‎های دین، چاپ پنجم،  شرکت سهامی انتشار، 1385.

-     ____________، دورة عقود معین، جلد اول، معاملات معوض، عقود تملیکی، چاپ هشتم، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1381.

-     نایینی، میرزاحسین، منیه الطالب فی حاشیه المکاسب، جلد دوم (تحریر شیخ موسی خوانساری)، قم، 1376 هـ.ق.

-     نجفی، شیخ محمدحسن، جواهرالکلام، جلدهای 23 و 25، تهران، دارالکتب‎الاسلامیه، 1374 هـ.ق.

 

-      Adams, John & Roger Brownsword, Understanding Contract Law, 4th ed, Sweet & Maxwell, 2004.

-      Atiyah, Patrick & John Adams, the Sale of Goods, 11st ed, Pearson Longman, 2005.

-      Chitty, Joseph, Chitty on Contract, 29th ed, Sweet & Maxwell, 2004.

-      Ghestin, Jacque & Bernard Desche, Traite des Contrats (la Vente), Paris, Librairie Generale de Droit et de Jurisprudence, 1990.

-      Malaurie Philippe & Laurent Aynes, Droit Civil, Les Contrats Speciaux, 3e ed, Defrenois, 2007.

-      Margellos, Theophile, La Protection du Vendeur A credit d’Objets Mobiliers Corporels A Travers la clouse de Reserve de Propriete, Libr Generale de Droit et de Jurisprudence, 1989.

-      Marsh, Peter, Comparative Contract Law (England, France, Germany), 2nd ed, Gower, 1994.

-      Parris, John, Retention of Title on the Sale of Goods, 1st ed, Granada, 1982.

-      Perochon, Francoise, La Reserve de Propriete dans la Vente de Meubles Corporels, Litec, 1988.