بررسی و نقد رویۀ قضایی در خصوص دعوی مطالبۀ خسارت تأخیر تأدیۀ ارزی

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد امارات متحدۀ عربی)، دبی، امارات متحدۀ عربی

2 استادیار گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد علوم الکترونیکی)، تهران، ایران

3 استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق قضایی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران

چکیده

پس از بحران‌های ارزی سال‌های 1372 و 1381 و 1391 و بحران اخیر و عدم ایفاء تعهدات ارزی در مهلت مقرر، یکی از دعاوی پیچیده و شایع کنونی، مطالبۀ خسارت تأخیر تأدیۀ ارزی است. رویۀ قضایی در خصوص این دعوی، متشتت است. منشأ اختلاف، به ماهیت تعهدات ارزی و رایج‌نبودن آن مربوط می‌شود. یک نظر (نظر غالب) این است که وجه رایج مذکور در مادۀ 522 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی به وجه رایج داخلی اختصاص دارد و شامل ارز خارجی نمی‌شود و نظر دیگر بر قابل‌استماع‌بودن این دعوی است. همین اختلاف‌نظر دربارۀ توافق خصوصی در تعیین خسارت تأخیر تأدیه (اعم از ارزی و ریالی) نیز وجود دارد. نظر به نقش و ارزش مبادله‌ای غیرقابل‌انکار ارز، در فعالیت‌های اقتصادی و ضرورت حمایت از سرمایه‌گذاری خارجی، بررسی و نقد رویۀ قضایی در خصوص این دعوی و دلایل و توجیهات آن بسیار ضروری است. به نظر می‌رسد مادۀ 522 قانون مذکور که مورد استناد محاکم می‌باشد، ناظر به کاهش قدرت خرید پول است و شامل تعیین وجه التزام قراردادی و خسارت تأخیر تأدیه به مفهوم خاص نمی‌شود و با عنایت به مستندات قانونی جواز مطالبۀ خسارت تأخیر تأدیه و فلسفۀ مبنایی آن، امکان رسیدگی و صدور حکم بر پرداخت خسارت تأخیر تأدیۀ ارزی وجود دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Critique on the Judicial Precedent regarding Claims over Currency Payment Delay Damages

نویسندگان [English]

  • mohamadreza bagheri 1
  • Jafar Jamali 2
  • mahmud khdeman 3
1 Ph.D. Student in Private Law, Islamic Azad University (UAE Branch), Dubai, UAE
2 Assistant Professor of Law, Islamic Azad University (Electronic Sciences Branch), Tehran, Iran
3 Assistant Professor of Private Law, Faculty of Judicial Law, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran
چکیده [English]

