تعارض اصل ضرر و اصل آزادی اراده در جرم انگاری سقط جنین

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه مازندران

2 دانش آموخته دکتری دانشگاه مازندران

10.22106/jlj.2019.35492

چکیده

سقط جنین، در اکثر نظام­ های حقوقی دنیا جرم­ انگاری شده است. مبانی جرم ­انگاری، بر حسب رویکرد­های مذهبی، اخلاقی و فلسفی، متفاوت بوده و جرم ­انگاری و جرم‌زدایی از آن نیز موافقان و مخالفان گسترده­ای دارد. این موضوع، از سویی با حیات جنین مرتبط می­ باشد و از این دیدگاه، مباحث مربوط به حفظ حیات و احترام به آن، مهم‌ترین مبنای جرم ­انگاری است و از سوی دیگر، حمایت از حقوق مادر و احترام به آزادی اراده او، گروهی را به جرم‌زدایی از آن سوق داده است. مبنای گروه نخست، غالباً، بر اصل خودداری از ورود زیان به دیگری استوار می­ باشد که از آن به «اصل ضرر»، تعبیر و توصیف می­گردد. گروه دوم نیز مبنای موردنظر خویش را «اصل آزادی اراده» بیان نموده و از این منظر به توجیه مدعای خویش می ­پردازند. بنابراین، دو اصل ضرر و آزادی اراده در برابر یکدیگر قرار گرفته و تعارض ایجاد می­گردد. پرداختن به مفهوم شخصیت حقوقی جنین و زمان ایجاد آن، محوری ­ترین موضوع و کانون اختلاف این تعارض است؛ چه آنکه در فرض عدم پذیرش شخصیت حقوقی جنین، این تعارض بروز و ظهور نمی­ یابد. لذا واکاوری اصول پیش‌گفته در جرم­ انگاری سقط جنین، در این نوشتار مورد اهتمام قرار می­ گیرد.

کلیدواژه‌ها


-       اترک، حسین، «دلایل فلسفی موافقان و مخالفان سقط جنین در فلسفه اخلاق»، مجله اخلاق و تاریخ پزشکی، سال دوم، شماره اول، ۱۳۸۷.

-       استوارت میل، جان، درباره آزادی، ترجمه محمود صناعی، چاپ اول، تهران، انتشارات روشنگران و مطالعات زنان، 1388.

-       انصاری، باقر، حقوق حریم خصوصی، چاپ اول، انتشارات سمت، ۱۳۸۶.

-       برلین، آیزایا، چهار مقاله در آزادی، ترجمه محمدعلی موحد، چاپ دوم، تهران، خوارزمی، ۱۳۸۰.

-       بوردو، ژرژ، لیبرالیسم، ترجمه عبدالوهاب احمدی، چاپ دوم، تهران، نشر نی، ۱۳۸۳.

-       بیشاپ، رابرت، سایه‎های واقعیت: فلسفه جدید فازی چگونه جهان‎بینی ما را تغییر می‎دهد، ترجمه علی ستوده چوبری، تهران، انتشارات روشنفکران و مطالعات زنان، ۱۳۸۵.

-       پاد، ابراهیم، حقوق کیفری اختصاصی، جلد ۱، چاپ اول، انتشارات رهام، ۱۳۸۱.

-       پرادل، ژان، تاریخ اندیشه‎های کیفری، ترجمه علی‎حسین نجفی ابرندآبادی، تهران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۷۳.

-       تبت، مارک، فلسفه حقوق، ترجمه حسن رضایی خاوری، انتشارات دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ۱۳۸۶.

-       داودی، هما، گستره آزادی در تقابل با حقوق کیفری، دوفصلنامه فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، شماره ۴۳، ۱۳۸۵.

-       راسخ، محمد، «جدال حیات؛ بررسی اجمالی تئوری‎های سقط جنین»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره ۳۸، ۱۳۸۲.

-       ـــــــــــــ ، حق و مصلحت، مقالاتی در فلسفه حقوق، فلسفه حق و فلسفه ارزش، چاپ اول، تهران، نشر نی، ۱۳۹۲.

-       رستمی، هادی، «جرم‎انگاری و کیفرگذاری در پرتو اصول محدودکننده آزادی در نظریه لیبرال»، پژوهشنامه حقوق کیفری، سال پنجم، شماره اول، ۱۳۹۳.

-       رضایی زادفر، بهناز، حریم خصوصی و نظریه پدرسالاری حقوقی، پایان‎نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‎شناسی، دانشگاه گیلان، ۱۳۹۲.

-       زمانی، رسول، سقط جنین در نگاه حقوق اسلامی، چاپ اول، انتشارات سوره، ۱۳۸۵.

-       سمیعی عارف، زهرا، اصل حداقل بودن حقوق جزا، پایان‎نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‎شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۹۰.

-       شامبیاتی، هوشنگ، حقوق کیفری اختصاصی، جلد 1، انتشارات ویستار، ۱۳۷۴.

-       صالح ولیدی، محمد، حقوق جزای اختصاصی، جلد ۲، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۹.

-       طلعتی، محمدهادی، رشد جمعیت، تنظیم خانواده و سقط جنین، چاپ اول، مؤسسه بوستان کتاب قم، ۱۳۸۳.

