مبنایی متفاوت برای جبران خسارات ناشی از وسایل نقلیه

نویسنده

عضو هیأت علمی دانشگاه سمنان

10.22106/jlj.2019.35490

چکیده

جبران خسارت که دیرزمانی، آوردۀ انحصاری مسئولیت مدنی انگاشته می­ شد، به دنبال تحولات اجتماعی و مطالبۀ مستمر امنیت، موضوع نظام­ های مستقلی شده است که با مبنایی متفاوت، جایگزین مسئولیت مدنی گردیده ­اند. با وجود تنوع این نظام ­های جایگزین به ­نظر می رسد که آنها را می­ توان تحتِ عنوانی واحد بررسی کرد. در این راستا، نظریۀ «تضمین اجتماعی» که در حقوق فرانسه ارائه شده است، با شناسایی «خطر اجتماعی» و در پرتو مفهوم همبستگی، تلاش در تمهیدِ منطقی، متمایز و حمایت فراگیرِ زیان­ دیده دارد. طلایۀ این منطقِ حمایتی در حقوق ایران را می­توان در زمینۀ جبران خسارت حوادث ناشی از وسایل نقلیه مشاهده کرد. فارغ از تعابیر یاد شده، «قانون بیمه اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه»، وام دار اندیشه ­ای است که با گذر از مسئولیت مدنی، جبران را ملازم ورود زیان می­ انگارد. برداشت متفاوت از حادثه و اهتمام به تدارک زیان، عدول از مسئولیت مدنی و الزامات آن و تعهد مستقلِ نهاد جبران­ کننده، نشانگر شباهت نظام جبران خسارت ناشی از وسایل نقلیه با «تضمین اجتماعی» است. معرفی این اندیشه و وجه شَبَه آن با جبران خسارات ناشی از وسایل نقلیه در حقوق ایران، به همراه نقد رویۀ قضایی، می‌تواند زمینه ­ای برای پوشش گستردۀ خسارات بدنی و حمایت بیشتر از زیان­ دیدگان فراهم آورد. 

کلیدواژه‌ها


-      ایزانلو، محسن، «نقد و تحلیل قانون اصلاح قانون بیمه اجباری»، فصلنامه حقوق، دوره 38، شماره 4، 1387.

-      بادینی، حسن، «مسئولیت محض؛ مبانی و مصادیق»، مطالعات حقوق تطبیقی، دوره 3، شماره 1، 1391.

-      خدابخشی، عبدالله، «مسئولیت مدنی ناشی از حوادث رانندگی و تحولات آن در حقوق ایران»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 74، 1390.

-      ره­ پیک، سیامک، «مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه بر اساس قانون بیمه اجباری مصوب سال 1387 در مقایسه با قانون مصوب 1347»، فصلنامه حقوق، دوره 41، شماره 3، 1390.

-     صفایی، سید حسین؛ رحیمی، حبیب‌اله، مسئولیت مدنی، چاپ چهارم، تهران، سمت، 1391.

-      قسمتی تبریزی، علی، «اجتماعی کردن خطرات»، نامه مفید، شماره 82، 1389.

-      کاتوزیان، ناصر، ضمان قهری، جلد 1، چاپ سوم، تهران، دانشگاه تهران، 1382.

 

-        Daniel, Jean Pierre, «L'assurance automobile dans les pays émergents : vers l'âge de raison?», Risques, n° 83, 2010.

-        Delvolvé, Pierre, Le droit administratif, 3è éd, Paris, Dalloz, 2002.

-         ــــــــــــــــــــــ, Le principe d'égalité devant les charges publiques, Paris, L.G.D.J, 1966.

-        Duguit, Léon, Manuel de droit constitutionnel, Paris, Editions Panthéon-Assas, 2007.

-        ــــــــــــــــــ , Traité de droit constitutionnel, T 3, Paris, Gallica, 1927.

-        Ewald, François, «La société assurancielle», Risques, n° 1, 1990.

-        Ewald, François, «Responsabilité. Solidarité. Sécurité», Risques, n° 10, 1992.

-        Laroumet, Christian, «L'indemnisation des victimes d'accidents de la circulation: l'amalgame de la responsabilité civile et l'indemnisation automatique», Dalloz, Chron, 1985.

-       Leduc, Fabrice, «Le droit de la responsabilité hors le code civil», Petites affiches, n° 133, 2005.

-        Margeat, H, «Déclin, Rémanence ou Renaissance de la Responsabilité civile?», Risques, n° 10, 1992.

-        Millet, Florence,La notion de risque et ses fonctions en droit privé,Presses Universitaires de la faculté de droit deClermont Ferrand, 2002.

-        Pignerol,Bernard, «Responsabilité et socialisation du risque»,AJDA, n° 40, 2005.

-        Pontier, J-M (1983), «De La solidarité nationale», Revue de droit public, 1983.

-         ــــــــــــــــــ, «Le législateur, l’assureur et la victime», RFDA, 1986.

-         ــــــــــــــــــ, «Sida, de la responsabilité à la garantie sociale», RFDA, 1992.

-       Renoux, Thierry, «L'indemnisation des victimes d'actes de terrorisme, un nouveau cas de garantie sociale», RFDA, 1987.

-        Ripert, George, Le régime démocratique et le droit civil moderne», 3è éd, Paris, L.G.D.J, 1948.

-        Russo, Chantal, De l’assurance de responsabilité à l’assurance directe, Paris, Dalloz, 2001.

-        Savatier, René, Traité De la responsabilité civile en droit français, T 1, Paris, L.G.D.J, 1939.

-         ـــــــــــــــــــــ, «Vers la socialisation de la responsabilité et des risques individuels», Dalloz, n° 5, Chron, 1931.

-        Sousse, Marcel, La notion de réparation de dommage en droit administratif français, Paris, L.G.D.J, 1994.

-        Starck, Boris, Droit civil, Obligations, Paris, Litec, 1988.

-        Viney, Geneviève, Introduction à la responsabilité, 3è éd, L.G.D.J, 2007.