تأثیـرپذیری منبع قاعده‌ی حقوقی از منشأ الزام‌آوری قاعده‌ی حقوقی

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری حقوق خصوصی، استادیار گروه حقوق دانشکده ی علوم اداری و اقتصاد داشگاه اصفهان

2 کارشناس ارشد حقوق خصوصی

چکیده

مبنا، منبع و هدف قاعده‌ی حقوقی را می‌توان سه رکن اصلی هر نظام حقوقی دانست. شکل‌گیری مفهوم نظام حقوقی، مستلزم برقراری نوعی ارتباط و انسجام بین این ارکان است؛ در هر نظام حقوقی، منبع یا ابزار بیان قواعد حقوقی و نیز هدف قواعد و نهادهای حقوقی، متأثر از مبنا و منشأ الزام‌آوری قواعد در آن نظام حقوقی است. به عبارت دیگر، هر پاسخی که به چیستی منشأ الزام‌آوری قاعده‌ی حقوقی داده شود، پاسخی متافیزیکی یا واقع‌گرایانه، در نوع منابع و حتی کارکرد آن‌ها (مانند نقش طریقیتی یا موضوعیتی قانون) مؤثر است. نوع تعامل و نسبت بین منابع و ارتباط افقی یا سلسله‌مراتبی بین آن‌ها نیز، در نظام‌های حقوقی دینی و هم‌چنین غیردینی، به چیستی و چگونگی مبنا و منشأ الزام‌آوری قواعد حقوقی بستگی دارد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Impacts of Basis of Binding Character of a Legal Rule on It’s Source

نویسندگان [English]

  • Mehdi Shahabi 1
  • Maryam Jalali 2
چکیده [English]

