نقدی بر آرای دیوان عدالت اداری در پرتو اصول حاکم بر حقوق تأمین اجتماعی

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

چکیده

آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری با توجه به الزام‌آور بودن آن از منابع حقوق به شمار می‌رود. این پژوهش با هدف نقد تعدادی از آرای این هیأت در پرتو اصول حاکم بر حقوق تأمین اجتماعی، به تشریح اصول عام و بنیادین حاکم بر تأمین اجتماعی نظیر اصل حمایتی، فراگیری، کفایت، برابری و جامعیت می ‌پردازد؛ نتایج حاصل از این پژوهش بیانگر آن است که در مواردی با وجود صدور برخی آراء موافق اصول تأمین اجتماعی، عدم آگاهی برخی قضات نسبت به اصول حقوق تأمین اجتماعی و نص‌گرایی آن‌ها و استنادشان به قوانینی که اصول بنیادین تأمین اجتماعی را نادیده گرفته‌اند، به صدور آرایی نادرست منجر شده است؛ ضمن آن‌که، وجود موارد سکوت، ابهام، اجمال و گاه تعارض میان قوانین و مقررات موضوعه از جمله قانون تأمین اجتماعی فرایند استنباط، تفسیر و اجرای قواعد حقوقی را دشوار ساخته است. از این رو، بازنگری در قانون تأمین اجتماعی برای تحقق اصول بنیادین آن و نیز اقدام به انتشار و نقد آرای صادره از سوی محاکم به ویژه آراء دیوان عدالت اداری بر اساس مبانی و اصول حقوق تأمین اجتماعی، ضروری است؛ امری که ضمن تأثیر در اصلاح رویه‌ی محاکم و شعب دیوان عدالت اداری کشور، سازمان تأمین اجتماعی را در دفاع از مصوبات و آیین‌نامه‌های مورد شکایت در این دیوان یاری می‌رساند.

کلیدواژه‌ها


اداره کل روابط بین‌الملل، «رعایت اصل برابری زن و مرد در تأمین اجتماعی»، تهران: سازمان تأمین اجتماعی، معاونت امور بین‌الملل، تیرماه 1375.

اداره کل روابط بین‌الملل، اصول و مبانی تأمین اجتماعی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، مهرماه 1384.

افتاده، غلام‌حسین؛ واثقی، محمد، «بررسی اهداف و کارکردهای تأمین اجتماعی و ارزیابی مقررات فعلی تأمین اجتماعی در برآورده ساختن آن»، فصلنامه‌ی تأمین اجتماعی، سال ششم، شماره‌ی هفدهم، 1383.

افشین‌نیا، شیرین، «بیمه بیکاری در ایران و کشورهای صنعتی و غیرصنعتی»، تهران: مؤسسه‌ی عالی پژوهش تأمین اجتماعی، چاپ اول، 1382.

انصاری، علی، «دادرسی در حقوق تأمین اجتماعی»، فصلنامه‌ی تأمین اجتماعی، مؤسسه‌ی عالی پژوهش تأمین اجتماعی، سال نهم، شماره‌ی سی‌ام، 1386.

تازه‌های قوانین و مقررات تأمین اجتماعی، همایش سراسری کارشناسان حقوقی و رابطین امور مجلس صندوق تأمین اجتماعی، تهران: چاپ اول، بهمن 1390.

حسین‌آبادی، امیر، «رویه قضایی در حقوق تأمین اجتماعی»، دیدگاه‌هایی در حقوق تأمین اجتماعی، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی هنری آهنگ آتیه، چاپ اول، 1384.

درودیان، حسنعلی؛ نجفی‌خواه، محسن، «رابطه حقوق تأمین اجتماعی و حقوق مدنی»، دیدگاه‌هایی در حقوق تأمین اجتماعی (مجموعه‌ی مقالات همایش تبیین جایگاه حقوق تأمین اجتماعی)، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی هنری آهنگ آتیه، چاپ اول، 1384.

ساروخانی، باقر، «اصول پایه در تدوین نظام جامع تأمین اجتماعی»، فصلنامه‌ی تأمین اجتماعی، تهران: ناهید، مؤسسه‌ی عالی پژوهش تأمین اجتماعی، شماره‌ی اول، 1378.