Law and justice are closely linked, and decisions that do not conform to justice Following the currency crises of 1993, 2002, 2012 and the recent foreign exchange crisis and the non-fulfillment of currency obligations in due time, the claim for a delay in payment of foreign currency, is one of the most complex and prevalent claims nowadays. The judicial precedent in this regard is not much clear. The origin of the dispute, results from the nature of the currency obligations and its non-prevalence essence. One stated comment (as the dominant view) suggests that the common currency mentioned in Article 522 of the Iranian Civil Procedure Code for Public and Civil Revolutionary Courts is limited and dedicated to the domestic currency money and does not include any foreign exchanges. The other opinion would suggest that this lawsuit is after all actionable. The same dispute exists in respect with the private agreement on determining the delay damage of payment obligations (including currency and Rial). By understanding the undeniable role of currency in the economic activities and the need to support foreign investment, it is essential to legally examine and review this claim and its reasons and justifications. It seems that the Article 522 of the mentioned law, which is cited by the courts, seeks to govern the power of the money and doesn’t include the determination of the contractual monetary obligation and the delay damage in payment in its strict sense. Therefor in the light of legal citations and documents which approve the claim of delay damages of payment and its basic philosophy, it is possible to hear these claims and decide upon it.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Currency
  • delay damages of payment
  • common currency
  • contractual monetary obligation
  • compensation for money depreciation
  • اسدی، بهنام و امیر احمدی (1394)، آثار نقض قرارداد با نگاهی به سیستم حقوقی کامن‌لا و اسناد بین‌المللی، چاپ اول، تهران:‌ انتشارات قانون‌یار.
  • انصاری، جمال و ابوالفضل محبی (1393)، «بررسی ماهیت حقوقی خسارت تأخیر تأدیه در حقوق ایران»، مجلۀ حقوق بانکی، سال سوم، شماره‌های 5 و 6.
  • پژوهشکدۀ استخراج و مطالعات رویۀ قضایی (1396)، آرای قضایی شعب دیوان‌عالی کشور (تابستان 1393)، چاپ اول، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوۀ قضائیه.
  • پژوهشگاه قوۀ قضائیه (1396)، پیشینۀ رویۀ قضایی در ایران در ارتباط با آئین دادرسی مدنی، جلد سوم، چاپ اول، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.
  • پژوهشگاه قوۀ قضائیه (1396)، پیشینۀ رویۀ قضایی در ایران در ارتباط با قانون مدنی، جلد اول، چاپ اول، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوۀ قضائیه.
  • حائری، مسعود (1373)، مبانی فقهی اصل آزادی قراردادها (تحلیلی از مادۀ 10 قانون مدنی)، چاپ دوم، تهران:‌ انتشارات کیهان.
  • حائری شاه‌باغ، سیدعلی (1382)، شرح قانون مدنی، جلد اول، چاپ دوم، تهران: انتشارات گنج دانش.
  • حیاتی، علی عباس (1384)، شرح قانون آئین دادرسی مدنی، چاپ اول، تهران: انتشارات سلسبیل.
  • حسین آبادی، امیر (1381)، «بررسی وجه التزام مندرج در قرارداد»، مجلۀ الهیات و حقوق، شمارۀ ششم.
  • خاکباز، محمد (1396)، رسالۀ عملی در وجه التزام، چاپ اول، تهران: انتشارات مجد.
  • خاکباز، محمد (1393)، عدالت معاوضی در حقوق موضوعه و رویۀ قضایی، چاپ اول، تهران: انتشارات حقوق امروز.
  • خرازی، محمد و حمید گوینده و فریدون تحصیل دوست و غلامحسین افتاده (1393)، مجموعۀ نظریههای مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه در امور مدنی، جلد اول (آئین دادرسی مدنی و اجرای احکام مدنی از سال 1362 تا 1392) چاپ اول، تهران: شرکت سهامی روزنامه رسمی کشور.
