تخفیف مجازات در قانون مجازات اسلامی 1392

نوع مقاله: پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دوره دکتری فقه و حقوق جزا دانشگاه شهید مطهری، کارشناس اداره حقوقی دانشگاه علوم قضایی

10.22106/jlj.2018.32735

چکیده

تخفیف مجازات یکی از ابزارهای مؤثر سیاست جنایی در اجرای اصل فردی‌کردن مجازات، اثربخشی بیشتر و دست‌یابی به اهداف اصلاحی و درمانی کیفر محسوب می‌شود. در حقوق کیفری ایران به تبع فقه اسلامی، تخفیف مجازات در حدود و قصاص و دیات راه ندارد و این مجازات‌ها تابع احکام خاص خود هستند. در قلمرو تعزیرات نیز تا پیش از تصویب قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 نهاد تخفیف فاقد سامان‌دهی قانونی بود و رویه مشخصی در خصوص نحوه و میزان تخفیف مجازات در محاکم وجود نداشت. تحولات صورت‌گرفته در این قانون بر مبنای اهداف اصلاحی و دفاع اجتماعی، با رویکردی متفاوت به نهاد تخفیف مجازات همراه شده است. از یک سو، میزان تخفیف مجازات بر اساس درجه‌بندی مجازات‌ها مشخص، جهات مخففه محصور، تبدیل حبس به جزای نقدی ممنوع و اختیارات قضات در میزان تخفیف محدود شده است. از سوی دیگر، تعداد جهات مخففه افزایش داده‌شده، دامنه تأثیر تخفیف توسعه پیدا کرده و جمع میان مقررات تخفیف و تشدید سازمان‌دهی شده است. با این حال، علی‌رغم ساختار ظاهری منسجم و سامان‌دهی شده مقررات این قانون، نقاط ضعف پیدا و پنهانی در این ساختار وجود دارد که عمدتاً در مقام عمل آشکار خواهد شد و ممکن است آن را از نیل به مقصود باز دارد. پژوهش حاضر، با نشان دادن این امر که ایرادهای این قانون عملاً بخشی از مقررات آن را در تعارض با بخش‌های دیگر قرار خواهد داد، برای رفع آن ایرادها، پیشنهادهایی در دو سطح تقنینی و قضایی ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


-         آشوری، محمد؛ فتحی، محمدجواد، «ارزیابی قواعد ناظر به کیفیات مخففه در حقوق ایران»، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 39، شماره 2، 1388.

-         اردبیلی، محمدعلی، حقوق جزای عمومی، جلد 3، چاپ بیست و نهم، نشر میزان، بهار 1393.

-         باری، مجتبی، حقوق جزای نظامی، انتشارات میثاق عدالت، چاپ اول، 1384.

-         جعفری لنگرودی، محمدجعفر، «ترمینولوژی حقوق»، تهران، انتشارات کتابخانه گنج دانش، 1368.

-         حاجی ده‎آبادی، احمد، «طبقه‌بندی مجازات‌ها در قانون مجازات اسلامی؛ جایگاه تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 69، 1389.

-         حق‌پناهان، عباس، بررسی و تحلیل حقوقی و جرم‌شناختی قانون مجازات اسلامی، نشر جنگل، 1393.

-         خمینى، سید روح‌اللّه موسوى، تحریر‌الوسیله، جلد 2، قم، مؤسسه مطبوعات دارالعلم، بی‌تا.

-         خویى، سید ابوالقاسم، «مبانی تکملة المنهاج»، جلد 2، قم، مؤسسه إحیاء آثار الإمام الخوئی ره، 1422 ق.

-         رضوی‌فرد، بهزاد، حقوق بین‌الملل کیفری، تهران، نشر میزان،1390.

-         شجاعی، علی، «تخفیف حبس در قانون‌نامه جنایی 1392»، پژوهش حقوق کیفری، شماره 7، تابستان 1393.

-         صانعی، پرویز، حقوق جزای عمومی، چاپ دوم، ، انتشارات طرح نو، 1388.

-         الطوسی، ابوجعفر محمد بن الحسن، تهذیب الاحکام، جلد 10، بیروت، دارالأضواء، 1428 ق.

-         عدالتخواه، محمدرضا، مبسوط قانون مجازات اسلامی، تهران، مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1393.

-         علی‌آبادی، عبدالحسین، حقوق جنایی، جلد دوم، تهران، چاپخانه بانک ملی ایران، 1352.

-         علیزاده طباطبایی، سیدمحمود، «تخفیف مجازات: تکلیف یا اختیار؟»، روزنامه شرق، شماره 2033، خرداد 1393.

-         قوام، میرعظیم، «تخفیف و تبدیل مجازات در قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح» مجله دانش انتظامی، شماره 28، 1385.

-         محسنی، مرتضی، حقوق جزای عمومی، جلد 1، دانشگاه ملی ایران، 1358.

-         محقق داماد، سیدمصطفی، تقریرات درس قواعد فقه (جزوه درسی)، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، 1374.

-         مرادی، حسن، «تبدیل مجازات‌های تعزیری و بازدارنده در حقوق کیفری ایران»، فصل‌نامه پژوهش حقوق عمومی، سال دوازدهم، شماره 31، زمستان 1389.

-         مصدق، محمد، «شرح قانون مجازات اسلامی»، چاپ چهارم، تهران، انتشارات جنگل، 1392.

-         معرفت، محمدهـادی، «بحثی در تعزیـرات»، مجله کانـون وکلا، شمـاره 146، 1368.

-         موسوی بایگی، سیدعلی، «تعدیل و تبدیل مجازات و چالش‌های آن در نظام حقوقی ایران»، فصل‌نامه تعالی حقوق، سال چهارم، شماره 1، 1393.