سپهری، محمدرضا و همکاران، «مقاوله‌نامه‌های بین‌المللی کار»، جلد نخست، تهران: مؤسسه‌ی کار و تأمین اجتماعی، 1383.

سازمان تأمین اجتماعی، «رعایت اصل برابری بین زن و مرد در تأمین اجتماعی»، تهران: اداره کل روابط عمومی و امور بین‌الملل، معاونت امور بین‌الملل، تیرماه 1375.

شهبازی‌نیا‌، مرتضی‌، حق برخورداری از تأمین اجتماعی‌: ویژگی‌ها‌، محتوا و اصول کلی حاکم بر آن، تهران: مؤسسه‌ی عالی پژوهش تأمین اجتماعی، فصلنامه‌ی تأمین اجتماعی، شماره 30، 1386.

عراقی، سیدعزت‌الله؛ بادینی، حسن؛ شهابی، مهدی، «درآمدی بر حقوق تأمین اجتماعی»، نقد قانون تأمین اجتماعی ایران براساس مطالعه‌ی تطبیقی، تهران: مؤسسه‌ی عالی پژوهش تأمین اجتماعی، چاپ اول، 1386.

معاونت حقوقی و امور مجلس سازمان تأمین اجتماعی، مجموعه آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مرتبط با سازمان تأمین اجتماعی (از سال 1365 لغایت تیر 1384)، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، 1384.

معاونت حقوقی و امور مجلس سازمان تأمین اجتماعی، مجموعه آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مرتبط با سازمان تأمین اجتماعی (از خردادماه 1365 تاکنون)، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، زمستان 1387.

موسوی، سیدفضل‌الله، نظام تأمین اجتماعی از دیدگاه اسلام، دیدگاه‌هایی در حقوق تأمین اجتماعی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، 1384.

نجفی‌خواه، محسن، «نقش قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی در تفسیر قواعد ماهوی این نظام»، فصلنامه‌ی حقوق تأمین اجتماعی، سال اول، شماره‌ی یک، بهار 1384.

نعیمی، عمران؛ جوان جعفری، محمدرضا؛ رشوند بوکانی، مهدی؛ جعفری، زهرا؛ طباطبایی حصاری، نسرین، قانون تأمین اجتماعی در نظم حقوقی کنونی، تهران: جنگل، چاپ اول، 1389.

هاشمی، سیدعلی، «جایگاه اشتغال در نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی»، فصلنامه‌ی مجلس و پژوهش، سال هشتم ، شماره‌ی سی و سوم، 1381.

همدانی، علی، «کارگران و بیمه بیکاری»، نشریه‌ی کارآفرین، پیش‌شماره، آبان 1378.

الهیان، محمدجواد، آرای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عدالت اداری و دیوان عالی کشور در زمینه مسائل کار و تأمین اجتماعی، جلد اول، تهران: مؤسسه‌ی کار و تأمین اجتماعی، چاپ اول، 1383.

دنی پیترز، تأمین اجتماعی: مقدمه‌ای بر اصول اساسی، مترجم: فراز، فیروزمندی؛ سمیره، احمدی، مؤسسه‌ی مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، چاپ اول، 1388.

قبله‌ای خویی، خلیل، «علم اصول در فقه و قوانین موضوعه»، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، چاپ اول، تابستان 1386.

Douglas, Gillan, Woman and the Welfare State, International Social Security Association, Viena, 2000.

Kingson, ER., Testing the boundaries of universality: whats mean?whats not?, Geronotologist 1994, No. 34, Herd, Universalism Without the Targeting: Privatizing the old –age Welfare State, Geronotologist, No. 45, June 1, 2005.

Mashood, A. Baderani; Mccorquodale, Robert, Economic, Social and Cultural Rights In Action, Oxford, USA, 2007.

Social Security as a Human Right : AA: http :// www 1. Umn.edu/humanrts / edumat / IHRIP / circle/modules 1 1 b.htm.

Social security Principle (ILO).