تدابیر پیشگیری وضعی از جرایم و تخلفات رانندگی و آسیب‌شناسی آن‌ها

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 قاضی دادگستری، دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران

چکیده

بحرانی‌بودن آمار مرتبط با حوادث رانندگی بر لزوم توجه روزافزون و اهمیت تدارک تدابیر پیشگیری از وقوع این جرایم افزوده است و این موضوع را به دغدغۀ اساسی تبدیل کرده و ضرورت اقدامات پیشگیرانۀ کنشی (غیرکیفری) در رابطه با جرایم و تخلفات رانندگی را آشکار کرده است. پیشگیری وضعی یا موقعیت‌مدار به‌عنوان به‌روزترین و دارای گسترده‌ترین تدابیر الگوی کارآمد پیشگیری غیرکیفری شناخته می‌شود و با نظر به آمارهای نهادهای متولی، تأثیر چشمگیری در کاهش جرایم و تخلفات در کشورهای مختلف دنیا داشته است. امروزه، به تناسب تحولات علمی و فناوری، تدابیر مختلف پیشگیرانۀ وضعی نیز به‌روز شده‌اند و به‌دلیل هم‌خوانی اغلب آن‌ها می‌توان در جرایم و تخلفات رانندگی نیز از آن‌ها بهره گرفت. در این مقاله، به روش توصیفی‌تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای تلاش شده است از یک‌سو واکاوی تدابیر پیشنهادی در بستر پیشگیری وضعی و از سوی دیگر آسیب‌شناسی سیاست جنایی تقنینی و برخی طرح‌های عملی مرتبط در این نوع از پیشگیری در جرایم و تخلفات رانندگی هدف اساسی قرار گیرد. در قلمرو سیاست جنایی تقنینی ایران، «قانون بیمۀ اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه» مصوب 1395 و «قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی» مصوب 1389 مهم‌ترین نصوص قانونی موجود می‌باشند که واکاوی آن‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از مؤلفه‌ها و تدابیر اجرایی یا پیش‌بینی نشده‌اند یا فرایند اجرایی آن‌ها حتی در آیین‌نامه‌های اجرایی مرتبط نیز تدوین نشده است یا حتی، در صورت تصویب، از تکنیک‌های وضعی و معیارهای حاکم بر آن‌ها دور می‌باشند. نتیجۀ تحقیق حاکی از آن است که قانون‌گذار در سیاست جنایی تقنینی خود تنها در موارد معدودی به برخی از جلوه‌های پیشگیری وضعی توجه داشته است و اگرچه همین موضوع نیز شایان‌ توجه است، قابلیت‌های عملی پیشگیری وضعی به ابعادی جزئی و مختصر محدود شده است. به‌علاوه آنکه تضمین توفیق رویکرد پیشگیری وضعی در جامعه نیازمند نظام‌مندسازی تنوع تدابیر وضعی اتخاذی، هماهنگ‌سازی نهادهای کنشگر و وضع مقررات جامع و نظارت مستمر بر اجرای آن‌ها در کنار تقویت زیرساخت‌های جاده‌ای وسایل نقلیه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Situational Preventive Measures Against Traffic Offenses and Their Pathologies

نویسندگان [English]

  • mehdi aghaee 1
  • nasrin mehra 2
1 Judge of Justice, PhD Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 .Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Country's chaos regarding car accidents, Justifies the necessity of growing attention and importance of preventive measures of these offences, and makes this issue known as a major concern. This also reveals the necessity of interactive (non-criminal) preventive measures with respect to traffic crimes and violations. Situational prevention or situation oriented, as the most moderate, possessing the most widespread measures, is considered as an effective non-criminal prevention pattern and based on the statistics given by official organizations, it has a tremendous impact on the reduction of crimes and violation in different countries. In proportion to scientific and technological developments, different situational preventive measures have been updated, and due to their consistency, they can be applied in traffic violations and offences. On one hand, the analysis of suggested measures in the framework of situational prevention and on the other hand, statutory criminal policy pathology and some other practical plans linked with this kind of prevention of the offences and traffic violations are the main purposes of this article. In the sphere of Iran's statutory criminal policy "The law of compulsory insurance for damages inflicted to third parties arising from an accident of vehicles" and "The law of adjudication of traffic violations are the most important legal sources that their analysis shows that most of the components and enforcement measures either have not been predicted or their enforcement process have not been codified even in the form of by-laws, or they are far from the situational technics and criteria over them. Unfortunately, the legislature has taken situational prevention aspects into consideration only in few cases of its statutory criminal policy, although this matter is significant: the practical potentials of situational prevention has been restricted to nominal and brief dimensions. Besides, the guarantee of situational prevention approach in the society needs systematization of the variety of adopted situational measures.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Situational Prevention
  • Traffic offences and violation
  • Car accidents
  • Safety and road management
  • Criminal Policy
  • فارسی

