تأثیـرپذیری منبع قاعده‌ی حقوقی از منشأ الزام‌آوری قاعده‌ی حقوقی

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری حقوق خصوصی، استادیار گروه حقوق دانشکده ی علوم اداری و اقتصاد داشگاه اصفهان

2 کارشناس ارشد حقوق خصوصی

چکیده

مبنا، منبع و هدف قاعده‌ی حقوقی را می‌توان سه رکن اصلی هر نظام حقوقی دانست. شکل‌گیری مفهوم نظام حقوقی، مستلزم برقراری نوعی ارتباط و انسجام بین این ارکان است؛ در هر نظام حقوقی، منبع یا ابزار بیان قواعد حقوقی و نیز هدف قواعد و نهادهای حقوقی، متأثر از مبنا و منشأ الزام‌آوری قواعد در آن نظام حقوقی است. به عبارت دیگر، هر پاسخی که به چیستی منشأ الزام‌آوری قاعده‌ی حقوقی داده شود، پاسخی متافیزیکی یا واقع‌گرایانه، در نوع منابع و حتی کارکرد آن‌ها (مانند نقش طریقیتی یا موضوعیتی قانون) مؤثر است. نوع تعامل و نسبت بین منابع و ارتباط افقی یا سلسله‌مراتبی بین آن‌ها نیز، در نظام‌های حقوقی دینی و هم‌چنین غیردینی، به چیستی و چگونگی مبنا و منشأ الزام‌آوری قواعد حقوقی بستگی دارد. 

کلیدواژه‌ها


الف: فارسی

1- تبیت، مارک، فلسفه حقوق، مترجم: محسن رضایی، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی، چاپ اول، 1386.

2- تروپه، میشل، فلسفه حقوق، مترجم: مرتضی کلانتریان، تهران: آگه، چاپ اول، 1386.

3- حقیقی، شاهرخ، گذار از مدرنیته، تهران: آگه، چاپ اول، 1379.

4- داوید، رنه، نظام‌های بزرگ حقوقی معاصر، مترجم: حسین صفایی، محمد آشوری و عزت‌الله عراقی، تهران: دانشگاه تهران، چاپ چهارم، 1387.

5- دفتر همکاری حوزه و دانشگاه، درآمدی بر حقوق اسلامی، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1364.

6- دورکیم، امیل، تقسیم کار اجتماعی، مترجم: باقر پرهام، تهران: کتابسرای مایل، چاپ اول، 1369.

7- راسخ، محمد، حق و مصلحت (مقالاتی در فلسفه حقوق، فلسفه حق و فلسفه ارزش)، تهران: طرح نو، چاپ اول، 1381.

8- ساکت، محمدحسین، نگرشی تاریخی به فلسفه‌ حقوق، تهران: جهان معاصر، چاپ اول، 1372.

9- سروش، عبدالکریم، دانش و ارزش، تهران: یاران، چاپ دوم، 1388.

10- شهابی، مهدی، «از حقوق سنتی تا حقوق مدرن، تأملی در مبانی تحول نظام حقوقی»، جلد پنجم، مجله‌ی نامه‌ی مفید، شماره‌ی 2، 1388.

11- صادقی، محسن، «جستاری نقادانه در اندیشه‌های هانس کلسن»، مجله‌ی دانشکده‌ی حقوق و علوم سیاسی، شماره‌ی 74، 1385.

12- صدر، سیدمحمدباقر، همراه با تحول اجتهاد، مترجم: اکبر ثبوت و دیگران، تهران: روزبه، چاپ اول، 1359.

13- طباطبایی، سیدمحمدحسین، مجموعه مقالات و پرسش‌ها و پاسخ‌ها، تهران: دفتر نشر و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1371.

14- علیزاده، عبدالرضا، مبانی رویکرد اجتماعی به حقوق، جستاری در نظریه‌های جامعه‌شناسی حقوق و بنیادهای حقوق ایران، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، چاپ اول، 1387.

15- قربان‌نیا، ناصر، «قرائت‌های گوناگون از حقوق طبیعی»، مجله‌ی فقه و حقوق، شماره‌ی 1‌، 1383.

16- کاتوزیان، ناصر، فلسفه حقوق، جلد اول، تهران: دانشگاه تهران، چاپ چهاردهم، 1385.

17- کاتوزیان، ناصر، فلسفه‌ی حقوق، جلد دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ دوم، 1381.

18- کاتوزیان، ناصر، «اخلاق و حقوق»، فصلنامه‌ی اخلاق در علوم و فناوری، سال دوم،  شماره‌های 1 و 2، بهار و تابستان 1386.

19- مصباح ‌یزدی، محمدتقی، نظریه حقوقی اسلام، جلد اول، قم: مؤسسه‌ی آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ چهارم، 1388.

20- مصباح ‌یزدی، محمدتقی، دروس فلسفه اخلاق، تهران: اطلاعات، چاپ دوم، 1370.