-       فرح‌بخش، مجتبی، جرم‎انگاری فایده‌گرایانه، تهران، انتشارات میزان، ۱۳۹۲.

-       قاری سیدفاطمی، سیدمحمد، «حق حیات: تحلیلی اخلاقی و حقوق بشری»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره ۳۲-۳۱، ۱۳۸۴.

-       کاتوزیان، ناصر، فلسفه حقوق، جلد اول، چاپ چهارم، شرکت سهامی انتشار، تهران، ۱۳۸۵.

-       گسن، ریموند، جرم شناسی کاربردی، ترجمه مهدی کی‌نیا، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۷۰.

-       گلدوزیان، ایرج، حقوق جزای اختصاصی، جلد ۱، چاپ پنجم، انتشارات مجد، ۱۳۸۳.

-       گودرزی، فرامرز؛ کیانی، مهرزاد، پزشکی قانونی برای دانشجویان رشته حقوق، چاپ یازدهم، انتشارات سمت، ۱۳۹۲.

-       لاریجانی، باقر، پزشک و ملاحظات اخلاقی: مروری بر مبانی اخلاق پزشکی، جلد ۱، تهران، انتشارات برای فردا، ۱۳۸۳.

-       محلاتی، شهربانو، بررسی خلأهای قانونی حقوق کودک، جلد ۱، تهران، روابط عمومی شورای فرهنگی اجتماعی زنان، ۱۳۸۴.

-       محمودی جانکی، فیروز، مبانی اصول و شیوه‎های جرم‎انگاری، رساله دکتری حقوق جزا و جرم‎شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ۱۳۸۳.

-       ــــــــــــــــــــــــ ، «مبانی فلسفی منع حقوقی و کیفری ایراد ضرر به خود»، فصلنامه حقوق، سال ۳۷، شماره ۱، ۱۳۸۶.

-       ــــــــــــــــــــــــ ، «جرم‎انگاری حق‌مدار؛ با تأکید بر نظریه آلمانی مصالح حقوقی»، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، سال سوم، شماره نهم، ۱۳۹۳.

-       معین، محمد، فرهنگ فارسی، جلد ۱، چاپ اول، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۱.

-       نجفی ابرندآبادی، علی‎حسین؛ هاشم بیگی، حمید، دانشنامه جرم‎شناسی، چاپ دوم، تهران، انتشارات گنج دانش، ۱۳۹۰.

-       نوبهار، رحیم، حمایت حقوق کیفری از حوزه‎های عمومی و خصوصی، تهران، انتشارات جنگل، ۱۳۸۷.

-       ـــــــــــــ ، اصل کاربرد کمینه حقوق کیفری، مجله آموزه‎های حقوق کیفری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، دوره جدید، شماره ۱، ۱۳۹۰.

-       هام، مگی، فرهنگ نظریه‎های فمینیستی، ترجمه فیروزه مهاجر، نوشین احمدی خراسانی و فرخ قره‌داغی، تهران، انتشارات توسعه، ۱۳۸۲.

-       همپتن، جین، فلسفه سیاسی، ترجمه خشایار دیهیمی، چاپ سوم، تهران، انتشارات طرح نو، ۱۳۸۹.

-       هولتاگ، نیلز، اصل ضرر: بررسی مشروعیت جرم‎انگاری و اعمال مجازات بر مبنای اضرار به غیر، ترجمه محمد اسماعیلی، ۱۳۹۲، قابل دسترسی در پایگاه اینترنتی http://lawandev.blogfa.com.

-       هی‌وود، اندرو، مقدمه نظریه سیاسی، ترجمه عبدالرحمن عالم، چاپ سوم، تهران، نشر قومس، ۱۳۸۹.

 

-       Collier, David; Hidalgo, Fernando Daniel; Maciuceanu, Andra Olivia, "Essentially Contested Concepts: Debates And Applications", Journal of Political Ideologies, vol. 11, no. 3 , 2006.

-       Davis, Nancy, Abortion, Encyclopedia of Ethics, ed: Laurence C. Becker and B. Becker, New York, Routledge, 2001.

-       De Cew, Judith, In Persuit of Privacy: Law, Ethics and The Rise of Technology, London, Comell University Press, 1997.

-       Feinberg, Joel, “The Moral Limits of Criminal Law: Harm to Others”, vol.1. Oxford, Oxford University Press, 1986.

-       Fletcher, George, Political Theory and Criminal Law, New York, Oxford University Press, 2007.

-       Raz, Joseph, The Morality of Freedom, Oxford, Oxford University Press, 1986.

-       Schonshek, Jonathan, On Criminalization: An Essay in the Philosophy of the Criminal Law, Kluwer Academic Publishers, 1994.

-       Simester A.P; Von Hirsch, Andreas, Crime, Harm and Wrong, Oxford, Hart Publishing, 2011.

-       Steinbock, B., “Mother ـ Fetus Conflict”, In: Companion to Bioethics, Ed. by H. Kushe & P. Singer, Oxford, Blackwell, 2001.

-       Warren, Marry Anne, “Abortion”, In: Companion to Bioethics, Ed. by H. Kushe & P. Singer, Oxford, Blackwell, 2001.