    • ابراهیمی، شهرام (1391)، جرم شناسی پیشگیری، چاپ دوم، تهران: نشرمیزان.
    • ابراهیمی، شهرام (1391)، مباحثی در علوم جنایی (تقریرات دکتر علی حسین نجفی ابرندآبادی).
    • ارسنجانی، مهدی، رضا عبدالحسینی و احمد صادقی (1386)، کیسۀ هوا و تأثیر آن در کاهش تلفات رانندگی، تهران: انتشارات دفتر تحقیقات کاربردی راهور ناجا.
    • اصغری، عبدالرضا و علی سرمدی واله (1391)، «پیشگیری اجتماعی از جرم در قانون پنجم برنامه توسعه»، آموزه‌های حقوق کیفری، سال 2، شماره 4.
    • امیدی، جلیل (1388)، «ارزیابی انتقادی طرح تشدید مجازات جرایم اخلال در امنیت روانی جامعه» در تازه‌های علوم جنائی، تهران: نشر میزان.
    • اوملی، پاتریک (1398)، جرم و ریسک، ترجمه یزدان صیقل و امیر ایرانی، چاپ اول، تهران:‌ انتشارات جنگل.
    • بهروز، حجت اله، فرشید باباخانی و علیرضا سرکار (1388)، سامانه‌های مدیریت سرعت در نظام حمل‌ونقل و ترافیک، تهران: انتشارات شرکت کنترل ترافیک تهران.
    • تن زاده، جواد (1387)، طرح هندسی و ایمنی راه، چاپ اول، تهران: انتشارات صانعی.
    • جانی پور، کرم و مختار معروفی (1394)، پیشگیری از جرایم و تخلفات رانندگی، تهران: نشر کتاب آوا.
    • چیگل، سالم (1389)، «بررسی علل حوادث رانندگی در ایران و مقایسه با سایر کشورها»، فصلنامه تازه‌های جهان بیمه، شماره 73.
    • حسینی، سیدمحمد (1390)، سیاست جنایی در اسلام و در جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات سمت.
    • حسینی، سیدنواب (1389)، «پلیس و پیشگیری از تخلفات راهنمایی‌ورانندگی و حوادث ناشی از آن»، تعالی حقوق، سال سوم.
    • خدابخشی، عبدالله (1396)، حقوق بیمه و مسئولیت مدنی، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • دهشیری، مهدی (1393)، سیاست کیفری ایران در قبال تخلفات رانندگی با تأکید برشیوه‌های پیشگیری، قم، پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد دانشگاه قم.
    • رزنبام دئییس، لوریسیو آرتور و داریس روبرت (1379)، «پیشگیری وضعی از جرم»، ترجمه رضا پرویزی، مجلۀ حقوقی دادگستری، شماره 32.
    • روزنبام و همکاران، (1382)، پیشگیری وضعی از جرم، ترجمه محمدرضا حبیبی، تهران: معاونت آموزش ناجا.
    • سلمانی، محمد و دیگران (1387)، «بررسی عوامل مؤثر بر تصادفات جاده ای و ارائه راهکارهایی برای کاهش آن، مورد مطالعه: منظومه روستایی جنوب خور و بیابانک»، مجلۀ پژوهش‌های جغرافیایی انسانی، شماره 65.
    • سوری، حمید، الهه عینی، کریم خسروی و محمدرضا مهماندار (1391)، «ارزیابی قانون جدید رسیدگی به تخلفات رانندگی کشور از نظر کاربران حوزه ترافیک»، فصلنامۀ مطالعات راهور، سال 9، شماره 17.