21- مطهری، مرتضی، ختم نبوت، تهران: صدرا، چاپ دهم، 1375.

22- موحد، محمدعلی، در هوای حق و عدالت، تهران: کارنامه، چاپ اول، 1384.

23- میرزای ‌قمی، ابوالقاسم بن محمد‌حسن، جامع الشتات، تهران: کیهان، چاپ اول، 1371.

24- نائینی، محمدحسین، تنبیه الامه و تنزیه المله، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه‌ی علمیه‌ی قم، چاپ اول، 1382. 

ب: عربی

1- حسینی شیرازی، سیدمحمد، القانون، بیروت: مرکز الرسول الأعظم (ص) للتحقیق و النشر، چاپ دوم، 1419هـ.ق.

ج: انگلیسی

1- Austin, John, The Province of Jurisprudence Determined, In Grzegorczyk (C), Michaut (F), Troper (M), Le positivisme juridique, Paris: L. G. D. J. 1e édition, 1954.

2- Bentham, J., The Theory of Legislation, edited by C. K. Ogden, London: 1931.

3- Holmes, Oliver Wendell, The Common Law, US: Harvard University Press, 1963.

4- Hume, David, Traité sur la nature humaine; In: Grzegorczyk (C), Michaut (F), Troper (M), Le positivisme juridique, Paris, L. G. D. J. 1e édition, 1992.

5- Kelly, John, A Short History of Western Legal Theory, England: Oxford University Press, 1992.

6- Kelsen, Hans, General Theory of Law and State, New York: Russell and Russell LIBRAIRIE, 1967.

7- Mill, John Stuart, Utilitarianism, London: Longman, Green, and Co, 1979.

8- Peczenik, Aleksander, On Law and Reason, Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 1989.

9- Ross, A., On Law and Justice, London: Steven and Sons, 1958.

10- Rottleuthner, Hubert, Foundation of Law, In: A Treatise of Legal Philosophy and General Jurisprudence, Netherlands: Springer, 2005.

11- Russell, Bertrand, A History of Western Philosophy, New York: Simon and Schuster Librairie, 1972.

12- Schacht, Joseph, An Introduction to Islamic Law, Oxford University press, 1964, Saberiyun Press, 2005.

13- Shiner, Roger, Legal Institutions and the Sources of Law, In: A Treatise of Legal Philosophy and General Jurisprudence, Netherlands: Springer, 2005.

14- Simpson, A.W.B, The Common Law and Legal Theory, in: Oxford Essays in Jurisprudence, II. Ed. A.W.B, Simpson, Oxford: Clarendon, 1973.

15- Watson, A., An Approach to Customary Law, University of Illinois, 1984.

16- Wax, Raymond, The Philosophy Of Law: A very short introduction, England: Oxford University Press, 2006.

د: فرانسوی

1- Comte, Auguste, Système de politique positive, Paris: Édition Société positiviste, 5e édition, 1929.

2- Del Vecchio, Giorgio, Leçons de philosophie du droit, Trad, Fr par J, Alexis D`Aynac, Paris, 1e édition, 1936.

3- Del Vecchio, Giorgio, Le Probleme des Sources du Droit Positif, In: T.I (Louis Le Fur), Paris: Librairie du Recueil Sirey, 1934.

4- Dowrkin, Rondald, L’empire Du Droit, PUF, 1e édition, Paris: 1994.

5- Durkheim, Emile, La science sociale et l’action, Paris: PUF, 2e édition, 1987.     

6- Fasso, Guido, Histoire de la philosophie du droit, XIXe et XXe siècle, traduit de l’italien par Cathrine Rouffet, Paris: L. G. D. J., 1e édition en français, 1974.

7- Friedmann, W., Théorie générale du droit, Paris: L. G. D. J, 4e édition, 1965.

8- Hart, Herbert, Le Concept Du Droit, Publication des facultes universitaires Saint-Louis-Bruxelles, 1976.

9- Lacroix, J., Sociologie d’Auguste Comte, Paris: PUF, 1e édition, 1956.

10- Radbruch, Gustav, Einfuhrung in die Rechtszissenschaft, Leipzig, Verlag von Quelle und Meyer, 7 et 8e édition, 1929; In. Grzegorczyk (C), Michaut (F), Troper (M), Le positivisme juridique, Paris: L. G. D. J., 1e edition, 1992.

11- Reglade, Marc, Les Sources du Droit Positif dans leurs rapports avec les source du Droit Natural et du Droit Ideal, In: Le Probleme des Sources du Droit Positif, T.I (Louis Le Fur), Paris: Librairie du Recueil Sirey, 1934.

12- Ripert, Georges, Les forces créatrices du droit, Paris: PUF, 1955.

13- Villa, Vittorio, La Science du driot, Paris: LGDJ, 1991.

14- Weber, Max, Sociologie du droit, Introduction et traduction par Jacques Grosclaude, Paris: PUF, 2e edition, 2007.