ضابطۀ ارزیابی خسارات ناشی از نقض تعهد قراردادی در نظام‌های حقوقی و اسناد بین‌المللی؛ رهنمودهایی برای حقوق ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران

10.22106/jlj.2020.123783.3294

چکیده

نظام‌های حقوقی و اسناد بین‌المللی به منظور تضمین حقوق اشخاص در روابط قراردادی، ضمانت‌اجراهای متعددی را مورد توجه قرار داده و روش جبرانی خسارت را به عنوان یکی از مهم‌ترین ضمانت‌اجراها پذیرفته‌اند؛ در نتیجه تردیدی در قابل جبران بودن خسارت در قلمرو نظام‌های حقوقی و اسناد بین‌المللی وجود ندارد. با این حال آنگاه که خسارت موضوع حکم قرار می‌گیرد، ضابطۀ ارزیابی آن اهمیت بسزایی می‌یابد؛ زیرا فقدان ضابطه برای ارزیابی خسارت منتهی به ناکارآمدی ضمانت‌اجرای مذکور خواهد شد. بر همین اساس در نظام‌های حقوقی و به ویژه اسناد بین‌المللی، تلاش شده است ضوابطی برای ارزیابی خسارت ارائه شود. با توجه به ضعف و ابهام نظام حقوقی ایران در باب ضمانت‌اجرای خسارت، نتایج این بررسی می‌تواند از یک‌سو برای حقوق‌دانان و دادرسان و از دیگر سو برای قانون‌گذار جهت الهام‌گیری از ضوابط ارائه‌شده در راستای وضع ضابطه، مفید فایده باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Criterion for Assessment of Damages Caused by Breach of Contractual Obligation in Legal Systems and International Documents; Guidelines for Iranian Law United Kingdom, Germany, European Principles, Unidroit Principles and CISG

نویسندگان [English]

  • Mansoor Amini 1
  • javad piri 2
1 Associate Professor, Department of Private Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 PhD Student in Private Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Legal systems and International documents to ensure the rights of persons in contractual relations have paid attention to various sanctions and have accepted the compensation method as one of the most important sanctions ; therefore, there is no doubt that damages in legal systems and international documents are compensable. However, when the damage is subject to the judgment, the criterion of Assessment of damages becomes important; because the lack of criteria for Assessment of damage leads to inefficiency of the sanction. Accordingly, in legal systems and particularly international documents, have been attempted to provide criteria for assessing damages. Regarding the weakness and ambiguity of the Iranian legal system on damages, the results of this study can be useful for lawyers and judges and on the other hand, it can be useful for the legislator to inspire the criteria provided in order Regulations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Damage
  • Criterion of Assessment
  • Expectation Damages
  • Reliance damages
  • Restitutionary Damages
  • فارسی