    • صیقل، یزدان (1397)، تحلیل حقوقی و جرم شناختی جرم در جامعه مخاطره‌آمیز، رساله برای دریافت درجۀ دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی، تهران، دانشکدۀ حقوق ‌دانشگاه شهیدبهشتی.
    • صفاری، علی (1381)، «انتقادات وارده بر پیشگیری وضعی از جرم»، مجلۀ تحقیقات حقوقی، شماره 35-36.
    • صفاری، علی (1380)، «مبانی نظری پیشگیری از وقوع جرم»، مجلۀ تحقیقات حقوقی، شمارۀ 33-34.
    • طباطبایی، سید عباس و امیراردلان داوودی منجزی (1387)، «تجزیه و تحلیل امکان سنجی استفاده از سیستمهای هوشمند حمل‌ونقل در کلان شهرها با هدف کاهش بحران‌های ترافیکی»، فصلنامه علمی- تخصصی راهور، سال پنجم، شماره3.
    • عزیزی، حمیدرضا (1384)، «تخلفات راهنمایی‌ورانندگی و روش‌های پیشگیری در ایران»، نخستین کنفرانس بین‌المللی حوادث رانندگی و جاده‌ای، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    • کوسن، موریس(1376)، «روابط میان پیشگیری وضعی و کنترل بزهکاری»، ترجمه دکتر علی حسین نجفی ابرندآبادی، مجلۀ تحقیقات حقوقی، شمارۀ 19 و 20.
    • گسن، ریموند (۱۳۷۰)، «روابط میان پیشگیری وضعی و کنترل بزهکاری»، ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی، مجلۀ تحقیقات حقوقی، تهران، دانشگاه شهید بهشتی، شماره‌های 19-20.
    • معتمدی، مجید و محمدحسین درویش متولی (1390)، :ارزیابی و رتبه بندی عوامل مؤثر بر کاهش تصادفات جادهای با تکنیک AHP»، دومین کنفرانس ملی تصادفات جاده‌ای، سوانح ریلی و هوایی.
    • محمدنسل، غلامرضا (بی‌تا)، «اصول و مبانی نظریه فرصت جرم»، فصلنامۀ حقوق‌ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دوره 37، پاییز، شمارۀ 3.
    • نجفی ابرندآبادی، علی حسین (۱۳۷۹)، «پیشگیری از بزهکاری و پلیس محلی»، نشریۀ امنیت، سال چهارم، شمارۀ 20.
    • نجفی ابرندآبادی، علی حسین (1382)، «پیشگیری از بزه کاری و پلیس محلی»، مجموعۀ مقالات پیشگیری از وقوع جرم، معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات.
    • وروایی، اکبر و علی فتاحی (۱۳۹۱)، «سیاست جنایی تقنینی در پیشگیری از تخلفات راهنمایی‌ورانندگی»، فصلنامۀ مطالعات ترافیک، شماره 24، بهار.
    • وروایی، اکبر، علی فتاحی و وحید یاوری (1394)، «بررسی سیر تحول سیاست تقنینی ایران در کنترل جرایم و تخلفات رانندگی»، مطالعات پژوهشی راهور، شماره 12
    • وروایی، اکبر و سمیرا سوری (۱۳۹۵)، «تأثیر تکنیک حذف بهانه‌ها در تخلفات رانندگی»، فصلنامۀ مطالعات مدیریت ترافیک، شماره 42، پاییز.

    اسناد الکترونیک

    • Global Plan for the DECADE OF ACTION FOR ROAD SAFETY, 2011-2020, Version 3.
    • WORLD REPORT ON ROAD TRAFFIC INJURY PREVENTION (2017).
    • World Health Organization. Global status report on road safety (2015). Geneva: WHO; 2015.