مفهوم مرجع قضایی در نظام قضایی کشور

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی تهران

چکیده

شناخت مرجع قضایی تابع شناخت عمل قضایی است؛ چرا که دو قوه‌ی مجریه و قضائیه، در برابر قوه‌ی مقننه، مجری قانون به شمار می‌آیند. از سوی دیگر، در نظام حقوقی ایران، کمتر از موقعیت نهادهای دادرسی بحث شده و تقسیم‌بندی این نهادها، آن چنان که باید با دقت انجام نمی‌شود. در این نظام حقوقی شاهد ازدیاد کمیسیون‌ها، شوراها و هیأت‌ها در میان نهادهای دادرسی هستیم، اما معلوم نیست که آیا مقنن به دنبال تاسیس یک محکمه یا دادگاه بوده، یا آن‌که قصد پیش‌بینی نهادهایی برای اجرای قانون را داشته است. معیارهای ماهوی و شکلی متعددی برای شناخت اعمال قضایی پیشنهاد شده که اساس قرار دادن هر یک از آن‌ها ممکن است نظم حقوقی را آشفته نماید. در این تحقیق، ضمن مطالعه و ارزیابی معیارهای شناخت اعمال قضایی، نهادهای دادرسی کشور در نظم حقوقی معرفی می‌شود و با توجه به نظر برگزیده، هر یک مورد تحلیل قرار خواهد گرفت. نتیجه آن‌که، مرجع قضایی نهادی ثالث است که با اعمال قوانین ماهوی و شکلی به طور معین راجع به یک اختلاف حقوقی تصمیم‌گیری قاطع می‌نماید.

کلیدواژه‌ها


رشیدی، رشید، مراجع شبه قضایی (صلاحیت‌ها، وظایف و اختیارات)، شیراز: نوید شیراز، چاپ نخست، 1390.

شاه حیدری‌پور، محمد‌علی، آیین دادرسی مدنی، صلاحیت دادگاه‌ها، تهران: آداک، چاپ نخست، 1391.

شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی، تهران: درّاک، چاپ بیست و یکم، 1388.

کاتوزیان، ناصر، اعتبار امر قضاوت شده در دعوای مدنی، تهران: میزان، چاپ ششم، 1383.

کاتوزیان، ناصر، «جایگاه حقوق اسلامی در نظم حقوقی»، مجله‌ی دانشکده‌ی حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دوره‌ی 39، بهار 1376.

کریمی، عباس و همایون رضایی‌نژاد، « نقش دادرس در احراز قاعده ماهوی (در حقوق موضوعه جمهوری اسلامی ایران)»، فصل‌نامه‌ی حقوق دانشکده‌ی حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، سال 42، شماره‌ی 3 1391.

متین دفتری، احمد، آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، جلد نخست، تهران: مجد، 1378.

محسنی، حسن، ادارة جریان دادرسی مدنی، بر پایة همکاری و در چارچوب اصول دادرسی، جلد نخست، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ نخست، 1389.

محسنی، حسن، «عدل در قضاوت: یک اصل یک روایت»، در: مجموعه مقالات بزرگداشت دکتر ابوالقاسم گرجی، جلد دوم، به کوشش: دکتر تهمورث بشیریه، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1389.

محمودی، جواد، بررسی تحلیلی دادرسی اداری در حقوق ایران، تهران: جنگل، چاپ نخست، 1390.

میرحسینی، سید‌حسن، شرح آرای شورای عالی ثبت، تهران: میزان، چاپ نخست، 1389.

واعظی، سید مجتبی، نقش دیوان عدالت اداری در دادرسی شرعی مقررات اداری، مجله‌ی مطالعات حقوقی، شیراز: دانشگاه شیراز، دوره‌ی اول، شماره‌ی 1، زمستان 1388.

Artur, E. De la séparation des pouvoirs et de la séparation des fonctions de juger et d’administrer, Revue de droit public, 1904.

Cadiet, Loïc et Jacques Normand, Soraya Amrani Mekki, Théorie générale du procès, Paris, Puf., 2010.

Carré de Malberg, Raymond, Contribution à la théorie générale de l’Etat, Paris, Sirey, t. I. 1920-1922.

Cornu, Gérard, et Jean Foyer, Procédure Civile, Paris, PUF, 3ème éd, 1996.

Jèze, Gaston, L’acte juridictionnel et la classification des recours contentieux, Revue de droit public, 1909.

d’Ambra, Dominique, L’objet de la fonction juridictionnelle; dire le droit et trancher les litiges, Préf. G. Wiederkehr, Paris, LGDJ, 1994.

Rivier, Marie-Claire, Juridiction, in: Cadiet, Loïc, (dir.), Dictionnaire de la justice, Paris, PUF, 2004.

Vizioz, Henry, Études de procédure, Bordeaux, Editions Bière, 1956.

Wiederkehr, Georges, Qu’est-ce qu’un juge? in : Nouveaux juges, nouveaux pouvoirs, Mélanges R. Perrot, 1980