  • زراعت، عباس (1385)، قانون آئین دادرسی مدنی در نظم حقوقی ایران، چاپ سوم، تهران: نشر خط سوم.
  • زندی، محمدرضا (1391)، رویۀ قضایی دادگاهای بدوی و تجدیدنظر استان تهران در امور مدنی (اجرت‌المثل، خسارت)، چاپ اول، تهران: انتشارات جنگل، جاودانه.
  • زینالی، توحید (1397)، دعاوی بانکی در رویۀ دادگاه‌ها، چاپ اول، تهران: انتشارات چراغ دانش.
  • شهری، غلامرضا و فریدون تحصیل دوست و حمیدرضا گودرزی و محمدهاشم صمدی اهری و عباسعلی رحیمی اصفهانی (1388)، مجموعۀ تنقیح شدۀ قوانین و مقررات حقوقی، جلد اول، چاپ دوم، تهران: نشر روزنامۀ رسمی کشور.
  • عابدیان، میرحسین و مجتبی اسدزاده و علی فیروزمند (1388)، در تکاپوی عدالت (آراء دیوان‌عالی کشور در امور مدنی)، چاپ اول، تهران: نشر میزان.
  • قاسم‌زاده، سیدمرتضی و حسن ره‌پیک و عبدالله کیایی (1384)، تفسیر قانون مدنی، چاپ دوم، تهران: انتشارات سمت.
  • قنبری، حمید (۱۳۹۶)، «نگاهی به ابعاد حقوقی خسارت تأخیر تأدیه»، روزنامۀ دنیای اقتصاد، پنج شنبه 17/12/1396، شماره 4285.
  • کاتوزیان، ناصر (1378)، الزام‌های خارج از قرارداد، جلد اول، چاپ دوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • کاتوزیان، ناصر (1387)، قانون مدنی در نظم حقوق کنونی، چاپ هجدهم، تهران: بنیاد حقوقی میزان.
  • کاتوزیان، ناصر (1376)، قواعد عمومی قراردادها، جلد چهارم، چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  • گروه پژوهشی حقوق بانکی (۱۳۹۴-۱۳۹۵)، «خسارت تأخیر تأدیه در نظام بانکی (چالش مشروعیت و قطعی بودن وجود آن)»، مجلۀ حقوق بانکی، شماره‌های هشت و نه.
  • محقق داماد، سیدمصطفی و جلیل قنواتی و سیدحسن وحدتی شبیری و ابراهیم عبدی‌پورفرد (1393)، حقوق قراردادها در فقه امامیه، جلد دوم، چاپ سوم، تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • محقق داماد، سیدمصطفی (1388)، نظریۀ عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، چاپ اول، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
  • محمدی، امید (1396)، مجموعه تحلیلی مقررات خسارت تأخیر انجام تعهد، چاپ اول، تهران: انتشارات اندیشه سبز نوین.
  • مرتضوی، عبدالحمید (1391)، حقوق تعهدات (تعهد به‌وسیله و به‌نتیجه)، چاپ اول، تهران: انتشارات جنگل.
  • معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضائیه (1388)، آسیبشناسی فقهی قوانین حقوقی، جلد اول، چاپ اول، تهران: انتشارات جنگل.
  • معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضائیه (1388)، آسیب‌شناسی فقهی قوانین حقوقی، جلد سوم، چاپ اول، تهران: انتشارات جنگل.
  • معاونت آموزش و تحقیقات قوۀ قضائیه (1388)، پژوهش‌های فقهی حقوقی (بررسی فقهی جبران کاهش ارزش پول)، چاپ اول، تهران: انتشارات جنگل.
  • معاونت آموزش و تحقیقات قوۀ قضائیه (1387)، مجموعۀ نشست‌های قضایی در مسائل آئین دادرسی مدنی، جلد دوم، چاپ اول، تهران: نشر جاودانه.
  • معاونت آموزش و تحقیقات قوۀ قضائیه (1396)، مجموعۀ نشست‌های قضایی در مسائل حقوق مدنی، چاپ اول، تهران: انتشارات قوه قضائیه.
  • معاونت آموزش و تحقیقات قوۀ قضائیه (1389)، مشاوره‌های تلفنی آئین دادرسی مدنی و اجرای احکام مدنی، چاپ اول، تهران: انتشارات جنگل.
  • مقصودی، رضا و مهسا دروی (1394)، نقش تقصیر در حقوق قراردادها در ایالات متحدۀ آمریکا با نگاهی بر حقوق ایران، چاپ اول، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
  • مهرپور، حسین (1371)، مجموعۀ نظریات شورای نگهبان، چاپ اول، تهران: انتشارات کیهان.
  • مهمان نوازان، روح‌اله (1389)، خسارات قابل‌جبران در حقوق ایران، چاپ اول، تهران: انتشارات مجد.
  • وحدتی شبیری، سیدحسن (1385)، مبانی مسئولیت مدنی قراردادی (مطالعۀ تطبیقی در فقه و حقوق)، چاپ اول، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  • وحدتی شبیری، سیدحسن (1382)، «مطالعۀ تطبیقی خسارت تأخیر تأدیه در حقوق ایران و فقه امامیه»، فصلنامۀ اقتصاد اسلامی، شمارۀ دوازدهم.