آثار پرونده شخصیت در حقوق کیفری ایران

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس‌ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، مدرس دانشگاه پیام نور مرکز اصفهان

2 عضو هیأت علمی گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)

10.22106/jlj.2018.34678

چکیده

از بدو تشکیل جوامع انسانی همواره عکس‌العمل‌های متفاوتی در مقابل پدیده مجرمانه اعمال ‌شده است. در گذشته در تعیین میزان کیفر توجهی به شخصیت مجرم ‌نمی‌شد و صرفاً جرم و تبعاتش مورد توجه قرار می‌گرفت. با ظهور مکتب اثباتی، شخصیت مجرم «این نورسیده حقوق کیفری» توجه همگان را به خود معطوف نمود. تحقق عدالت کیفری نه تنها با لحاظ عمل مجرمانه، بلکه همراه با توجه به شخصیت بزهکار و شناخت شرایطی که منجر به ارتکاب جرم می‌شد، مد نظر قرار گرفت. از اوایل قرن بیستم به منظور اتخاذ واکنش متناسب با شخصیت مجرم در راستای وصول به اهداف اصلاح و درمان بزهکار و برنامه‌ریزی کارآمد جهت پیشگیری از تکرار جرم، ضرورت تشکیل پرونده شخصیت، در کنار پرونده کیفری احساس گردید. پرونده شخصیت، به عنوان مقدمه ضروری اصلاح مجرمان، پرونده‌ای است که حاوی اظهارنظر متخصصان روان‌شناسی، روان‌پزشکی، روان‌کاوی و مددکاری اجتماعی پیرامون شخصیت بزهکار است تا دست‌اندرکاران عدالت کیفری از طریق توسل به محتویاتش، اقدام به تطبیق مجازات با شخصیت بزهکار نمایند. در قانون آیین دادرسی کیفری 1392 ضمن مواد 203 و 286 تشکیل پرونده شخصیت صراحتاً نسبت به بزرگسالان و اطفال پیش‌بینی گردیده است. در راستای این تغییرات در قانون مجازات اسلامی 1392 برخی سازوکارهای نوین پیشنهادی مانند جایگزین‌های حبس، آزادی مشروط، تعلیق اجرای مجازات، تعویق صدور حکم، معافیت از کیفر که مستلزم تطبیق واکنشی مناسب با شخصیت بزهکار می‌باشند، بدون تشکیل پرونده شخصیت کاربردی ندارد.

کلیدواژه‌ها


-     ابراهیمی، ابراهیم، «موانع تشکیل پرونده شخصیت در نظام کیفری ایران»، فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم، دوره 6، شماره 18، 1390.

-     بابایی، محمدعلی، جرم ­شناسی بالینی تحولات مفهوم حالت خطرناک، تهران، انتشارات میزان، 1390.

-     ـــــــــــــــ ، جایگاه قانونی توسل به شاخص ­های زیستی ـ روانی ـ اجتماعی در تشخیص حالت خطرناک، مجله تخصصی الهیات و حقوق، شماره 16-15، 1384.

-     بولک، برنار، کیفرشناسی، ترجمه علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ ششم، تهران، انتشارات مجد، 1387.

-     خالقی، علی، آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ بیست و سوم، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، 1394.

-     رجبی، امین، شرح آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشور، 1382.

-     رستمی تبریزی، لمیاء، «نقش مرحله پساکیفری در پیشگیری از تکرار جرم با تکیه بر بزهکاری زنان»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 61، 1392.

-     سبزواری‌نژاد، حجت، حقوق جزای عمومی، جلد سوم، چاپ دوم، تهران، انتشارات جاودانه جنگل، 1394.

-     شامبیاتی، هوشنگ، حقوق جزای عمومی، جلد سوم، چاپ اول، تهران، انتشارات مجد، 1393.

-     شاملو، باقر؛ گوزلی، مهدی، پرونده شخصیت در حقوق کیفری ایران و فرانسه، آموزه­ های حقوق کیفری، شماره 2، 1390.

-     شاهرخی، حمید،؛ مرادی، هادی، قاضی کیفری و لزوم تشکیل پرونده شخصیت، مجله اصلاح و تربیت، شماره 52، 1384.

-     صلاحی، جاوید، اساس و مبانی جرم‌شناسی، چاپ اول، تهران، انتشارات جاودانه جنگل، 1391.

-     ــــــــــــــ ، کیفرشناسی، تهران، انتشارات میزان، 1386.

-     طهماسبی، جواد، آیین دادرسی کیفری، جلد دوم، چاپ اول، تهران، نشر میزان، 1394.

-     غلامی، حسین، «پذیرش فرهنگ زندان»، مجله پژوهش حقوق و سیاست، سال چهارم، شماره 7، 1387.

-     کی‌نیا، مهدی، روان‌شناسی جنایی، چاپ دوم، تهران، انتشارات رشد، 1384.

-     گلدوست جویباری، رجب، آیین دادرسی کیفری، چاپ اول، تهران، انتشارات جنگل، 1393.

-     مصدق، محمد، آیین دادرسی کیفری، چاپ دوم، تهران، انتشارات جنگل، 1393.

-     مؤذن‌زادگان، حسنعلی، «پرونده شخصیت متهمان و ضرورت تشکیل آن در مرحله تحـقیقات مقـدماتی دادرسـی کیـفری»، فصـلنامه پژوهش حـقوق، سـال دوازهم، شماره 30، 1389.

-     نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ هاشم‌بیکی، حمید، دانشنامه جرم­ شناسی، تهران، انتشارات گنج دانش، 1390.

-     نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین، رویکرد جرم ­شناختی قانون حقوق شهروندی مجموعه همایش حقوق شهروندی، تهران، نشر گرایش، 1388.

-     ــــــــــــــــــــــــــــ ، «قضایی شدن مرحله اجرای کیفر»، دیباچه در: جعفرزاده، فخرالـدین، اجـرای احـکام کیـفری در حقـوق ایران و فرانـسه، چـاپ نخست، نشر دادیار، 1386.

-     ــــــــــــــــــــــــــــ ، تقریرات درس کلیات جرم‌شناسی: مباحثی در علوم جنایی، به کوشش حمید بهره‌مند و محمد صادری، 1382-1381.

-     نجفی توانا، علی، جرم‌شناسی، چاپ دهم، تهران، انتشارات آموزش و سنجش، 1390.

-     ـــــــــــــــ ، «ضرورت تشکیل پرونده شخصیت در دادرسی اطفال بزهکار»، فصلنامه خانواده‌پژوهی، شماره 1/18، 1388.

-    Sdane, Marligan; Krause, Westey, Community Corrections, New York, Macmilan Publishing Company, 1993.