نگرشی بر جایگاه فقهی- حقوقی شرکت‌های هرمی

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند

2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

یکی از رویکردهای مهم تجارت الکترونیک، بازاریابی و توزیع شبکه‏ای چندمرحله‏ای الکترونیک‏ است که منشأ تحولات عظیمی در امر انتقال سریع‏ کالاها و خدمات از مبدأ تولید به مقصد مصرف در یک‏ دنیای مجازی شده است. امروزه سیستم بازاریابی شبکه‏ای سنتی با توجه به ورود ابزارهای الکترونیک که هزینه‏های‏ توزیع کالا را به شدت کاهش و سرعت انتقال کالا را از تولید به مصرف افزایش می‏دهند، کارایی خود را از دست داده و شبکه‏های توزیع چند مرحله‏ای‏ الکترونیک به نحو شگفت‌انگیزی گسترش یافته‏اند. شرکت‌های هرمی در حقیقت شکل منحرف‌شده بازاریابی شبکه‌ای می‌باشند و با بازاریابی شبکه‌ای تفاوت دارند. هر دوی آنها معمولاً در قالب شرکت‌های خاصی فعالیت می‌کنند. شرکت‌های هرمی دارای انواع و اقسام گوناگونی هستند. طراحان‌ شرکت‌های هرمی برای جلوگیری از اشکالات حقوقی، آنها را در قالب قراردادهای خاصی طراحی و اجرا می‌کنند. به دلیل تنوع شرکت‌های هرمی، قراردادهای متنوع و مختلفی در آنها دیده می‌شود ولی اکثر شرکت‌های هرمی بر پایه «بیع جایگاه» استوار هستند. این شرکت‌ها دارای اشکالات جدی اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، فقهی و حقوقی هستند. در زمینه فقهی ـ حقوقی، اشکال «دارا شدن ناعادلانه» در مورد این شرکت‌ها مطرح شده است. همچنین می‌توان به وجود تدلیس و کلاهبرداری در آنها اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها


-     امامی، سید حسن، حقوق مدنی، جلد 1، کتابفروشی اسلامیه، چاپ ششم، 1371.

-     حسینی، سید محمدرضا، قانون مجازات اسلامی در رویه قضایی، مجد، 1382.

-   خیرخواه، طاهره؛ و مهدی ادیبان، نگاهی به آثار اجتماعی شرکت­های هرمی در ایران، دفتر مطالعات فرهنگی مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، شماره مسلسل 7933، 1385.

-     رئیسیان، امیر، «شبحی به نام بازاریابی شبکه­ای»، مجله گفتمان حقوقی، شماره سوم و چهارم، 1382.

-     صاحب‌قدم، عاطفه؛ و جواد یوسفیان، معیارهای علمی برای ارزیابی شرکت­های هرمی و بازاریابی شبکه­ای، نشر دعوت، 1385.

-     طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، حاشیه مکاسب، جلد 2، چاپ سربی، قم، بی­نا، بی­تا.

-     عالی پور، حسن، «کلاهبرداری رایانه­ای»، مجله پژوهش­های حقوقی، شماره 6، 1383.

-     علیان‌نژاد دامغانی، ابوالقاسم، بازاریابی شبکه­ای یا کلاهبرداری مرموز، مدرسه امام علی بن ابی طالب، قم، 1387.

-     کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی (دوره عقود معین)، شرکت سهامی انتشار، چاپ هفتم، 1378.

-     کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوق کنونی، نشر میزان، چاپ هشتم، 1382.

-     کاتوزیان، ناصر، دوره مقدماتی حقوق مدنی (اعمال حقوقی)، شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم، 1374.

-     کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، جلد 5، شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم، 1380.

-     گلدوزیان، ایرج، حقوق جزای اختصاصی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دهم، 1383.

-     محمدی، ابوالحسن، قواعد فقه، نشر میزان، چاپ هشتم، 1385.

-     مراغه­ای، میرفتاح، العناوین، جلد 1، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، چاپ دوم، 1425 قمری.

-     مکارم شیرازی، ناصر و جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، جلد 2، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوم، 1353.

-     موسویان، سیدعباس، «طعم تلخ گلدکوئیست»، مجله پرسمان، شماره 34، 1384.

-     میر محمد صادقی، حسین، جرایم علیه اموال و مالکیت، نشر میزان، چاپ بیست و سوم، 1388.