    • احمری، حسین و پرویز ذکائیان (1392)، «مطالعۀ ﺗﻄﺒﯿﻘﯽ ﺧﺴﺎرت ﻋﺪم‌اﻟﻨﻔﻊ در ﻓﻘﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ و ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﯾﺮان و ﮐﻨﻮاﻧﺴﯿﻮن 1980 وین»، فصلنامۀ پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، سال 9، شمارۀ 32.
    • تقی‌زاده، ابراهیم، علی خسروی فارسانی و میثم موسی‌پور (1391)، «ماهیت و آثار «خسارت‌ تنبیهی» در حقوق کامن‌‌لا (با مطالعه تطبیقی)»، دانش حقوق مدنی، شمارۀ 1.
    • رنجبر صحرایی، مسعودرضا (1387)، قواعد حقوقی حاکم بر تعیین خسارت ناشی از نقض قرارداد، تهران: دانشکده حقوق‌دانشگاه شهید بهشتی، رساله دکتری حقوق خصوصی.
    • رنجبر صحرایی، مسعودرضا (1395)، تعیین خسارت ناشی از نقض قرارداد، چاپ سوم، تهران: نشر میزان.
    • رودیجانی، محمدمجتبی (1385)، ضمانت‌اجرای مفاد قرارداد، پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، شیراز: دانشکده حقوق ‌دانشگاه شیراز.
    • روزنامه رسمی (1378)، مذاکرات علنی مجلس شورای اسلامی، دورۀ پنجم، اجلاسیه چهارم، جلسه سیصد و چهلم.
    • روشن، محمد، علی‌اکبر جعفری و مجتبی جهان‌تیغی (1397)، «بررسی قابلیت جبران‌پذیری عدم‌النفع در فقه امامیه»، مجلۀ حقوقی دادگستری، شمارۀ 101.
    • سعادت مصطفوی، مصطفی و حسین هوشمند فیروزآبادی (1389)، «عدم النفع»، مجلۀ حقوق اسلامی، سال 7، شمارۀ 26.
    • شاهنوش فروشانی، محمدعبدالصالح و محسن صفری (1394)، «ارزیابی خسارات ناشی از نقض قرارداد و ماهیت مسئولیت قراردادی»، پژوهشنامه حقوق خصوصی عدالت، شمارۀ 4.
    • شعاریان، ابراهیم و فرشاد رحیمی (1393)، حقوق بیع بین‌المللی: شرح کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا در پرتو دکترین و رویه قضایی، چاپ نخست، تهران: انتشارات شهردانش.
    • شعاریان، ابراهیم (1389)، اصول حقوق قراردادهای اروپا و حقوق ایران (مطالعه تطبیقی)، چاپ نخست، تهران: انتشارات فروزش.
    • شهیدی، مهدی (1395)، آثار قراردادها و تعهدات، چاپ هفتم، تهران: انتشارات مجد.
    • صفایی، حسن و نعمت الله الفت (1389)، «اجرای اجباری عین تعهد و تقدم ان بر حق فسخ»، مجلۀ حقوق تطبیقی، شمارۀ 2.
    • عطاری، نازنین زهرا، جلیل قنواتی و وحید قاسمی عهد (1397)، «تحلیل نفع متوقع به عنوان معیار ارزیابی خسارت قراردادی؛ مقایسه حقوق نوین قراردادهای اروپایی و حقوق ایران»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، شمارۀ 1.
    • قاسمی حامد، عباس و خسروی فارسانی، علی و آقابابایی، فهیمه (1393)، «خسارت تنبیهی در حقوق ایران»، مجلۀ حقوقی دادگستری، شمارۀ 81.
    • کاتوزیان، ناصر (1391)، اعمال حقوقی؛ قرارداد-ایقاع، چاپ هفتم، تهران: انتشارات سهامی انتشار.
    • کاتوزیان، ناصر (1394)، قواعد عمومی قراردادها، جلد چهارم، چاپ نهم، تهران: انتشارات شرکت سهامی انتشار.
    • گلشنی، عصمت و سیدمهدی حسینی مدرس (1392)، «طریق جبرانی پرداخت خسارت نقض تعهدات قراردادی در حقوق انگلستان و طرح آن در حقوق ایران»، دانش حقوق مدنی، سال 2، شمارۀ 2.
    • محقق داماد، مصطفی، مرتضی شهبازی‌نیا و همایون رضایی نژاد (1396)، «خسارات تنبیهی در مسئولیت ناشی از نقض قرارداد جستاری در غایت مسئولیت قراردادی»، فصلنامۀ مطالعات حقوق خصوصی، دورۀ 42، شمارۀ 1.
    • یزدانیان، علیرضا (1397)، قواعد عمومی مسئولیت مدنی: با مطالعه تطبیقی در حقوق فرانسه، جلد نخست، چاپ دوم، تهران: نشر میزان.
    • یوسفی، علی (1395)، اصل جبرات کامل خسارت در حقوق مسئولیت مدنی، پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، تهران: دانشکده حقوق‌دانشگاه شهید بهشتی.