The basis, the source and the goal of a legal rule may be considered as the three main bodies of each legal system. Undoubtedly, for the formation of the concept of a legal system, a sort of relation and cohesion between the said bodies deems necessary. The source of a legal rule, or instrument of the expression of a legal rule, and also the goal of the rules and the legal institutions, in any legal system, are influenced by the basis and the source of binding force of the rules in the legal system, in question. In other words, any answer as to the source of binding character of a legal rule, either a metaphysical or realistic one, would affect the type of sources of the legal rule and even their functions, whether subjective role of the law or its objective one. The type of interaction and the relation between sources and the horizontal or hierarchical link between them, are both in religious and non-religious legal systems dependent on the nature and concept of basis as well as binding source of legal rules.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Legal Rule
  • The Basis of the Legal Rule
  • The Source of The Legal Rule
  • Legal System
  • Legal Realism
الف: فارسی
1- تبیت، مارک، فلسفه حقوق، مترجم: محسن رضایی، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی، چاپ اول، 1386.
2- تروپه، میشل، فلسفه حقوق، مترجم: مرتضی کلانتریان، تهران: آگه، چاپ اول، 1386.
3- حقیقی، شاهرخ، گذار از مدرنیته، تهران: آگه، چاپ اول، 1379.
4- داوید، رنه، نظام‌های بزرگ حقوقی معاصر، مترجم: حسین صفایی، محمد آشوری و عزت‌الله عراقی، تهران: دانشگاه تهران، چاپ چهارم، 1387.
5- دفتر همکاری حوزه و دانشگاه، درآمدی بر حقوق اسلامی، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1364.
6- دورکیم، امیل، تقسیم کار اجتماعی، مترجم: باقر پرهام، تهران: کتابسرای مایل، چاپ اول، 1369.
7- راسخ، محمد، حق و مصلحت (مقالاتی در فلسفه حقوق، فلسفه حق و فلسفه ارزش)، تهران: طرح نو، چاپ اول، 1381.
8- ساکت، محمدحسین، نگرشی تاریخی به فلسفه‌ حقوق، تهران: جهان معاصر، چاپ اول، 1372.
9- سروش، عبدالکریم، دانش و ارزش، تهران: یاران، چاپ دوم، 1388.
10- شهابی، مهدی، «از حقوق سنتی تا حقوق مدرن، تأملی در مبانی تحول نظام حقوقی»، جلد پنجم، مجله‌ی نامه‌ی مفید، شماره‌ی 2، 1388.
11- صادقی، محسن، «جستاری نقادانه در اندیشه‌های هانس کلسن»، مجله‌ی دانشکده‌ی حقوق و علوم سیاسی، شماره‌ی 74، 1385.
12- صدر، سیدمحمدباقر، همراه با تحول اجتهاد، مترجم: اکبر ثبوت و دیگران، تهران: روزبه، چاپ اول، 1359.
13- طباطبایی، سیدمحمدحسین، مجموعه مقالات و پرسش‌ها و پاسخ‌ها، تهران: دفتر نشر و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1371.
14- علیزاده، عبدالرضا، مبانی رویکرد اجتماعی به حقوق، جستاری در نظریه‌های جامعه‌شناسی حقوق و بنیادهای حقوق ایران، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، چاپ اول، 1387.
15- قربان‌نیا، ناصر، «قرائت‌های گوناگون از حقوق طبیعی»، مجله‌ی فقه و حقوق، شماره‌ی 1‌، 1383.
16- کاتوزیان، ناصر، فلسفه حقوق، جلد اول، تهران: دانشگاه تهران، چاپ چهاردهم، 1385.
17- کاتوزیان، ناصر، فلسفه‌ی حقوق، جلد دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ دوم، 1381.
18- کاتوزیان، ناصر، «اخلاق و حقوق»، فصلنامه‌ی اخلاق در علوم و فناوری، سال دوم،  شماره‌های 1 و 2، بهار و تابستان 1386.
19- مصباح ‌یزدی، محمدتقی، نظریه حقوقی اسلام، جلد اول، قم: مؤسسه‌ی آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ چهارم، 1388.
20- مصباح ‌یزدی، محمدتقی، دروس فلسفه اخلاق، تهران: اطلاعات، چاپ دوم، 1370.
21- مطهری، مرتضی، ختم نبوت، تهران: صدرا، چاپ دهم، 1375.
22- موحد، محمدعلی، در هوای حق و عدالت، تهران: کارنامه، چاپ اول، 1384.
23- میرزای ‌قمی، ابوالقاسم بن محمد‌حسن، جامع الشتات، تهران: کیهان، چاپ اول، 1371.
24- نائینی، محمدحسین، تنبیه الامه و تنزیه المله، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه‌ی علمیه‌ی قم، چاپ اول، 1382. 
ب: عربی
1- حسینی شیرازی، سیدمحمد، القانون، بیروت: مرکز الرسول الأعظم (ص) للتحقیق و النشر، چاپ دوم، 1419هـ.ق.
ج: انگلیسی
1- Austin, John, The Province of Jurisprudence Determined, In Grzegorczyk (C), Michaut (F), Troper (M), Le positivisme juridique, Paris: L. G. D. J. 1e édition, 1954.
2- Bentham, J., The Theory of Legislation, edited by C. K. Ogden, London: 1931.
3- Holmes, Oliver Wendell, The Common Law, US: Harvard University Press, 1963.
4- Hume, David, Traité sur la nature humaine; In: Grzegorczyk (C), Michaut (F), Troper (M), Le positivisme juridique, Paris, L. G. D. J. 1e édition, 1992.
5- Kelly, John, A Short History of Western Legal Theory, England: Oxford University Press, 1992.
6- Kelsen, Hans, General Theory of Law and State, New York: Russell and Russell LIBRAIRIE, 1967.
7- Mill, John Stuart, Utilitarianism, London: Longman, Green, and Co, 1979.
8- Peczenik, Aleksander, On Law and Reason, Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 1989.
9- Ross, A., On Law and Justice, London: Steven and Sons, 1958.
10- Rottleuthner, Hubert, Foundation of Law, In: A Treatise of Legal Philosophy and General Jurisprudence, Netherlands: Springer, 2005.
11- Russell, Bertrand, A History of Western Philosophy, New York: Simon and Schuster Librairie, 1972.
12- Schacht, Joseph, An Introduction to Islamic Law, Oxford University press, 1964, Saberiyun Press, 2005.
13- Shiner, Roger, Legal Institutions and the Sources of Law, In: A Treatise of Legal Philosophy and General Jurisprudence, Netherlands: Springer, 2005.
14- Simpson, A.W.B, The Common Law and Legal Theory, in: Oxford Essays in Jurisprudence, II. Ed. A.W.B, Simpson, Oxford: Clarendon, 1973.
15- Watson, A., An Approach to Customary Law, University of Illinois, 1984.
16- Wax, Raymond, The Philosophy Of Law: A very short introduction, England: Oxford University Press, 2006.
د: فرانسوی
1- Comte, Auguste, Système de politique positive, Paris: Édition Société positiviste, 5e édition, 1929.
2- Del Vecchio, Giorgio, Leçons de philosophie du droit, Trad, Fr par J, Alexis D`Aynac, Paris, 1e édition, 1936.
3- Del Vecchio, Giorgio, Le Probleme des Sources du Droit Positif, In: T.I (Louis Le Fur), Paris: Librairie du Recueil Sirey, 1934.
4- Dowrkin, Rondald, L’empire Du Droit, PUF, 1e édition, Paris: 1994.
5- Durkheim, Emile, La science sociale et l’action, Paris: PUF, 2e édition, 1987.     
6- Fasso, Guido, Histoire de la philosophie du droit, XIXe et XXe siècle, traduit de l’italien par Cathrine Rouffet, Paris: L. G. D. J., 1e édition en français, 1974.
7- Friedmann, W., Théorie générale du droit, Paris: L. G. D. J, 4e édition, 1965.
8- Hart, Herbert, Le Concept Du Droit, Publication des facultes universitaires Saint-Louis-Bruxelles, 1976.
9- Lacroix, J., Sociologie d’Auguste Comte, Paris: PUF, 1e édition, 1956.
10- Radbruch, Gustav, Einfuhrung in die Rechtszissenschaft, Leipzig, Verlag von Quelle und Meyer, 7 et 8e édition, 1929; In. Grzegorczyk (C), Michaut (F), Troper (M), Le positivisme juridique, Paris: L. G. D. J., 1e edition, 1992.
11- Reglade, Marc, Les Sources du Droit Positif dans leurs rapports avec les source du Droit Natural et du Droit Ideal, In: Le Probleme des Sources du Droit Positif, T.I (Louis Le Fur), Paris: Librairie du Recueil Sirey, 1934.
12- Ripert, Georges, Les forces créatrices du droit, Paris: PUF, 1955.
13- Villa, Vittorio, La Science du driot, Paris: LGDJ, 1991.
14- Weber, Max, Sociologie du droit, Introduction et traduction par Jacques Grosclaude, Paris: PUF, 2e edition, 2007.