حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سه‌گانه در جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق عمومی دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

در نظام حقوقی- سیاسی ایران، مسئلة حل اختلاف و تنظیم روابط قوا، علی‌الخصوص آنچه در تاریخ سی‌وچند سالة جمهوری اسلامی تراوش نموده و به‌تبعِ آن، بازنگری و ویرایش قانون اساسی را در پی داشته است، امری منحصربه‌فرد و خاص تلقی می‌شود زیرا معضلِ اختلافات و تعارضِ صلاحیت‌ها، در برهه‌هایی از این حیات سیاسی، منازعات و جدل‌هایی بی‌بدیل و مناقشه‌برانگیز پدیدار ساخته و تبلور برداشت‌های متفاوت از نصوص قانونی موجود و پیش از آن را عیان و آشکار ساخته است. در سال‌های اخیر این معضل علی‌رغم برخی ملاحظات ظاهری، مجدداً به آوردگاه سیاسی کشانده شده و ضرورت طرح مجدد و رفع جدّی آن را ایجاب نموده است. در بزنگاهی که ضرب‌آهنگ اختلافات و افتراقات به غایت نیل نمود، رهبری را بر آن داشت تا با اختیارات مندرج در بند 7 اصل 110 قانون اساسی، درانداختن طرحی چون تأسیس «هیئت عالی حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سه‌گانه» را به عرصة سیاسی کشور بیفزاید. تفحصی در این هیئت جدیدالتأسیس در کنار مروری بر بند 7 اصل 110 به‌عنوان شاکلة نظام حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سه‌گانه در ایران، تاروپود این نوشتار را نُضج می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


- آئین­نامه داخلی هیئت عالی حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سه­گانه، مصوب 1390 مقام معظم رهبری.

- الموسوی الخمینی، [آیت­الله] روح­الله؛ صحیفه نور، چاپ دوم،  سازمان انتشارات انقلاب اسلامی، جلد 14، 1376.

- بلومفیلد، دیوید؛ «استراتژی­های حل اختلاف؛ عدالت و صلح­گرایی مکمل و یا متضاد یکدیگرند؟»، ترجمه: زرین شجری، فصلنامه سیاست خارجی، شماره 80، زمستان 1385.

- دریشوند، ابوالفضل؛ «بررسی جایگاه هیئت عالی حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سه­گانه»، گزارش مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، آبان 1390.

- راسخ، محمد؛ نظارت و تعادل در نظام حقوق اساسی، دراک، 1388.

- زارعی، سعدالله؛ «جایگاه حقوقی و سیاسی هیئت عالی حل اختلاف»، روزنامه کیهان، 8/5/1390.

- زارعی، محمدحسین؛ «هیئت محدود به رسیدگی به موارد نامشخص در قانون است»، مصاحبه با ماهنامه علوم انسانی مهرنامه، شماره 15، شهریور1390.

- سلطانی، سیدناصر؛ «درآمدی تاریخی بر مسئله اجرای قانون اساسی»، نشریه حقوق اساسی، سال هفتم، شماره سیزدهم، تابستان 1389.

- صورت مشروح مذاکرات شورای بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، انتشارات اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی، جلد سوم، 1369.

- صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهائی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، انتشارات اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، جلد دوم، 1364.

- عمیدزنجانی، عباسعلی؛ حقوق اساسی ایران، شامل: دوران باستان، دوره اسلامی، مشروطه و جمهوری اسلامی با اصلاحات بازنگری، انتشارات دانشگاه تهران، 1385.

- کدیور، محسن؛ دغدغه­های حکومت دینی، نشر نی، چاپ دوم، 1379.

- کریستی، نیل؛ «اختلاف­ها به مثابه­ی دارایی»، ترجمه: حسین غلامی، مجله فقه و حقوق، شماره 8،  بهار 1385.

- گرجی، علی اکبر؛ «پیرامون هیئت عالی حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سه­گانه»، مصاحبه با خبر آنلاین، 5/5/1390. قابل دسترسی در: 

http://www.khabaronline.ir/detail/169554/weblog/gorji-aliakbar

- گرجی، علی‌اکبر؛ «در جایگاه دادرس اساسی»، ماهنامه علوم انسانی مهرنامه، شماره 15، شهریور1390.

- گرجی، علی‌اکبر؛ «عرف­های حقوق اساسی؛ با نگاهی به نظام حقوقی ایران»، نشست تازه­های حقوق عمومی، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، 28/9/1390.

- گزارش دبیرخانه هیئت عالی حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سه­گانه، روزنامه کیهان، شماره 20084، 7/9/1390.

- مظفر، محمدجواد، اولین رئیس جمهور، کویر، چاپ سوم، 1378.

- موسوی‌اردبیلی، عبدالکریم؛ غائله چهاردهم اسفند 1359، انتشارات دادگستری جمهوری اسلامی ایران، 1364.

- مهرپور، حسین، و محمدحسین ملایری؛ «نقّادی نظرورزی­ها درباره مجمع تشخیص مصلحت» (مصاحبه با آیت­الله هاشمی رفسنجانی)، فصلنامه راهبرد، شماره 26، زمستان 1381.

- مهرپور، حسین؛ مختصر حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، دادگستر، 1387.

- نجفی‌اسفاد، مرتضی، و فرید محسنی؛ حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، انتشارات الهدی، 1379.

- وندل، ریچارد؛ «راه­های حل مسالمت‏آمیز یک اختلاف»، ترجمه: علیرضا طیّب، دوماهنامه اطلاعات سیاسی- اقتصادی، شماره 26، بهمن و اسفند 1367.

- ویسمه، اعظم؛ «بازخوانی شکل­گیری هیئت حل اختلاف قوا»، روزنامه شرق، شماره 1304، 5/5/1390.

- هاشمی، سیدمحمد؛ «حل اختلاف بین قوا به معنای دخالت در امور تفکیک شده نیست»، سایت خبرآنلاین، 4/5/1390، قابل دسترسی در:

http://www.khabaronline.ir/detail/164556/politics/parties

- هاشمی، سیدمحمد؛ حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلد دوم، میزان، چاپ یازدهم، 1385.

- یزدی، محمد؛ خاطرات آیت‌الله محمد یزدی، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی،1380.

 

- Baker, Samuel H., “Why Executive Power Centralizes Government”, Public Finance Review, Vol.33, No.6, 2005.

- Sung Kuo, Ming, “Judicial Review as a Solution to Political Gridlocks? A Study of Taiwan's Grand Justices Council Interpretations Regarding the Jurisdictional Disputes within the Political Branch”, National Taiwan University Law Journal, Vol. 30, No. 2, 2001.