    عربی

    • انصاری، مرتضی (1414 ه‍ ق)، رسائل فقهیة، چاپ نخست، قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
    • شهید ثانی، زین الدین بن علی عاملی (1413 ه‍ ق)، ﻣﺴﺎﻟﮏ اﻷﻓﻬﺎم إﻟﻰ ﺗﻨﻘﯿﺢ ﺷﺮاﺋﻊ اﻹﺳﻼم، جلد دوازدهم، چاپ نخست، قم: موسسه المعارف الاسلامیه.
    • کمپانی اصفهانی، محمدحسین (1374ه‍ ق)، اﻟﻘﻮاﻋﺪ اﻟﻔﻘﻬﯿﮥ و اﻻﺟﺘﻬﺎد و اﻟﺘﻘﻠﯿﺪ (ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﺪراﯾﮥ)، ﺟﻠﺪ دوم، چاپ نخست، ﻗﻢ: ﮐﺘﺎﺑﻔﺮوﺷﻰ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪا علیه السلام.
    • محقق حلی، جعفر بن حسن‌ (1408 هـ ق)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام‌، جلد سوم، چاپ دوم، قم: مؤسسه اسماعیلیان‌.
    • محقق خوانساری، سید احمد (1405 ه‍ ق)، ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻤﺪارک ﻓﯽ ﺷﺮح ﻣﺨﺘﺼﺮ اﻟﻨﺎﻓﻊ، جلد پنجم، چاپ دوم، قم: موسسه اسماعیلیان.
    • مراغه‌ای، میرفتاح (1425 ه‍ ق)، العناوین الفقهیة، چاپ دوم، قم: موسسة النشر الاسلامی.
    • نجفی، محمد حسن (1404 ه‍ ق)، ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﮑﻼم ﻓﯽ ﺷﺮح ﺷﺮاﺋﻊ اﻹﺳﻼم، جلد سی و هفتم، چاپ هفتم، بیروت: دار احیا التراث العربی.

    انگلیسی

    • Andersen, E. G (1994), The Restoration Interest and Damages for Breach of Contract, Maryland Law Review, (Vol 53).
    • Beatson, J and Burrows, A and Cartwright, J (2010), Anson's Law of Contract, Oxford University Press, (29 ed).
    • Beletskaya, M (2014), Development of the Contractual Remedies in the International Trade: Comparative Analysis and Example of Implementation in Standard Construction Contracts, Master’s Thesis, (Supervisor: Prof, Mika Hemmo), Faculty of Law at Helsinki University.
    • Briks, P (2000), English Private Law, New York: Oxford University Press, (Vol 2).
    • Chengwei, L (2003), Remedies for Non-performance - Perspectives from CISG, UNIDROIT Principles and PECL, Available at:

    http://www.sisudoc.org/.

    • Chen-Wishart, M and Magnius, U (2014), the Common European Sales Law in Context, in Termination, Price Reduction and Damages, Oxford University Press, (2 ed).
    • CISG-AC Opinion No. 6, Calculation of Damages under CISG Article 74, Rapporteur: Professor John Y. Gotanda, Villanova University School of Law, Villanova, Pennsylvania, USA, Available at:

    http://www.cisg.law.pace.edu/cisg/CISG-AC-op6.html.

    • CISG-AC Opinion No. 8, Calculation of Damages under CISG Articles 75 and 76, Rapporteur: Professor John Y. Gotanda, Villanova University School of Law, Villanova, Pennsylvania, USA, adopted by the CISG-AC following its 12th meeting in Tokyo, Japan, on 15 November 2008, Available at:

    http://www.cisg.law.pace.edu/cisg/CISG-AC-op8.html.

    • Galvañ, J (1998), The CISG and its provisions on damages. Faculty of Law University of Lund. Master thesis, (Supervisor: Hans Henrik Lidgard).
    • Georgiades, G (2005), Punitive Damages in Europe And the Usa: Doctrinal Differences and Practical Convergence, Revue Hellenique de Droit International.
    • Gotanda, J Y (2007), Damages in Private International Law, Hague Academy of International Law, (No 8).
    • Markesinis, B and Unberath, H and Johnston, A (2006), The German Law of Contract: A Comparative Treatise, Oxford, Hart Publishing, (2 ed).
    • O'Sullivan, J and Hilliard, J (2012), The Law of Contract, Oxford university press, (5 ed).
    • Rowan, S (2012), Remedies for Breach of Contract: A Comparative Analysis of the Protection of Performance, Oxford, Oxford University Press.
    • Saidov, D (2002), Methods of Limiting Damages under the Vienna Convention on Contracts for the International Sale of Goods, Pace International Law Review, (Vol 14).
    • Stone, R (2002), The modern Law of Contract, London: Cavendish Publishing Limited, (5 ed).
    • Treitel, S G (2013), The law of contract, published: Sweet & Maxwell limited, (11 ed).
    • UNIDROIT Principles (2016), Rome: the International Institute for the Unification of Private Law (UNIDROIT).
    • Zeller, B (2009), Damages Under the Convention on Contracts for the International Sale of Goods, New York: Oxford University Press, (2 ed).